൧൨. പാചിത്തിയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൨൧. ഇദാനി പാചിത്തിയാനി ദസ്സേതും ‘‘പാചിത്തീ’’തി മാതികാപദം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘മുസാവാദോമസാവാദേ, പേസുഞ്ഞഹരണേ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ മുസാവാദേ ച ഓമസവാദേ ച പേസുഞ്ഞഹരണേ ച പാചിത്തി വുത്താതി സമ്ബന്ധോ. ഏവം സേസേസുപി. ഏത്ഥ പന ‘‘അദിട്ഠം, അസുതം, അമുതം, അവിഞ്ഞാതം, ദിട്ഠം, സുതം, മുതം, വിഞ്ഞാത’’ന്തി (പാചി. ൩; പാചി. അട്ഠ. ൩) പുബ്ബേപി ‘‘മുസാ ഭണിസ്സാമീ’’തി ചേതേത്വാ വചനക്ഖണേവ ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി ജാനിത്വാ ജാനന്തസ്സേവ മുസാഭണനേ പാചിത്തി നാമ ആപത്തി ഹോതീതി അത്ഥോ. യസ്സ ഭണതി, സോ തം ന സുണാതി, ആപത്തി ന ഹോതി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. മുസാവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ).

‘‘ഓമസവാദോ നാമ ദസഹി ആകാരേഹി ഓമസതി ജാതിയാപി നാമേനപി ഗോത്തേനപി കമ്മേനപി സിപ്പേനപി ആബാധേനപി ലിങ്ഗേനപി കിലേസേനപി ആപത്തിയാപി അക്കോസേനപീ’’തി (പാചി. ൧൫) ഏവം വുത്തേഹി ദസഹി ആകാരേഹി ഉപസമ്പന്നം യോ ഖുംസേതി വമ്ഭേതി, അയം ഓമസതി നാമ, തസ്സ പാചിത്തീതി അത്ഥോ. പരമ്മുഖാ ഭണന്തസ്സ ദുക്കടം, തഥാ പാളിയം അനാഗതേഹി ‘‘ചോരോ’’തി വാ ‘‘ഗണ്ഠിഭേദകോ’’തി വാ ആദീഹി ഭണന്തസ്സ. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ചണ്ഡാലാ’’തിആദിനാ പരിയായേന ഭണന്തസ്സ ച അനുപസമ്പന്നം ഭണന്തസ്സ ച സബ്ബത്ഥപി ദുക്കടമേവ.

പിയകമ്യതായ വാ ഭേദാധിപ്പായേന വാ ഉപസമ്പന്നം ജാതിആദീഹി ഓമസന്തസ്സ ഉപസമ്പന്നസ്സ വചനം സുത്വാ തസ്സ ഉപസംഹരണം പേസുഞ്ഞഹരണം നാമ. ഏത്ഥാപി പരിയായവചനേന ച അനുപസമ്പന്നസ്സ ഉപസംഹരണേന ച ദുക്കടമേവ.

പദസോധമ്മോതി ഏത്ഥ ‘‘ധമ്മോ നാമ ബുദ്ധഭാസിതോ സാവകഭാസിതോ ഇസിഭാസിതോ ദേവതാഭാസിതോ അത്ഥൂപസംഹിതോ ധമ്മൂപസംഹിതോ’’തി (പാചി. ൪൬) ഏവം വുത്തം സങ്ഗീതിത്തയമാരുള്ഹം തിപിടകധമ്മം പദഅനുപദഅന്വക്ഖരഅനുബ്യഞ്ജനവസേന ഭിക്ഖുഞ്ച ഭിക്ഖുനിഞ്ച ഠപേത്വാ അനുപസമ്പന്നം ഏകതോ വാചേന്തസ്സ പാചിത്തി ഹോതീതി അത്ഥോ.

