൪. ഭോജനവഗ്ഗോ

൨. ഗണഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദേവദത്തോ കാലേ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി, തപ്പച്ചയാ ഭഗവതാ ‘‘ഗണഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൨൦൯) സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം. പദഭാജനേ പന ‘‘നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തീ’’തി (പാചി. ൨൧൮) നിമന്തനമേവ ഗഹേത്വാ വിഭത്തം. അന്ധകട്ഠകഥായം പന വത്ഥുവസേന വിഞ്ഞത്തിയാ യാചനമ്പി വുത്തന്തി ലിഖിതം. കസ്മാ? പരിവാരേ ഏവ ‘‘ഗണഭോജനം ദ്വീഹാകാരേഹി പസവതി വിഞ്ഞത്തിതോ വാ നിമന്തനതോ വാ’’തി (പരി. ൩൨൨) വുത്തത്താ. തസ്മാ അട്ഠുപ്പത്തിയംയേവ പാകടത്താ പദഭാജനേ ന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ‘‘‘ഏകതോ ഗണ്ഹന്തീ’തി ച ഗഹിതഭത്താപി അഞ്ഞേ യാവ ഗണ്ഹന്തി, താവ ചേ തിട്ഠന്തി, ഏകതോ ഗണ്ഹന്തി ഏവ നാമാ’’തി ച, ‘‘യോ കോചി പബ്ബജിതോതി സഹധമ്മികേസു, തിത്ഥിയേസു വാതി അത്ഥോ’’തി ച, ‘‘സമയാഭാവോതി സത്തന്നം അനാപത്തിസമയാനം അഭാവോ’’തി ച, ‘‘സമയലദ്ധകേന സഹ ചത്താരോ ഹോന്തീ’’തി ച, ‘‘സമയലദ്ധകോ സയമേവ മുച്ചതി, സേസാനം ഗണപൂരകത്താ ആപത്തികരോ ഹോതീ’’തി ച ലിഖിതം.

ഏത്ഥാഹ – ‘‘പടിഗ്ഗഹണമേവ ഹേത്ഥ പമാണ’’ന്തി വുത്തം, അഥ കസ്മാ പാളിയം ‘‘ഗണഭോജനം നാമ യത്ഥ ചത്താരോ…പേ… ഭുഞ്ജന്തീ’’തി (പാചി. ൨൧൮) വുത്തന്തി? വുച്ചതേ – തത്ഥ ‘‘ഭുഞ്ജന്തീ’’തി പടിഗ്ഗഹണനിയമവചനം. ന ഹി അപ്പടിഗ്ഗഹിതകം ഭിക്ഖൂ ഭുഞ്ജന്തീതി.

ഗണഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അഞ്ഞത്ര സമയാതി പന നിമന്തനതോ പസവനതോ ഭോജനാപേക്ഖം പാചിത്തിയന്തി ഏകേ. ഏകോ ഭിക്ഖു പിണ്ഡായ ചരന്തോ ഭത്തം ലഭതി, തമഞ്ഞോ ചൂപാസകോ നിമന്തേത്വാ ഘരേ നിസീദാപേസി, ന ച താവ ഭത്തം സമ്പജ്ജതി. സചേ സോ ഭിക്ഖു പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ലദ്ധഭത്തം ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി. കസ്മാതി ചേ? ‘‘പരമ്പരഭോജനം നാമ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ഭോജനേന നിമന്തിതോ തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭോജനം ഭുഞ്ജതി, ഏതം പരമ്പരഭോജനം നാമാ’’തി (പാചി. ൨൨൭) വുത്തത്താ. പഠമകഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയ’’ന്തി പാഠോ.

