൧൦. കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അസന്തേ പാചിത്തിയം ദേസേതബ്ബമേവാതി ഏത്ഥ കിം സുദ്ധികം പാചിത്തിയം, ഉദാഹു നിസ്സഗ്ഗിയന്തി? നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ.

കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തത്രിദം പകിണ്ണകം

അട്ഠമസിക്ഖാപദം പരേന അത്തനോ അത്ഥായ ദിയ്യമാനസ്സ വാ പാരിവത്തകഭാവേന ദിയ്യമാനസ്സ വാ പംസുകൂലസ്സ വാ രൂപിയസ്സ ഉഗ്ഗണ്ഹനഉഗ്ഗണ്ഹാപനസാദിയനാനി പടിക്ഖിപതി.

നവമം പരസ്സ വാ അത്തനോ വാ രൂപിയപരിവത്തനം പടിക്ഖിപതി.

ദസമം അരൂപിയപരിവത്തനം. ‘‘അരൂപിയേ അരൂപിയസഞ്ഞീ പഞ്ചന്നം സഹ അനാപത്തീ’’തി (പാരാ. ൫൯൧; വി. വി. ടീ. ൧.൫൯൧; വജിര. ടീ. പാരാജിക ൫൮൭) ച വചനം ഇതരേഹി സഹ ആപത്തീതി ദീപേതി. അരൂപിയഞ്ച ദുക്കടവത്ഥു. തസ്മാ തസ്സ പരിവത്തനേ സതി നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ഏകന്തേന വുത്തം. പഞ്ചന്നം സഹ ദുക്കടവത്ഥൂനം പരിവത്തനേ അനാപത്തിപ്പസങ്ഗതോ അനാപത്തി ഏവാതി പോരാണാതി ചേ? ന, കപ്പിയവത്ഥൂനംയേവ തത്ഥ ആഗതത്താ. യദി കപ്പിയവത്ഥു നിസ്സഗ്ഗിയം, പഗേവ ദുക്കടവത്ഥൂതി ചേ? ന, ആപത്തിഗരുകലഹുകഭാവേന വത്ഥുഗരുകലഹുകനിയമാഭാവതോ.

നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുതോ ഹി മുത്താമണിവേളുരിയാദി മഹഗ്ഘപ്പഹോനകമ്പി ദുക്കടവത്ഥൂതി കത്വാ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുതോ മുത്താദി ലഹുകം ഹോതി. ലഹുകേപി വത്ഥുസ്മിം യഥേവ ദുക്കടവത്ഥുനോ പടിഗ്ഗഹണേ ദുക്കടം, തഥേവ തസ്സ വാ തേന വാ ചേതാപനേപി ദുക്കടം യുത്തന്തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൯) അട്ഠകഥാചരിയാ.

അഥ വാ യം വുത്തം ‘‘കപ്പിയവത്ഥൂനംയേവ തത്ഥ ആഗതത്താ’’തി, തത്ഥ കിഞ്ചാപി ദുക്കടവത്ഥൂനിപി അധിപ്പേതാനി, ന പന പാളിയം വുത്താനി അനാപത്തിവാരപ്പസങ്ഗഭയാതി വുത്തം ഹോതി. മുത്താദീസുപി വുത്തേസു അനാപത്തിയം കപ്പിയകാരകസ്സ ആചിക്ഖതി, ‘‘ഇദം മുത്താദി അമ്ഹാകം അത്ഥി, അമ്ഹാകഞ്ച ഇമിനാ ച ഇമിനാ ച വേളുരിയാദിനാ അത്ഥോ’’തി ഭണതി, ദസമേന ആപജ്ജതീതി അധിപ്പായോ സിയാ. യസ്മാ ച ഇദം കപ്പിയകാരകസ്സ ആചിക്ഖനാദിസംവോഹാരോ ച, തസ്മാ തം നവമേന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. കിഞ്ചാപി കയവിക്കയേവ ഹോതി കപ്പിയവത്ഥൂഹി അനുഞ്ഞാതം, ഇമിനാവ നയേന കിഞ്ചാപി ദുക്കടവത്ഥുപി ദസമേ അധിപ്പേതം ആപജ്ജതി, അട്ഠകഥാവിരോധതോ പന നാധിപ്പേതമിച്ചേവ ഗഹേതബ്ബോ.