സാഗാരേതി യം പന സബ്ബന്തിമേന പരിയായേന ദിയഡ്ഢഹത്ഥുബ്ബേധേന പാകാരാദിനാ പരിക്ഖിത്തത്താ സബ്ബപരിച്ഛിന്നഞ്ച യേന കേനചി വിതാനാദിനാ അന്തമസോ വത്ഥേനപി ഛന്നത്താ സബ്ബച്ഛന്നഞ്ച സേനാസനം, തഥാരൂപേ സേനാസനേ ഏകൂപചാരട്ഠാനേ അനുപസമ്പന്നേന സഹ വസന്തസ്സ ചതുത്ഥദിവസതോ പട്ഠായ നിപജ്ജനഗണനായ ച അനുപസമ്പന്നഗണനായ ച ദേവസികം പാചിത്തി ഹോതീതി അത്ഥോ.

ഉജ്ഝാപനകഖിയ്യനേതി ഏത്ഥ യോ ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന സമ്മതം സേനാസനപഞ്ഞാപകം വാ ഭത്തുദ്ദേസകം വാ യാഗുഭാജകം വാ ഫലഭാജകം വാ ഖജ്ജഭാജകം വാ അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകം വാ മങ്കുകത്തുകാമോ ഛന്ദേന ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ സേനാസനം പഞ്ഞാപേതി, ഭത്താനി ച ഉദ്ദിസതീ’’തി വാ വദന്തോ അഞ്ഞം ഉപസമ്പന്നം ഉജ്ഝാപേതി തേന അവജാനാപേതി, യോ പന തഥേവ വദന്തോ ഉപസമ്പന്നസ്സ സന്തികേ തസ്സ അയസം പകാസേന്തോ ഖീയതി, തസ്മിം ഉജ്ഝാപനകേ ച ഖീയനകേ ച പാചിത്തിദ്വയന്തി വേദിതബ്ബം.

൧൨൨. തലസത്തിഅനാദര-കുക്കുച്ചുപ്പാദനേസു ചാതി ഏത്ഥ യോ ഭിക്ഖു ഉപസമ്പന്നസ്സ പഹരണാകാരം ദസ്സേന്തോ കായം വാ കായപ്പടിബദ്ധം വാ ഉച്ചാരേതി, തസ്സ പാചിത്തിയം. സചേ വിരദ്ധോ പഹാരം ദേതി, അപ്പഹരിതുകാമതായ ദുക്കടം, തഥാ അനുപസമ്പന്നേസുപി ദുക്കടമേവ.

ഉപസമ്പന്നേന പഞ്ഞത്തേന വുച്ചമാനോ തം അസിക്ഖിതുകാമതായ വാ തസ്സ വചനം അസോതുകാമതായ വാ യോ അനാദരിയം കരോതി, തസ്സ അനാദരകരണേ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ. അപഞ്ഞത്തേന വുച്ചമാനസ്സ ച അനുപസമ്പന്നേന പഞ്ഞത്തേന വാ അപഞ്ഞത്തേന വാ വുച്ചമാനസ്സ ദുക്കടം.

ഉപസമ്പന്നസ്സ ‘‘ഊനവീസതിവസ്സോ മഞ്ഞേ ത്വം ഉപസമ്പന്നോ, വികാലേ മഞ്ഞേ തയാ ഭുത്ത’’ന്തിആദിനാ നയേന സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചം ഉപ്പാദേന്തസ്സ പാചിത്തിയം. അനുപസമ്പന്നസ്സ ഉപ്പാദനേ ദുക്കടം.

ഗാമപ്പവേസനാപുച്ഛാതി ഏത്ഥ പന മജ്ഝന്ഹികാതിക്കമനതോ പട്ഠായ യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ വികാലോ നാമ, ഏത്ഥന്തരേ സചേ സമ്ബഹുലാ കേനചി കമ്മേന ഗാമം പവിസന്തി, ‘‘വികാലേ ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛാമാ’’തി സബ്ബേഹിപി അഞ്ഞമഞ്ഞം ആപുച്ഛിതബ്ബം. സചേ അനാപുച്ഛാ പരിക്ഖിത്തസ്സ പരിക്ഖേപം, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരം അതിക്കമന്തി, പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദുദ്ധാരേ പാചിത്തിയം. ആപദാസു അനാപത്തി.

