൫. സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അലംവചനീയാതി ന വചനീയാ, നിവാരണേ അലം-സദ്ദോ, ന അലംവചനീയാ നാലംവചനീയാ. ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി വീമംസതി പച്ചാഹരതി, ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സാ’’തി (പാരാ. ൩൦൫) വുത്തത്താ യസ്സ ഏകന്തേന സങ്ഘാദിസേസോ ഹോതി, തസ്സ പടിഗ്ഗണ്ഹനവീമംസനപയോഗാ ഏതേ ദുക്കടഥുല്ലച്ചയാ നത്ഥീതി വദന്തീതി ലിഖിതം. കിഞ്ചാപി ഏത്ഥ ‘‘ഇത്ഥീ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ, ന യക്ഖീ ന പേതീ ന തിരച്ഛാനഗതാ. പുരിസോ നാമ മനുസ്സപുരിസോ, ന യക്ഖോ ന പേതോ ന തിരച്ഛാനഗതോ’’തി പാളി നത്ഥി, തഥാപി കായസംസഗ്ഗാദീസു ‘‘മാതുഗാമോ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) ഇത്ഥിവവത്ഥാനസ്സ കതത്താ ഇധാപി മനുസ്സിത്ഥീ ഏവാതി പഞ്ഞായതി. മേഥുനപുബ്ബഭാഗസാമഞ്ഞതോ ഇത്ഥിവവത്ഥാനേന പുരിസവവത്ഥാനം കതമേവ ഹോതി. തേനേവാഹ ‘‘യേസു സഞ്ചരിത്തം സമാപജ്ജതി, തേസം മനുസ്സജാതികതാ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ). കായസംസഗ്ഗാദീസു ച പണ്ഡകയക്ഖിപേതിയോ ഥുല്ലച്ചയവത്ഥുകാവ വുത്താ, തഥാ ഇധാപി, പണ്ഡകസഭാവത്താ മനുസ്സഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ ച ഥുല്ലച്ചയവത്ഥുകോവ ഹോതി. സേസാ മനുസ്സപുരിസഅമനുസ്സപണ്ഡകഉഭതോബ്യഞ്ജനകതിരച്ഛാനഗതപുരിസാദയോ ദുക്കടവത്ഥുകാവ മിച്ഛാചാരദസ്സനസഭാവതോതി വേദിതബ്ബം.

സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.