പരമ്പരഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. കാണമാതാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദ്വത്തിപത്തപൂരാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാതി തഥാനീതപൂവേഹി അത്ഥികേന ഉക്കട്ഠപത്തപ്പമാണവസേന ഗഹേതബ്ബാ. ‘‘മാ ഖോ ത്വം ഏത്ഥ പടിഗ്ഗണ്ഹീ’’തി അപാഥേയ്യാദിഅത്ഥായ സജ്ജിതസഞ്ഞായ അതിരേകപ്പടിഗ്ഗഹണേന ആരോചനേ, അസംവിഭാഗേ ച ന മുച്ചതി അചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ. അഥ ഉഗ്ഗഹിതകം ഗണ്ഹാതി, ന മുച്ചതി ഏവ. അസംവിഭാഗേ പന അനാപത്തി അകപ്പിയത്താ. അചിത്തകതാ പണ്ണത്തിജാനനാഭാവേനേവ, ന വത്ഥുജാനനാഭാവേനാതി ഏകേ. ‘‘ന പാഥേയ്യാദിഅത്ഥായ സജ്ജിതഭാവജാനന’’ന്തി അങ്ഗേസു അവുത്തത്താ സചേ സഞ്ചിച്ച ന വദതി, പാചിത്തിയന്തി പോരാണാ വദന്തി. അതിരേകപ്പടിഗ്ഗഹണന്തി തത്ഥ പഞ്ചമംവ അങ്ഗം വുത്തം, തസ്മാ അപ്പടിഗ്ഗഹിതത്താ ന പാചിത്തിയം, കത്തബ്ബാകരണതോ പന ദുക്കടം. അഞ്ഞഥാ കിരിയാകിരിയം ഇദം ആപജ്ജതി. അനിവാരണം, അനാരോചനം വാ ഛട്ഠമങ്ഗം വത്തബ്ബം സിയാ.

കാണമാതാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഭുത്താവീ പവാരണം നാമ പഞ്ചങ്ഗികം. തേസു ‘‘അസനം പഞ്ഞായത്തീ’’തി ഏതേനേവ ‘‘ഭുത്താവീ’’തി ഏതസ്സ സിദ്ധത്താ വിസും അത്ഥസിദ്ധി ന ദിസ്സതി. ദിസ്സതി ചേ, അങ്ഗാനം ഛക്കത്തദസ്സനന്തി (വജിര. ടീ. പാചിത്തിയ ൨൩൮-൨൩൯) ലിഖിതം. ‘‘ഭോജനം പഞ്ഞായതീ’’തി അഭിഹടം സന്ധായ വുത്തം.

കോട്ടേത്വാ കതചുണ്ണമ്പീതി പി-കാരേന കുണ്ഡകം സമ്പിണ്ഡേതി. സമപാകഭജ്ജിതാനം പന ആതപസുക്ഖാനം വാ കുണ്ഡകം വാ യേ കേചി തണ്ഡുലാ വാതി ഏത്തകമേവ വുത്തത്താ സമപാകഭജ്ജിതാനം വീഹീനം, വീഹിപലാസാനം വാ തണ്ഡുലചുണ്ണം പവാരേതി. തഥാ ഖരപാകഭജ്ജിതാനം കുണ്ഡകമ്പി പവാരേതി. ഭജ്ജിതസത്തുയോ പിണ്ഡേത്വാ കതോ അപക്കസത്തുമോദകോപി പവാരേതീതി ലിഖിതം. സചേ അവസിട്ഠം നത്ഥി, ന പവാരേതി. കസ്മാ? അസനസങ്ഖാതസ്സ വിപ്പകതഭോജനസ്സ അഭാവതോ.

