സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡം

൧. സുക്കവിസ്സട്ഠിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താതി സ്വായം ദുബ്ബലവത്ഥുകത്താ ചേതനായ പടിസന്ധിം ആകഡ്ഢിതും അസമത്ഥാ, സുപിനേ ഉപട്ഠിതം നിമിത്തഞ്ഹി ദുബ്ബലം. പവത്തേ പന അഞ്ഞേഹി കുസലാകുസലേഹി ഉപത്ഥമ്ഭിതാ വിപാകം ദേതി. കിഞ്ചാപി വിപാകം ദേതി, അഥ ഖോ അവിസയേ ഉപ്പന്നത്താ അബ്ബോഹാരികാവ സുപിനന്തചേതനാതി ലിഖിതം. യം പനേത്ഥ ‘‘സുപിനേ ഉപട്ഠിതം നിമിത്തഞ്ഹി ദുബ്ബല’’ന്തി വുത്തം, തം അനേകന്തം, ന ച ആരമ്മണദുബ്ബലതായ ചിത്തപ്പവത്തി ദുബ്ബലാ അതീതാനാഗതാരമ്മണായ, പഞ്ഞത്താരമ്മണായ വാ അദുബ്ബലത്താ. തസ്മാ ദുബ്ബലവത്ഥുകത്താതി ദുബ്ബലഹദയവത്ഥുകത്താതി നോ തക്കോതി (വജിര. ടീ. പാരാജിക ൨൩൬-൨൩൭) ആചരിയോ. അവത്ഥുകതായ ദുബ്ബലഭാവോ യുജ്ജതീതി ചേ? ന, അവത്ഥുകായ ഭാവനാപഭവായ അതിരേകബലവസമ്ഭവതോ. ഭാവനാബലസമപ്പിതഞ്ഹി ചിത്തം അരൂപമ്പി സമാനം അതിഭാരമ്പി കരജകായം ഗഹേത്വാ ഏകചിത്തക്ഖണേനേവ ബ്രഹ്മലോകമ്പി പാപേത്വാ ഠപേതി, തപ്പടിഭാഗം അനപ്പിതമ്പി കാമാവചരചിത്തം കരജകായം ആകാസേ ലങ്ഘനസമത്ഥം കരോതി. കിം പനേത്ഥ തം അനുമാനകരണം? യേന ചിത്തസ്സേവ ആനുഭാവോതി പഞ്ഞായേയ്യ ചിത്താനുഭാവേന ഠപനലങ്ഘനാദികിരിയാവിസേസനിബ്ബത്തിദസ്സനതോ. പകതിചിത്തസമുട്ഠാനരൂപം വിയ അസംസട്ഠത്താ, നിക്ഖമനത്താ ച വത്ഥിസീസം, കടി, കായോതി തിധാ സുക്കസ്സ ഠാനം പകപ്പേന്തി ആചരിയാ. സപ്പവിസം വിയ തം ദട്ഠബ്ബം, ന ച വിസേ ഠാനനിയമോ, കോധവസേന പസ്സന്തസ്സ ഹോതി. ഏവമസ്സ ന ഠാനനിയമോ, രാഗവസേന ഉപക്കമന്തസ്സ ഹോതീതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ.

‘‘ദകസോതം അനോതിണ്ണേപീ’’തി ഇദം ‘‘ഓതിണ്ണമത്തേ’’തി ഇമിനാ വിരുജ്ഝതീതി ചേ, തം ദസ്സേതും ‘‘ഠാനതോ പന ചുത’’ന്തിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ – നിമിത്തേ ഉപക്കമം കത്വാ സുക്കം ഠാനാ ചാവേത്വാ പുന വിപ്പടിസാരവസേന ദകസോതോരോഹണം നിവാരേതും ന സക്കാ, തഥാപി അധിവാസാധിപ്പായേന അധിവാസേത്വാ അന്തരാ ദകസോതതോ ഉദ്ധം നിവാരേതും അസക്കുണേയ്യതായ ‘‘ബഹി നിക്ഖന്തേ വാ’’തി വുത്തം, തസ്മാ ഠാനാ ചുതഞ്ഹി അവസ്സം ദകസോതം ഓതരതീതി അട്ഠകഥായ അധിപ്പായോ. തസ്മാ ഉഭയം സമേതീതി ഗഹേതബ്ബോ.