ഭോജനേ ച പരമ്പരാതി പരമ്പരഭോജനേ ച പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ. ഏത്ഥ പന പഞ്ചസു ഭോജനേസു അഞ്ഞതരം നാമം ഗഹേത്വാ ‘‘ഓദനേന വാ സത്തുനാ വാ കുമ്മാസേന വാ മംസേന വാ മച്ഛേന വാ നിമന്തേമീ’’തിആദിനാ നയേന, യേന കേനചി വേവചനേന വാ അകപ്പിയനിമന്തനായ നിമന്തിതസ്സ യേന യേന പഠമം നിമന്തിതോ, തസ്സ തസ്സ ഭോജനം ഠപേത്വാ ഉപ്പടിപാടിയാ, അവികപ്പേത്വാ വാ പഠമനിമന്തനം പരസ്സ പരസ്സ കുലസ്സ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ പരമ്പരഭോജനേ പാചിത്തി ഹോതി. ഗിലാനചീവരദാനചീവരകാലസമയേസു അനാപത്തി, തഥാ പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ.

൧൨൩. അനുദ്ധരിത്വാ ഗമനേ സേയ്യന്തി ഏത്ഥ ദസവിധാ സേയ്യാ ഭിസി ചിമിലികാ ഉത്തരത്ഥരണം ഭൂമത്ഥരണം തട്ടികാ ചമ്മഖണ്ഡോ നിസീദനം പച്ചത്ഥരണം തിണസന്ഥാരോ പണ്ണസന്ഥാരോതി. ഏതേസു യം കിഞ്ചി സങ്ഘികേ വിഹാരേ ഗുത്തസേനാസനേ അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന ഗഹിതം അത്തനാ വാ സന്ഥരിത്വാ, അനുപസമ്പന്നേന വാ സന്ഥരാപേത്വാ തം ദിവസം ഗമികവസേന പക്കമന്തോ നേവ സയം ഉദ്ധരേയ്യ ന അഞ്ഞം ഉദ്ധരാപേയ്യ, യഥാ ഉപചികാദീഹി ന ഖജ്ജേയ്യ, ഏവം ന ഠപേയ്യ, അഞ്ഞേന വാ ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, പതിരൂപം ഭിക്ഖും വാ സാമണേരം വാ ആരാമികമേവ വാ അനാപുച്ഛാ വാ ഗച്ഛേയ്യ, തസ്സ പരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപം, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമന്തസ്സ പാചിത്തിയം. മണ്ഡപരുക്ഖമൂലാദിഅഗുത്തസേനാസനേ സന്ഥരിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം, തഥാ മഞ്ചപീഠഭിസികോച്ഛകേസു, ഗുത്തസേനാസനേപി ദുക്കടമേവ.

സേനാസനാനി വാതി ഏത്ഥ അനുദ്ധരിത്വാ ഗമനേതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥ പന മഞ്ചോ പീഠം ഭിസി കോച്ഛകന്തി ചതുബ്ബിധമ്പി സേനാസനം വസ്സാനഹേമന്താനം അട്ഠസു മാസേസു അജ്ഝോകാസേ വാ ഓവസ്സകമണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാ സയം സന്ഥരിത്വാ വാ അനുപസമ്പന്നേന സന്ഥരാപേത്വാ വാ തം അനുദ്ധരിത്വാ വാ അനുദ്ധരാപേത്വാ വാ തസ്സ സേനാസനസ്സ ദ്വിന്നം ലേഡ്ഡുപാതാനം അതിക്കമനേ പാചിത്തിയം. സമ്മുഞ്ജനീയാദി സേസപരിക്ഖാരേസു ദുക്കടം.

