൧൩. സമണകപ്പനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൨൫. ഭൂതാനം ജാതാനം നിബ്ബത്താനം ഗാമോ ഭൂതഗാമോ (പാചി. ൯൧; പാചി. അട്ഠ. ൯൧; കങ്ഖാ. അട്ഠ. ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ). സമാരമ്ഭോതി ഛേദനഫാലനപചനാദി, തസ്മിം ഭൂതഗാമസമാരമ്ഭേ ഭൂതഗാമസമാരമ്ഭഹേതു പാചിത്തി ഹോതീതി അത്ഥോ. കതകപ്പിയം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) പന സമണകപ്പിയം ഭവേതി സമ്ബന്ധോ. സമണാനം കപ്പിയം സമണകപ്പിയം. ഇദാനി യേന കതം കപ്പിയം സമണകപ്പിയം ഹോതി, തം ദസ്സേതും ‘‘നഖേന വാ’’തിആദിമാഹ. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി സമണകപ്പേഹി ഫലം പരിഭുഞ്ജിതും, അഗ്ഗിപരിജിതം സത്ഥപരിജിതം നഖപരിജിതം അബീജം നിബ്ബട്ടബീജഞ്ഞേവ പഞ്ചമ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൫൦) ഹി വുത്തം.

൧൨൬. ഇദാനി തം ഭൂതഗാമം ദസ്സേതും ‘‘സമൂലാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ (പാചി. ൯൧; പാചി. അട്ഠ. ൯൧) സ-ഇതി സോ ഭൂതഗാമോ നാമാതി അത്ഥോ, മൂലബീജാദീഹി പഞ്ചഹി ബീജേഹി പഭാവിതോ ഹോതീതി വുത്തം ഹോതി. തത്ഥ മൂലബീജം നാമ ഹലിദ്ദിസിങ്ഗിവേരാദി. ഖന്ധബീജം നാമ അസ്സത്ഥോ നിഗ്രോധോതി ഏവമാദി. അഗ്ഗബീജം നാമ അജ്ജുകഫണിജ്ജകാദി. ഫളുബീജം നാമ ഉച്ഛുവേളുനളാദി. ‘‘ബീജബീജം നാമ പുബ്ബണ്ണം അപരണ്ണം, യാനി വാ പനഞ്ഞാനിപി അത്ഥി ബീജേ ജായന്തി ബീജേ സഞ്ജായന്തി, ഏതം ബീജബീജം നാമാ’’തി വുത്തം. ഇദാനി ‘‘ബീജഗാമഭൂതഗാമസമാരമ്ഭാ പടിവിരതോ ഹോതീ’’തി (ദീ. നി. ൧.൧൦, ൧൯൫; മ. നി. ൧.൨൯൩, ൪൧൧; ൨.൧൧; അ. നി. ൧൦.൯൯; പു. പ. ൧൭൯) വുത്തത്താ ധമ്മാനുലോമേന ആഗതം ബീജഗാമസമാരമ്ഭം ദസ്സേതും ‘‘ആരമ്ഭേ ദുക്കട’’ന്തിആദിമാഹ. തസ്മാ ഏതം പഠമം ‘‘കപ്പിയം കരോഹീ’’തി ഭൂതഗാമപരിമോചനം കാരേത്വാ ബീജഗാമപരിമോചനത്ഥം പുന കപ്പിയം കാരേതബ്ബം.

൧൨൭. നിബ്ബട്ടബീജം (പാചി. അട്ഠ. ൯൨; കങ്ഖാ. അട്ഠ. ഭുതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) നാമ അമ്ബപനസാദി. നോബീജം നാമ തരുണമ്ബഫലാദി, ഏതം പന സബ്ബം അകപ്പിയമ്പി വട്ടതീതി അത്ഥോ. കടാഹബദ്ധബീജാനി കപിത്ഥഫലാദീനി. ബഹിദ്ധാ വാപി കാരയേതി കപാലേപി കാതും വട്ടതി, സചേ ഏകാബദ്ധാനീതി അത്ഥോ. കടാഹമുത്തം പന ഭിന്ദിത്വാ കാരേതബ്ബം.

൧൨൮. ഭാജനേ വാ ഭൂമിയം വാ ഏകാബദ്ധേസു ബീജേസു ഏകസ്മിം ബീജേ കപ്പിയേ കതേ സബ്ബേസ്വേവ കതം ഭവേതി അത്ഥോ. യഥാ ച ബീജേ, ഏവം രുക്ഖസഹസ്സം വാ ഉച്ഛുസഹസ്സം വാ ഛിന്ദിത്വാ ഏകാബദ്ധേ കതേപി വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

൧൨൯. കപ്പിയം കത്വാ നിക്ഖിത്തേ ബീജഗാമേ പുന മൂലപണ്ണാനി സചേ ജായരും, പുന കപ്പിയം കാരേയ്യാതി അത്ഥോ. തദാതി മൂലേ ച അങ്കുരേ ച ജാതേതി അത്ഥോ.

൧൩൦. ഉദകസമ്ഭവോതി ഉദകജാതോ. ചേതിയാദീസൂതി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന ഗേഹപ്പമുഖപാകാരവേദികാദീസു നിബ്ബത്താ ഗഹിതാ. നിബ്ബത്തദ്വത്തിപത്തകോ ഭൂതഗാമോവ, അനിബ്ബത്തകോ അഗ്ഗബീജേ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതി. ബീജമ്പി യാവ മൂലം വാ പണ്ണം വാ ന നിക്ഖമതി, താവ ബീജഗാമോവ, മൂലേ ച നിക്ഖന്തേ പണ്ണേ ച ഹരിതേ ജാതേ ഭൂതഗാമോവ ഹോതീതി അത്ഥോ.

൧൩൧. മകുളന്തി അഫുല്ലം. അഹിഛത്തകം നാമ രുക്ഖേ ജാതം അഹിഛത്തകം.

൧൩൨. അല്ലരുക്ഖേ ഗണ്ഹതോതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി അല്ലരുക്ഖേ ഛിന്ദതോ വാപീതി സമ്ബന്ധോ.

൧൩൪. ‘‘ഇമം രുക്ഖം, ഇമം ലതം, ഇമം കന്ദം ഛിന്ദ, ഭിന്ദാ’’തിആദിനാ നയേന നിയമേത്വാ ഭാസിതും ന വട്ടതി. ‘‘ഇദം, ഏത’’ന്തി അവത്വാ കേവലം ‘‘രുക്ഖം ഛിന്ദാ’’തിആദിനാ (പാചി. അട്ഠ. ൯൨; കങ്ഖാ. അട്ഠ. ഭൂതഗാമഹിക്ഖാപദവണ്ണനാ) നയേന വത്തും വട്ടതീതി. സമണകപ്പവിനിച്ഛയോ.

സമണകപ്പനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.