കാ പനേത്ഥ കാരണച്ഛായാതി, പഞ്ചന്നം സഹ തത്ഥ അനാപത്തിപ്പസങ്ഗതോ അനാപത്തി ഏവാതി ചേ? ന, തത്ഥ അനാഗതത്താ. അനാഗതകാരണാ വുത്തന്തി ചേ? ന, പഞ്ചന്നം സഹ ആപത്തിവത്ഥുകസ്സ അനാപത്തിവാരലാഭേ വിസേസകാരണാഭാവാ, അകപ്പിയത്താ പഞ്ചന്നം സഹാപി ആപത്തിയാ ഭവിതബ്ബന്തി സിദ്ധോ അട്ഠകഥാവാദോ.

അപരോ നയോ – യദി ദുക്കടവത്ഥുനാ കയവിക്കയേ നിസ്സഗ്ഗിയം, കപ്പിയവത്ഥുമ്ഹി വുത്തപരിയായോ തത്ഥ ലബ്ഭേയ്യ, ന പന ലബ്ഭതീതി നവമേ ഏവ താനി വത്തബ്ബാനി. തസ്മാ സംവോഹാരോ നാമ കയവിക്കയോപി അഞ്ഞഥാ പരിവത്തനം പരിയാദിയിത്വാ പവത്തോ, കയവിക്കയഞ്ച മോചേത്വാ ‘‘ഇമിനാ ഇമം ദേഹീ’തി ചേതാപേതി, വട്ടതീ’’തി അവത്വാ ദസമസ്സ അനാപത്തിവാരേ വുത്തനയേനേവ തേസം പരിവത്തനേ നിസ്സഗ്ഗിയാനുമതിവിരോധതോ അട്ഠകഥായം വുത്തനയേനേവ ദുക്കടവത്ഥുനാ ചേതാപനേ ദുക്കടമേവ. നേസം കയവിക്കയേന നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ചേ? ന, സബ്ബസ്സപി കയവിക്കയത്താ. തേനേവ വുത്തം ‘‘അന്ധകട്ഠകഥായം പന ‘സചേ കയവിക്കയം സമാപജ്ജേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയ’ന്തി ഭാസിതം, തം ദുബ്ഭാസിതം. കസ്മാ? ന ഹി ദാനഗ്ഗഹണതോ അഞ്ഞോ കയവിക്കയോ നാമ അത്ഥീ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൯), അത്തനോ മതിയാ കയവിക്കയലക്ഖണസമ്മതേ ദസമസ്സ അനാപത്തിവാരേ വുത്തനയേനേവ തേസം പരിവത്തനേ നിസ്സഗ്ഗിയാനുമതിവിരോധതോ ച. ഭവതു വാ അത്തനോ പടിസിദ്ധമിദം കാരണം, ദസമേ അവസ്സമേവ ജാനിതബ്ബാനീതി താനി കയവിക്കയാനേവാതി തേസം നിസ്സഗ്ഗിയഭാവഞ്ച ഗതാനീതി ഏവമ്പി സിദ്ധോ അട്ഠകഥാവാദോ.

