൨൮. കമ്മനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൯൯. അധമ്മകമ്മന്തി ഏത്ഥ കഥം അധമ്മകമ്മം ഹോതീതി ചേ? വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മകമ്മം? ഞത്തിദുതിയേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, കമ്മേ ഏകായ ഞത്തിയാ കമ്മം കരോതി, ന ച കമ്മവാചം അനുസ്സാവേതി, അധമ്മകമ്മം. ദ്വീഹി ഞത്തീഹി കമ്മം കരോതി, ന ച കമ്മവാചം അനുസ്സാവേതി, അധമ്മകമ്മം. ഏകായ കമ്മവാചായ കമ്മം കരോതി, ന ച ഞത്തിം ഠപേതി, അധമ്മകമ്മം. ദ്വീഹി കമ്മവാചാഹി കമ്മം കരോതി, ന ച ഞത്തിം ഠപേതി, അധമ്മകമ്മ’’ന്തി (മഹാവ. ൩൮൭). ഇമിനാ നയേന സേസകമ്മേസുപി വുത്തപ്പകാരേന അകത്വാ അഞ്ഞഥാ കരണം അധമ്മകമ്മന്തി വേദിതബ്ബം.

വഗ്ഗേനാതി വഗ്ഗേന സങ്ഘേന. കഥഞ്ച വഗ്ഗം ഹോതീതി ചേ? യാവതികാ ച ഭിക്ഖൂ കമ്മപ്പത്താ, തേ അനാഗതാ ഹോന്തി, ഛന്ദാരഹാനം ഛന്ദോ അനാഹടോ ഹോതി, സമ്മുഖീഭൂതാ പടിക്കോസന്തി, വഗ്ഗകമ്മന്തി ഇമേസു യേന കേനചി ഏകേനപി അങ്ഗേന വഗ്ഗം ഹോതി.

സമഗ്ഗേനാതി സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന. കഥം സമഗ്ഗം ഹോതീതി ചേ? യാവതികാ ച ഭിക്ഖൂ കമ്മപ്പത്താ, തേ ആഗതാ ഹോന്തി, ഛന്ദാരഹാനം ഛന്ദോ ആഹടോ ഹോതി, സമ്മുഖീഭൂതാ നപ്പടിക്കോസന്തി, സമഗ്ഗകമ്മന്തി ഏവം.

ചതുത്ഥന്തി സമഗ്ഗേന ധമ്മികം. ഏത്താവതാ ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി, അധമ്മേന വഗ്ഗകമ്മം, അധമ്മേന സമഗ്ഗകമ്മം, ധമ്മേന വഗ്ഗകമ്മം, ധമ്മേന സമഗ്ഗകമ്മ’’ന്തി (മഹാവ. ൩൮൪) ഏവം വുത്താനി ചത്താരി കമ്മാനി പരിഗ്ഗഹിതാനി ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാനി.

൨൦൦-൨൦൨. ദസവഗ്ഗികോ (മഹാവ. ൩൮൮; കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിദാനവണ്ണനാ) വീസതിവഗ്ഗികോ ച ദസവീസതിവഗ്ഗികോ. അബ്ഭാനോപസമ്പദാപ്പവാരണാ ഠപേത്വാ സബ്ബകമ്മേസു കമ്മപ്പത്തോതി സമ്ബന്ധോ. ഏവം സേസേസുപി. ഇതരോതി വീസതിവഗ്ഗോ ച അതിരേകവീസതിവഗ്ഗോ ച.

൨൦൩. ഇദാനി കമ്മപ്പത്തേ ച ഛന്ദാരഹേ ച ദസ്സേതും ‘‘ചതുവഗ്ഗേനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ (പരി. ൪൮൮, ൪൯൭; പരി. ൪൮൭-൪൮൮) പകതത്താ നാമ യേ പാരാജികഉക്ഖിത്തലദ്ധിനാനാസംവാസകാ ന ഹോന്തി. പരേതി ഏകസീമട്ഠാ പകതത്താ ഭിക്ഖൂ. യദി പകതത്താ ഭിക്ഖൂപി അഞ്ഞതരം ഗാമസീമം വാ നദീസമുദ്ദജാതസ്സരഖണ്ഡസീമാസു വാ അഞ്ഞതരം പവിസിത്വാ ഠിതാ ഹോന്തി, നേവ കമ്മപ്പത്താ, ന ഛന്ദാരഹാ. ന ഹി തേസം ഛന്ദോ വാ പാരിസുദ്ധി വാ ആഗച്ഛതി അഞ്ഞസീമായം ഠിതത്താ. സേസേപീതി പഞ്ചവഗ്ഗാദികരണീയേപീതി അത്ഥോ.