ഏത്ഥാഹ – കസ്മാ ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ ‘‘യോ പന ഭിക്ഖൂ’’തിആദിനാ കാരകോ ന നിദ്ദിട്ഠോതി? വുച്ചതേ – അധിപ്പായാപേക്ഖായ ഭാവതോ കാരകോ ന നിദ്ദിട്ഠോ തസ്സ സാപേക്ഖഭാവദസ്സനത്ഥം. കഥം? കണ്ഡുവനാദിഅധിപ്പായചേതനാവസേന ചേതേന്തസ്സ കണ്ഡുവനാദിഉപക്കമേന ഉപക്കമന്തസ്സ മേഥുനരാഗവസേന ഊരുആദീസു ദുക്കടവത്ഥൂസു, വണാദീസു ഥുല്ലച്ചയവത്ഥൂസു ച ഉപക്കമന്തസ്സ സുക്കവിസട്ഠിയാ സതിപി ന സങ്ഘാദിസേസോ ‘‘അനാപത്തി ഭിക്ഖു ന മോചനാധിപ്പായസ്സാ’’തി (പാരാ. ൨൬൩) വചനതോ. തസ്മാ തദത്ഥദസ്സനത്ഥം ഇധ കാരകോ ന നിദ്ദിട്ഠോ. അഞ്ഞഥാ ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സഞ്ചേതനികം സുക്കവിസട്ഠിം ആപജ്ജേയ്യ, സങ്ഘാദിസേസോ’’തി നിദ്ദിട്ഠേ കാരകേ ‘‘ചേതേതി ന ഉപക്കമതി മുച്ചതി, അനാപത്തീ’’തി (പാരാ. ൨൬൨) വുത്തവചനവിരോധോ. തഥാ ‘‘സഞ്ചേതനികായ സുക്കവിസട്ഠിയാ അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി ഭുമ്മേ നിദ്ദിട്ഠേപി സോ ഏവ വിരോധോ ഹേത്വത്ഥനിയമസിദ്ധിതോ. തസ്മാ തദുഭയമ്പി വചനക്കമം അവത്വാ ‘‘സഞ്ചേതനികാ സുക്കവിസട്ഠി അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി വുത്തം. തത്ഥ നിമിത്തത്ഥേ ഭുമ്മവചനാഭാവതോ ഹേത്വത്ഥനിയമോ ന കതോ ഹോതി. തസ്മിം അകതേ സഞ്ചേതനികാ സുക്കവിസട്ഠി അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താ സങ്ഘാദിസേസോതി, ഉപക്കമേ അസതി അനാപത്തീതി അയമത്ഥോ ദീപിതോ ഹോതീതി വേദിതബ്ബം.

ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ ദ്വേ ആപത്തിസഹസ്സാനി ഹോന്തി. കഥം? അത്തനോ ഹത്ഥാദിഭേദേ അജ്ഝത്തരൂപേ രാഗൂപത്ഥമ്ഭനവസേന അങ്ഗജാതേ കമ്മനിയപ്പത്തേ ആരോഗ്യത്ഥായ നീലം മോചേന്തസ്സ ഏകാ ആപത്തി, അജ്ഝത്തരൂപേ ഏവ രാഗൂപത്ഥമ്ഭേ പീതകാദീനം മോചനവസേന നവാതി ദസ. ഏവം ‘‘സുഖത്ഥായാ’’തിആദീനം നവന്നം വസേനാതി രാഗൂപത്ഥമ്ഭേ അജ്ഝത്തരൂപവസേന സതം. ഏവമേവം വച്ചപ്പസ്സാവവാതഉച്ചാലിങ്ഗപാണകദട്ഠൂപത്ഥമ്ഭേസു ച സതം സതം കത്വാ സബ്ബം പഞ്ചസതം. യഥാ അജ്ഝത്തരൂപേ പഞ്ചസതം, ഏവം ബഹിദ്ധാരൂപേ വാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരൂപേ വാ ആകാസേ വാ കടിം കമ്പേന്തോതി ദ്വേ സഹസ്സാനി ആപത്തിയോ ഹോന്തീതി.