അകപ്പിയമംസം പന കിഞ്ചാപി പടിക്ഖിപിതബ്ബട്ഠാനേ ഠിതം, ഖാദിയമാനം പന മംസഭാവം ന ജഹാതി, തസ്മാ പവാരേതി. ഭോജനസാലായ ഭുഞ്ജന്തോ ചേ അത്തനോ അപാപുണനകോട്ഠാസം അഭിഹടം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. കാമം പടിക്ഖിപതി, പത്തേ പന ആരാമികാ ആകിരന്തി, തം ഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതി. ഇദഞ്ഹി ബുദ്ധപ്പടികുട്ഠായ അനേസനായ ഉപ്പന്നേയേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. യഥാ ഹി സങ്ഘതോ ലദ്ധം പിണ്ഡം ദുസ്സീലോ ദേതി, തഞ്ചേ പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി, ഏവംസമ്പദമിദന്തി ച, വിഭാഗോ ലജ്ജീ ചേ ദേതി, തം സോ ന അജ്ഝോഹരിതുകാമതായ പടിക്ഖിപതി, പവാരേതീതി ച, ‘‘സമംസരസം സമച്ഛരസ’’ന്തി ആപജ്ജനതോ ‘‘മംസരസ’’ന്തി വുത്തേ പന പടിക്ഖിപതോ ഹോതി, ‘‘മംസസ്സ രസം മംസരസ’’ന്തി അയം വിഗ്ഗഹോ നാധിപ്പേതോതി ച വുത്തം. ഭത്തമിസ്സകം യാഗും ആഹരിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, ന പവാരേതി. ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേ പവാരേതി. കസ്മാ? യേനാപുച്ഛിതോ, തസ്സ അത്ഥിതായ. ഏത്ഥ പന ‘‘യാഗുമിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തത്ര ചേ യാഗു ബഹുതരാ വാ ഹോതി, സമസമാ വാ. ഭത്തം മന്ദം, ന പവാരേതി. യാഗു ചേ മന്ദാ, ഭത്തം ബഹുതരം, പവാരേതി. ഇദഞ്ച സബ്ബഅട്ഠകഥാസു വുത്തത്താ ന സക്കാ പടിക്ഖിപിതും. കാരണം പനേത്ഥ ദുദ്ദസം. ‘‘ഭത്തമിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി. തത്ര ഭത്തം ബഹുതരം വാ സമകം വാ അപ്പതരം വാ ഹോതി, പവാരേതി ഏവ. ഭത്തം വാ യാഗും വാ അനാമസിത്വാ ‘‘മിസ്സകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി. തത്ര ചേ ഭത്തം ബഹുതരം, സമകം വാ ഹോതി, പവാരേതി. അപ്പതരം ന പവാരേതി. തം സബ്ബം വീമംസിതബ്ബന്തി.

ഫലം വാ കന്ദമൂലാദി വാ പഞ്ചഹി സമണകപ്പേഹി കപ്പിയം അകതന്തി ഏത്ഥ കപ്പിയം അകാരാപിതേഹി കദലിഫലാദീഹി സദ്ധിം അതിരിത്തം കാരാപേത്വാപി തം കദലിഫലാദിം ഠപേത്വാ അവസേസം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. അമിസ്സകരസത്താ പുന താനി കപ്പിയം കാരാപേത്വാ അഞ്ഞസ്മിം ഭാജനേ ഠപേത്വാ കാരേത്വാ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. കസ്മാ? പുബ്ബേ തേസു വിനയകമ്മസ്സ അനാരുള്ഹത്താതി വദന്തി.

പത്തേ രജം പതിതം അപ്പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. തസ്മാ പടിഗ്ഗഹേത്വാവ ഭിക്ഖാ ഗണ്ഹിതബ്ബാ. ‘‘അപടിഗ്ഗഹേത്വാ ഗണ്ഹതോ വിനയദുക്കട’’ന്തി (പാചി. അട്ഠ. ൨൬൫) വുത്തത്താ ഏതമഞ്ഞേസമ്പി ന വട്ടതീതി വദന്തി. ‘‘തം പന പുന പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി ഏത്ഥാപി ഏവമേവ. ഇമസ്മിം പന ‘‘അതിരിത്തം കതം അനതിരിത്തകതം ഹോതീ’’തി ഏത്ഥാപി ഏവമേവ. ഇമസ്മിം പന ‘‘അതിരിത്തം കതം, അനതിരിത്തം കതം ഹോതീ’’തിആദീഹി ഉപപരിക്ഖിത്വാ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി ദീപിതം. അലമേതം സബ്ബന്തി ഇദമ്പി തേ അധികം, ഇതോ അഞ്ഞം ന ലച്ഛസീതി അത്ഥോ.