ഇത്ഥിയാദ്ധാനഗമനേതി ഏത്ഥ മാതുഗാമേന ‘‘ഗച്ഛാമ ഭഗിനി, ഗച്ഛാമ അയ്യാ’’തി ഏവം സംവിദഹിത്വാ ‘‘അജ്ജ വാ സ്വേ വാ പരസുവേ വാ’’തി നിയമിതകാലം വിസങ്കേതം അകത്വാ ദ്വാരവിസങ്കേതം മഗ്ഗവിസങ്കേതം കത്വാപി ഗച്ഛതോ ഗാമന്തരേ ഗാമന്തരേ പാചിത്തിയം. അഗാമകേ അരഞ്ഞേ അദ്ധയോജനേ അദ്ധയോജനേ ആപത്തി.

ഏകേകായ നിസീദനേതി ഏത്ഥ ഏകോ ഏകായ ഇത്ഥിയാ നിസീദനേതി അത്ഥോ.

൧൨൪. ഭിംസാപനേതി ഏത്ഥ ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഭിംസാപേതുകാമോ ചോരകന്താരവാളകന്താരാദീനി ആചിക്ഖതി, ഭയാനകം വാ രൂപസദ്ദാദിം ദസ്സേതി, സോ ഭായതു വാ മാ വാ, തസ്സ പയോഗേ പയോഗേ പാചിത്തിയം. അനുപസമ്പന്നേ ദുക്കടം.

ആകോടനേതി പഹാരദാനേ. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നസ്സ അനത്തമനോ ഹുത്വാ സചേ ഉപ്പലപത്തേനപി പഹാരം ദേതി, പാചിത്തിയം. അനുപസമ്പന്നസ്സ ഗഹട്ഠസ്സ വാ പബ്ബജിതസ്സ വാ ഇത്ഥിയാ വാ പുരിസസ്സ വാ അന്തമസോ തിരച്ഛാനഗതസ്സാപി പഹാരം ദേതി, ദുക്കടമേവ.

അനാചാരം ആചരിത്വാ സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ വാ വത്ഥുനാ വാ അനുയുഞ്ജിയമാനോ തം അകഥേതുകാമോ ‘‘കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ’’തിആദിനാ നയേന അഞ്ഞേഹി വചനേഹി തം വചനം പടിച്ഛാദേന്തോ സോ അഞ്ഞം വദതി, അയം അഞ്ഞവാദകോ, തസ്മിം അഞ്ഞവാദകേ ച കഞ്ചി വീതിക്കമം ദിസ്വാ ‘‘ആവുസോ, ഇദം നാമ തയാ കത’’ന്തി വുത്തേ തം ന കഥേതുകാമോ തുണ്ഹീഭൂതോവ സങ്ഘം വിഹേസതീതി സങ്ഘവിഹേസകോ, തസ്മിം വിഹേസകേ ച പാചിത്തി ഹോതീതി അത്ഥോ. ഇധ പന ഞത്തിദുതിയേന കമ്മേന അഞ്ഞവാദകേ ച വിഹേസകേ ച ആരോപിതേ പുന അഞ്ഞം ഭണന്തസ്സ, വിഹേസന്തസ്സ പാചിത്തി. അനാരോപിതേ ദുക്കടന്തി വേദിതബ്ബം.