സുക്കവിസ്സട്ഠിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. കായസംസഗ്ഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘ഓതിണ്ണോ’’തി ഇമിനാസ്സ സേവനാധിപ്പായതാ ദസ്സിതാ. തേനേവ ‘‘കായസംസഗ്ഗരാഗസമങ്ഗിസ്സേതം അധിവചന’’ന്തി വുത്തം. ‘‘വിപരിണതേന…പേ… സദ്ധി’’ന്തി ഇമിനാസ്സ വായാമോ ദസ്സിതോ. ‘‘സദ്ധി’’ന്തി ഹി പദം സംയോഗം ദീപേതി, സോ ച സംയോഗോ സമാഗമോ. കേന ചിത്തേന? വിപരിണതേന ചിത്തേന, ന പത്തപ്പടിഗ്ഗഹണാധിപ്പായാദിനാതി അധിപ്പായോ. ‘‘കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജേയ്യാ’’തി ഇമിനാസ്സ വായമതോ ഫസ്സപ്പടിവിജാനനാ ദസ്സിതാ ഹോതി. വായമിത്വാ ഫസ്സം പടിവിജാനന്തോ ഹി സമാപജ്ജതി നാമ. ഏവമസ്സ തിവങ്ഗസമ്പത്തി ദസ്സിതാ ഹോതി. അഥ വാ ഓതിണ്ണോ വിപരിണതേന ചിത്തേന യക്ഖാദിനാ സത്തോ വിയ. ഉപയോഗത്ഥേ വാ ഏതം കരണവചനം, ഓതിണ്ണോ വിപരിണതം ചിത്തം കൂപാദിം വിയ സത്തോ. അഥ വാ ‘‘രാഗതോ ഉത്തിണ്ണോ ഭവിസ്സാമീ’’തി ഭിക്ഖുഭാവം ഉപഗതോപി യോ പന ഭിക്ഖു തതോ ഉത്തിണ്ണാധിപ്പായതോ വിപരിണതേന ചിത്തേന ഹേതുഭൂതേന തമേവ രാഗം ഓതിണ്ണോ. മാതുഗാമേന അത്തനോ സമീപം വാ ആഗതേന, അത്തനാ ഉപഗതേന വാ. ഏതേന മാതുഗാമസ്സ സാരത്തതാ വാ ഹോതു, വിരത്തതാ വാ, സാ ഇധ അപ്പമാണം.

ഹത്ഥഗ്ഗാഹം വാതി ഏത്ഥ ഹത്ഥേന സബ്ബോപി ഉപാദിന്നകോ കായോ സങ്ഗഹിതോ, ന ഭിന്നസന്താനോ തപ്പടിബദ്ധോ വത്ഥാലങ്കാരാദി. വേണിഗ്ഗഹണേന അനുപാദിന്നകോ അഭിന്നസന്താനോ കേസലോമനഖഗ്ഗദന്തഗ്ഗാദികോ കമ്മപച്ചയഉതുസമുട്ഠാനോ ഗഹിതോതി വേദിതബ്ബം. തേനേവാഹ ‘‘അന്തമസോ ലോമേന ലോമം ഫുസന്തസ്സാപീ’’തി. തേന അഞ്ഞതരസ്സ വാ…പേ… പരാമസനന്തി ഏത്ഥ അനുപാദിന്നകാനമ്പി സേസലോമാദീനം അങ്ഗഭാവോ വേദിതബ്ബോ. ഏവം സന്തേ ‘‘ഫസ്സം പടിജാനന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി ഇമിനാ വിരുജ്ഝതീതി ചേ? ന, തദത്ഥജാനനതോ. ഫുട്ഠഭാവം പടിവിജാനന്തോപി ഫസ്സം പടിജാനാതി നാമ, ന കായവിഞ്ഞാണുപ്പത്തിയാ ഏവ. അനേകന്തികഞ്ഹേത്ഥ കായവിഞ്ഞാണം. തസ്മാ ഏവ ഇധ ഫസ്സപ്പടിവിജാനനം അങ്ഗന്ത്വേവ ന വുത്തം. തസ്മിഞ്ഹി വുത്തേ ഠാനമേതം വിജ്ജതി ‘‘ന ച മേ ലോമഘട്ടനേന കായവിഞ്ഞാണം ഉപ്പന്നം, തസ്മിം ‘ന ഫസ്സം പടിജാനാമീ’തി അനാപന്നസഞ്ഞീ സിയാ’’തി. ‘‘വേണീ നാമ കഹാപണമാലാദിസമ്പയുത്തം, തത്ഥ ‘വേണിം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’തി കഹാപണമാലാദിം ഏവ ഗണ്ഹാതി, ന ലോമം, നത്ഥി സങ്ഘാദിസേസോ’’തി വദന്തി. വീമംസിതബ്ബം.