ഏത്ഥാഹു പോരാണാ – ‘‘അത്തനോ സന്തകം രൂപിയം പരഹത്ഥഗതം കരോതി അജ്ഝാചരതി, ദുക്കടം. പരസ്സ രൂപിയം അത്തനോ ഹത്ഥഗതം കരോതി, അട്ഠമേന നിസ്സഗ്ഗിയം. ഉഗ്ഗഹിതവത്ഥുപരിവത്തനേ കഥം ജാതം? അബ്ബോഹാരികം ജാതം. അഥ പരസ്സ രൂപിയം അത്തനോ ഹത്ഥഗതം പഠമം കരോതി, രൂപിയപ്പടിഗ്ഗഹണസ്സ കതത്താ അട്ഠമേന നിസ്സഗ്ഗിയം. അത്തനോ സന്തകം രൂപിയം പരസ്സ ഹത്ഥഗതം പച്ഛാ കരോതി, സംവോഹാരേന നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി. ‘‘രൂപിയസ്സ ഗഹണമത്തേന അട്ഠമേന ആപത്തി, പച്ഛാ പരിവത്തനേ നവമേനാ’’തി ഹി തത്ഥ വുത്തം, തം പന യുത്തം. ‘‘അജ്ഝാചരതി, ദുക്കട’’ന്തി ദുവുത്തം. ദുക്കടസ്സ അനിയമപ്പസങ്ഗതോ നിസ്സജ്ജനവിധാനേസു ദസ്സിതോവ. കിം വുത്തം ഹോതി – യദി ദ്വീഹി നിസ്സഗ്ഗിയേഹി ഭവിതബ്ബം, നിസ്സജ്ജനവിധാനേ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, രൂപിയം പടിഗ്ഗഹേസിം, നാനാപ്പകാരകഞ്ച രൂപിയസംവോഹാരം സമാപജ്ജി’’ന്തി വത്തബ്ബം ഭവേയ്യ ‘‘രൂപിയം ചേതാപേതീ’’തി സബ്ബത്ഥ പാളിയം രൂപിയപ്പടിഗ്ഗഹണസ്സ വുത്തത്താ.

ഏത്താവതാ യം പോരാണഗണ്ഠിപദേ വുത്തം ‘‘ദുക്കടവത്ഥുനാ കയവിക്കയം പരിഹരന്തേന ചതൂസു നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂസു ഏകേകസ്മിം ഗഹിതേ അട്ഠമേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. ദുക്കടവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥുന്തി ‘‘ഇമിനാ ഇദം ദേഹീ’’തി ഗഹിതേ തേനേവ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. ‘‘കയവിക്കയമ്പി നീഹരിത്വാ ഗഹിതേ ദുക്കടം, ചേതാപിതരൂപിയഗ്ഗഹണേ അട്ഠമേന, പരിവത്തനേ നവമേനാതിആദിനാ അത്തനാ അനുഗ്ഗഹേത്വാ കപ്പിയവസേന നീഹരിത്വാ പഞ്ചഹി സഹധമ്മികേഹി സദ്ധിം പരിവത്തേതും വട്ടതീ’’തി, തം വിസോധിതം ഹോതി. അപരമ്പി തത്ഥ വുത്തം ‘‘നിസ്സജ്ജിതബ്ബേ അസതി കഥം പാചിത്തിയം, ദുന്നിസ്സട്ഠരൂപിയമ്പി ‘ന ഛഡ്ഡേതീ’തി വദന്തസ്സ വിസ്സട്ഠോ ഉപാസകോ തം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞം ചേ ഭിക്ഖുനോ ദേതി, കപ്പതീ’’തി, തഞ്ച ദുവുത്തം. ന ഹി ഗഹിതത്താ തതോ അഞ്ഞം വത്ഥു ഹോതി. പുന അപരഞ്ച തത്ഥ വുത്തം ‘‘ഇമം ‘ഗണ്ഹാഹീ’തി വദന്തസ്സ സദ്ധാദേയ്യവിനിപാതദുക്കടം, ‘ഏതം ദേഹീ’തി വദന്തസ്സ വിഞ്ഞത്തിദുക്കട’’ന്തി, തഞ്ച ദുവുത്തം. തത്ഥ ഹി പയോഗദുക്കടം യുത്തം വിയ പഞ്ഞായതി.

പകിണ്ണകം നിട്ഠിതം.

ഏളകലോമവഗ്ഗോ ദുതിയോ.