ആഹാരത്ഥായാതി വികാലേ ഏവാതി ഏകേ. ‘‘പഠമകഥിനസദിസാനി. ഇദം പന കിരിയാകിരിയ’’ന്തി പാഠോ. കായകമ്മം അജ്ഝോഹരണതോ. വചീകമ്മം വാചായ ‘‘അതിരിത്തം കരോഥ, ഭന്തേ’’തി അകാരാപനതോതി വേദിതബ്ബം.

പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ദുതിയപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘ഭുത്തസ്മിം പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൨൪൩) മാതികായം വുത്തത്താ ‘‘ഭോജനപരിയോസാനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി വുത്തം, ന അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ.

ദുതിയപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. വികാലഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ജമ്ബുദീപസ്സ കാലേന പരിച്ഛേദോതി ഏവം കിര.

വികാലഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘ദുദ്ധോതോ ഹോതീ’’തിആദിനാ നയേന ഇധ വുത്തത്താ, ‘‘ദുദ്ധോതം പത്തം ധോവിത്വാ പുന

തത്ഥ അച്ഛോദകം വാ ആസിഞ്ചിത്വാ, അങ്ഗുലിയാ വാ ഘംസിത്വാ നിസ്നേഹഭാവോ ജാനിതബ്ബോ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൨൫൩) സമന്തപാസാദികായം വുത്തത്താ ച മത്തികാപത്തസ്സ കപാലേന പീതോ സ്നേഹോ സന്നിധിം കരോതീതി സിദ്ധന്തി ലിഖിതം. സയം പടിഗ്ഗഹേത്വാ അപരിച്ചത്തമേവാതി ഏത്ഥ അപരിച്ചത്തം നാമ അനുപസമ്പന്നാനം നിരപേക്ഖഅപരിച്ചത്തം അവിജഹിതം. ‘‘പടിഗ്ഗഹണന്തി ഏത്ഥ പടിഗ്ഗഹിതഭാവമവിജഹിതമേവ സന്നിധിം ജനേതീ’’തി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ, തം ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പാചി. ൨൫൫) പാളിയാ വിരുജ്ഝതി. തസ്സ പന പുന പടിഗ്ഗണ്ഹനകിച്ചാഭാവതോ വീമംസിതബ്ബം.

സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പണീതഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘തേസം മംസഞ്ച ഖീരദധീനി ച ഇധ അധിപ്പേതാനീ’’തി ഇദം പാചിത്തിയവത്ഥുപരിച്ഛേദോ, ന പന കപ്പിയഖീരാദിപരിച്ഛേദോ, തസ്മാ യസ്സ കസ്സചി ഖീരാദീനി വട്ടന്തീതി ച, ‘‘മഹാനാമസിക്ഖാപദേന കാരേതബ്ബോ’’തി സങ്ഘവസേന പവാരിതേ ഭേസജ്ജത്ഥായ സപ്പിആദിഭേസജ്ജപഞ്ചകം വിഞ്ഞാപേതി ചേ, തത്ഥ ‘‘ന ഭേസജ്ജകരണീയേന ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേതീ’’തി ഏത്ഥ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതി, തസ്മാ ‘‘തേന പാചിത്തിയ’’ന്തി (വജിര. ടീ. പാചിത്തിയ ൨൬൧) ച ലിഖിതം.

പണീതഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദന്തപോനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘സരീരാവയവേനാ’’തി വുത്തത്താ മുഖേന പടിഗ്ഗഹണം അനുഞ്ഞാതം. ‘‘ചിഞ്ചാദിപത്തേസു ഭൂമിയം അത്ഥതേസു ന വട്ടതി, കല്ലഖേത്തേ തത്ഥ വട്ടതീ’’തി ച, ‘‘സാമം ഗഹേത്വാ’’തി ഇമിനാ ന കേവലം സപ്പദട്ഠംയേവ, അഞ്ഞമ്പി ദട്ഠം വിസേസേതി. സാമം ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതീ’’തി ച ലിഖിതം.

ദന്തപോനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഭോജനവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.