കായസംസഗ്ഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘കദാ തേ മാതാ പസീദിസ്സതീ’’തി ആയാചനം ദുട്ഠുല്ലവാചായ സിഖാപത്തലക്ഖണദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന മേഥുനുപസംഹിതേയേവ ദുട്ഠുല്ലവാചാതി ദസ്സനത്ഥം. ‘‘ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാസീ’’തി വചനം പന പുരിസനിമിത്തേന അസങ്ഘാദിസേസവത്ഥുനാ മിസ്സവചനം, പുരിസഉഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ ച ഇത്ഥിനിമിത്തം പടിച്ഛന്നം, ഇതരം പാകടം. യദി തമ്പി ജനേതി, കഥം ‘അനിമിത്താസീ’തിആദീനി പദാനി ന സങ്ഘാദിസേസം ജനേന്തീ’’തി ഏകേ, തം ന യുത്തം പുരിസസ്സാപി നിമിത്താധിവചനത്താ. ‘‘മേഥുനുപസംഹിതാഹി സങ്ഘാദിസേസോ’’തി (പാരാ. ൨൪൮) മാതികായം ലക്ഖണസ്സ വുത്തത്താ ച മേഥുനുപസംഹിതാഹി ഓഭാസനേ പടിവിജാനന്തിയാ സങ്ഘാദിസേസോ, അപ്പടിവിജാനന്തിയാ ഥുല്ലച്ചയം, ഇതരേഹി ഓഭാസനേ പടിവിജാനന്തിയാ ഥുല്ലച്ചയം, അപ്പടിവിജാനന്തിയാ ദുക്കടന്തി ഏകേ, വിചാരേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. ഏത്ഥാഹ – ‘‘സിഖരണീ’’തിആദീഹി അക്കോസന്തസ്സ പടിഘചിത്തം ഉപ്പജ്ജതി, കസ്മാ ‘‘തിവേദന’’ന്തി അവത്വാ ‘‘ദ്വിവേദന’’ന്തി വുത്തന്തി? രാഗവസേന അയം ആപത്തി, ന പടിഘവസേന. തസ്മാ രാഗവസേനേവ പവത്തോ അക്കോസോ ഇധ അധിപ്പേതോ. തസ്മാ ‘‘ദ്വിവേദന’’ന്തി വചനം സുവുത്തമേവ.

ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. അത്തകാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുട്ഠുല്ലോഭാസനേ വുത്തപ്പകാരായാതി ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലജാനനസമത്ഥായ. പരസ്സ ഭിക്ഖുനോ അത്തകാമപാരിചരിയായ വണ്ണഭണനേ ദുക്കടം, ‘‘യോ തേ വിഹാരേ വസതി, തസ്സ അഗ്ഗദാനം മേഥുനം ധമ്മം ദേഹീ’’തി പരിയായവചനേപി ദുക്കടം, ‘‘അത്തകാമപാരിചരിയായ വണ്ണം ഭാസേയ്യ, യാ മാദിസം സീലവന്ത’’ന്തി ച വുത്തത്താതി ഏകേ. പഞ്ചസു അങ്ഗേസു സബ്ഭാവാ സങ്ഘാദിസേസോവാതി ഏകേ, വിചാരേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. ‘‘ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദദ്വയേ കായസംസഗ്ഗേ വിയ യക്ഖിപേതീസുപി ദുട്ഠുല്ലത്തകആമവചനേ ഥുല്ലച്ചയന്തി വദന്തി. അട്ഠകഥാസു പന നാഗത’’ന്തി (വജിര. ടീ. പാരാജിക ൨൯൫) ലിഖിതം. ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പന പണ്ഡകഗതികോവ.