ദുട്ഠുല്ലപകാസഛാദേതി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി ‘‘ദുട്ഠുല്ലാ നാമ ആപത്തി ചത്താരി ച പാരാജികാനി തേരസ ച സങ്ഘാദിസേസാ’’തി (പാചി. ൩൯൯) വുത്താ, തഥാപി ഇധ സങ്ഘാദിസേസാവ അധിപ്പേതാ. തസ്മാ സങ്ഘസമ്മുതിം വിനാ ഭിക്ഖുസ്സ ദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം ‘‘അയം അസുചിം മോചേത്വാ സങ്ഘാദിസേസം ആപന്നോ’’തിആദിനാ നയേന വത്ഥുനാ സദ്ധിം ആപത്തിം ഘടേത്വാ ഭിക്ഖുഞ്ച ഭിക്ഖുനിഞ്ച ഠപേത്വാ യസ്സ കസ്സചി അനുപസമ്പന്നസ്സ ആരോചേന്തസ്സ പാചിത്തിയം. ഥുല്ലച്ചയാദിഅദുട്ഠുല്ലാരോചനേ ദുക്കടം. ദുട്ഠുല്ലച്ഛാദനേപി സങ്ഘാദിസേസോവ അധിപ്പേതോ. യോ പന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ ദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം സയം വാ ജാനിത്വാ അഞ്ഞേസം വാ സുത്വാ ‘‘ഇമം ജാനിത്വാ ചോദേസ്സന്തി സാരേസ്സന്തി മങ്കും കരിസ്സന്തി, നാരോചിസ്സാമീ’’തി ധുരം നിക്ഖിപതി, തസ്സ പാചിത്തിയം. ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ പച്ഛാ ആരോചിതേപി ന രക്ഖതി ഏവ.

ഹാസോദകേതി അങ്ഗുലിപതോദകേന ഹാസോ ച ഉദകേ ഹാസോ ചാതി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഉപസമ്പന്നോ ഉപസമ്പന്നം ഹസാധിപ്പായോ കായേന കായം ആമസതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ, കോ പന വാദോ ഉപകച്ഛകാദീസു ഘട്ടനേ. അനുപസമ്പന്നേ ദുക്കടം, തഥാ ഭിക്ഖുസ്സ കായപ്പടിബദ്ധാമസനേ ച നിസ്സഗ്ഗിയേന കായപ്പടിബദ്ധാമസനേ ച. ഏത്ഥ ഭിക്ഖുനീപി അനുപസമ്പന്നട്ഠാനേ ഠിതാ. ഉദകേ ഹസനധമ്മോ നാമ ഉപരിഗോപ്ഫകേ ഉദകേ കീളാധിപ്പായസ്സ നിമ്മുജ്ജനഉമ്മുജ്ജനപ്ലവനാദികം. ഇധ ഹാസോ നാമ കീളാ വുച്ചതി.

നിച്ഛുഭനേ വിഹാരാതി സങ്ഘികാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢനേതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ പന യോ കുദ്ധോ ഹുത്വാ ഉപസമ്പന്നം ഹത്ഥാദീസു ഗഹേത്വാ വാ ‘‘നിക്ഖമാ’’തി വത്വാ വാ യത്തകാനി ദ്വാരാനി ഏകേന പയോഗേന അതിക്കാമേതി, തത്ഥ ദ്വാരഗണനായ ആപത്തിം അഗ്ഗഹേത്വാ പയോഗസ്സ ഏകത്താ ഏകാ ഏവ ഗഹേതബ്ബാ. സചേ നാനാപയോഗേഹി അതിക്കാമേതി, തത്ഥ ദ്വാരഗണനായ ഗഹേതബ്ബം. തസ്സ പരിക്ഖാരനിക്കഡ്ഢനേ ദുക്കടം, തഥാ അനുപസമ്പന്നേ, തസ്സ പരിക്ഖാരനിക്കഡ്ഢനേ ച. അലജ്ജിആദീസു പന അനാപത്തി.

അനുപഖജ്ജ സയനേതി സങ്ഘികേ വിഹാരേ ‘‘വുഡ്ഢോ’’തി വാ ‘‘ഗിലാനോ’’തി വാ ‘‘സങ്ഘേന ദിന്നോ’’തി വാ ജാനിത്വാ മഞ്ചസ്സ വാ പീഠസ്സ വാ പവിസന്തസ്സ വാ നിക്ഖമന്തസ്സ വാ ഉപചാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ ‘‘യസ്സ സമ്ബാധോ ഭവിസ്സതി, സോ പക്കമിസ്സതീ’’തി അധിപ്പായേന അഭിനിസീദന്തസ്സ ച അഭിനിപജ്ജന്തസ്സ ച പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം വേദിതബ്ബം. പാചിത്തിയവിനിച്ഛയോ.

പാചിത്തിയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.