൨൦൪. അസംവാസഗണപൂരം വാ കത്വാ കതം കമ്മം കുപ്പഞ്ച ഹോതി, കാരകാനഞ്ച ദുക്കടന്തി അത്ഥോ. ‘‘യസ്സ സങ്ഘോ കമ്മം കരോതി, തംചതുത്ഥോ കമ്മം കരേയ്യ, അകമ്മം ന ച കരണീയ’’ന്തി (മഹാവ. ൩൮൯) വുത്തത്താ ‘‘കമ്മാരഹഗണപൂരം വാ’’തി വുത്തം. ഇദാനി പരിവാസാദികമ്മാനംയേവ പരിസതോ വിപത്തിം ദസ്സേതും ‘‘ഗരുകട്ഠഗണപൂരം വാ’’തി വുത്തം. തമ്പി അനിക്ഖിത്തവത്തം സന്ധായ വുത്തം. നിക്ഖിത്തവത്തോ പന സബ്ബത്ഥ ഗണപൂരകോ ഹോതി ഏവ.

൨൦൫. വാരേയ്യാതി പടിക്ഖിപേയ്യ. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അധമ്മകമ്മേ കയിരമാനേ പടിക്കോസിതു’’ന്തി (മഹാവ. ൧൫൪) ഹി വുത്തം. അന്തരായേ സതീതി അത്ഥോ. ‘‘അധമ്മകമ്മം ഇദം, ന മേതം ഖമതീ’’തി ഏവം ദ്വേ തയോ അഞ്ഞമഞ്ഞം ദിട്ഠിം ആവി കരേയ്യുന്തി അത്ഥോ. യദി ഏകോ ഹോതി, ‘‘ന മേതം ഖമതീ’’തി ഏവം അധിട്ഠാനം കരേയ്യാതി അത്ഥോ. ഏത്താവതാ ഏതേ നിരാപത്തികാ ഹോന്തി, അന്തരായാ ച മുച്ചന്തി, കമ്മം പന അധമ്മത്താ കുപ്പമേവ. വാരേന്തേവ തതോധികാതി ഏത്ഥ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി പഞ്ചഹി പടിക്കോസിതും, ദ്വീഹി തീഹി ദിട്ഠിം ആവി കാതും, ഏകേന അധിട്ഠാതും, ‘‘ന മേതം ഖമതീ’’തി (മഹാവ. ൧൫൪) വുത്തത്താ ചത്താരോ വാ പഞ്ച വാ വാരേന്തി ഏവാതി അത്ഥോ.

൨൦൬. ഇദാനി യേഹി പടിക്ഖിത്തം ഹോതി, തേ ദസ്സേതും ‘‘കമ്മാരഹാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഖിത്തചിത്ത-ഗ്ഗഹണേന ഉമ്മത്തകോപി ഗഹിതോവ. ഏതേസന്തി യേ വുത്തപ്പകാരാ, തേസം പടിക്ഖേപോ ന രുഹതീതി അത്ഥോ.

൨൦൭. ഇദാനി യസ്സ പടിക്ഖേപോ രുഹതി, തം ദസ്സേതും ‘‘പകതത്തേകസീമട്ഠ-സമസംവാസഭിക്ഖുനോ’’തി വുത്തം. തസ്സത്ഥോ (മഹാവ. ൩൯൪) – ഏവരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിക്കോസനാ അന്തമസോ ആനന്തരസ്സാപി ആരോചേന്തസ്സ രുഹതീതി. ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പകതത്തസ്സ സമാനസംവാസികസ്സ സമാനസീമായം ഠിതസ്സ അന്തമസോ ആനന്തരികസ്സപി ഭിക്ഖുനോ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ സങ്ഘമജ്ഝേ പടിക്കോസനാ രുഹതീ’’തി (മഹാവ. ൩൯൪) വുത്തം.

൨൦൮. സമ്മുഖാ യദി പടിക്കോസേയ്യാതി അത്ഥോ. തിരോക്ഖാതി പരമ്മുഖാ. കായസാമഗ്ഗിം വാ ഛന്ദം വാ നോ ദദേയ്യ, ദുക്കടന്തി അത്ഥോ. കമ്മവിനിച്ഛയോ.

കമ്മനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.