അത്തകാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അലംവചനീയാതി ന വചനീയാ, നിവാരണേ അലം-സദ്ദോ, ന അലംവചനീയാ നാലംവചനീയാ. ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി വീമംസതി പച്ചാഹരതി, ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സാ’’തി (പാരാ. ൩൦൫) വുത്തത്താ യസ്സ ഏകന്തേന സങ്ഘാദിസേസോ ഹോതി, തസ്സ പടിഗ്ഗണ്ഹനവീമംസനപയോഗാ ഏതേ ദുക്കടഥുല്ലച്ചയാ നത്ഥീതി വദന്തീതി ലിഖിതം. കിഞ്ചാപി ഏത്ഥ ‘‘ഇത്ഥീ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ, ന യക്ഖീ ന പേതീ ന തിരച്ഛാനഗതാ. പുരിസോ നാമ മനുസ്സപുരിസോ, ന യക്ഖോ ന പേതോ ന തിരച്ഛാനഗതോ’’തി പാളി നത്ഥി, തഥാപി കായസംസഗ്ഗാദീസു ‘‘മാതുഗാമോ നാമ മനുസ്സിത്ഥീ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) ഇത്ഥിവവത്ഥാനസ്സ കതത്താ ഇധാപി മനുസ്സിത്ഥീ ഏവാതി പഞ്ഞായതി. മേഥുനപുബ്ബഭാഗസാമഞ്ഞതോ ഇത്ഥിവവത്ഥാനേന പുരിസവവത്ഥാനം കതമേവ ഹോതി. തേനേവാഹ ‘‘യേസു സഞ്ചരിത്തം സമാപജ്ജതി, തേസം മനുസ്സജാതികതാ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ). കായസംസഗ്ഗാദീസു ച പണ്ഡകയക്ഖിപേതിയോ ഥുല്ലച്ചയവത്ഥുകാവ വുത്താ, തഥാ ഇധാപി, പണ്ഡകസഭാവത്താ മനുസ്സഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ ച ഥുല്ലച്ചയവത്ഥുകോവ ഹോതി. സേസാ മനുസ്സപുരിസഅമനുസ്സപണ്ഡകഉഭതോബ്യഞ്ജനകതിരച്ഛാനഗതപുരിസാദയോ ദുക്കടവത്ഥുകാവ മിച്ഛാചാരദസ്സനസഭാവതോതി വേദിതബ്ബം.

സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

കിം ഭന്തേതി ഏത്തകേപി വുത്തേ. പുച്ഛിതോ യദത്ഥായ പവിട്ഠോ, തം കഥേതും ലഭതി പുച്ഛിതപഞ്ഞത്താ ഭിക്ഖാചാരവത്തേതി ലിഖിതം. ഹത്ഥകമ്മം യാചിതോ ‘‘ഉപകരണം, മൂലം വാ ദസ്സതീ’’തി യാചതി, വട്ടതി, ന വട്ടതീതി? വട്ടതി സേനാസനേ ഓഭാസപരികഥാദീനം ലദ്ധത്താതി ഏകേ. തിഹത്ഥാ വാതി ഏത്ഥ വഡ്ഢകിഹത്ഥേന തിഹത്ഥാ. ‘‘പമാണയുത്തോ മഞ്ചോതി പകതിവിദത്ഥിയാ നവവിദത്ഥിപ്പമാണമഞ്ചോ, സോ തത്ഥ ഇതോ ച ന സഞ്ചരതി, തസ്മാ ചതുഹത്ഥവിത്ഥാരാ ന ഹോതീ’’തിആദി ലിഖിതം. അകുടിയാ പന വത്ഥുദേസനാകിച്ചം നത്ഥി ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതും വുത്തത്താ. ‘‘ഉല്ലിത്താദിഭാവോ…പേ… ‘ഛദനമേവ സന്ധായ വുത്തോ’തി യുത്തമിദം. കസ്മാതി ചേ? യസ്മാ മത്തികാമയഭിത്തിം ഉട്ഠാപേത്വാ ഉപരി ഉല്ലിത്തം വാ അവലിത്തം വാ ഉഭയം വാ ഭിത്തിയാ ഘടിതം കരോന്തസ്സ ആപത്തി ഏവ വിനാപി ഭിത്തിലേപേനാ’’തി ലിഖിതം. ഏവമേത്ഥ ഥമ്ഭതുലാപിട്ഠസങ്ഘാടാദി നിരത്ഥകം സിയാ. തസ്മാ വിചാരേത്വാവ ഗഹേതബ്ബം. ‘‘ഉപോസഥാഗാരമ്പി ഭവിസ്സതി, അഹമ്പി വസിസ്സാമീ’’തി വാ ‘‘ഭിക്ഖൂഹി വാ സാമണേരേഹി വാ ഏകതോ വസിസ്സാമീ’’തി വാ കരോന്തസ്സ വട്ടതി ഏവ. കസ്മാ? ‘‘അത്തുദ്ദേസ’’ന്തി വുത്തത്താതി ലിഖിതം.

ഇദം പന സിക്ഖാപദം ചതുത്ഥപാരാജികം വിയ നിദാനാപേക്ഖം. ന ഹി വഗ്ഗുമുദാതീരിയാ ഭിക്ഖൂ സയമേവ അത്തനോ അസന്തം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം മുസാവാദലക്ഖണം പാപേത്വാ ഭാസിംസു. അഞ്ഞമഞ്ഞഞ്ഹി തേ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മവണ്ണം ഭാസിംസു. ന ച താവതാ പാരാജികവത്ഥു ഹോതി, തത്തകേന പന ലേസേന ഭഗവാ തം വത്ഥും നിദാനം കത്വാ പാരാജികം പഞ്ഞപേസി, തഥാ ഇധാപി. ന ഹി നിദാനേ ‘‘അദേസിതവത്ഥുകായോ സാരമ്ഭായോ അപരിക്കമനായോ’’തി വുത്തം. ‘‘അപ്പമാണികായോ’’തി പന വുത്തത്താ പമാണമതിക്കമന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോവ നിദാനാപേക്ഖോ. തത്ഥ സാരമ്ഭേ അപരിക്കമനേ സങ്ഘാദിസേസപ്പസങ്ഗം വിയ ദിസ്സമാനം ‘‘വിഭങ്ഗോ തംനിയമകോ’’തി വുത്തത്താ വിഭങ്ഗേ ന നിവാരേതി. തഥാ മഹല്ലകേ.

ഏത്ഥാഹ – കിമത്ഥം മാതികായം ദുക്കടവത്ഥു വുത്തം, നനു വിഭങ്ഗേ ഏവ വത്തബ്ബം സിയാതി? ഏവമേതം. കിം നു ഭിക്ഖൂ അഭിനേതബ്ബാ വത്ഥുദേസനായ, തേഹി ഭിക്ഖൂഹി വത്ഥു ദേസേതബ്ബം, കീദിസം? അനാരമ്ഭം സപരിക്കമനന്തി. ഇതരഞ്ഹി ‘‘സാരമ്ഭേ ചേ ഭിക്ഖു വത്ഥുസ്മിം അപരിക്കമനേ’’തി ഏവം അനുപ്പസങ്ഗവസേന ആഗതത്താ വുത്തം. യസ്മാ വത്ഥു നാമ അത്ഥി സാരമ്ഭം അപരിക്കമനം, അത്ഥി അനാരമ്ഭം സപരിക്കമനം, അത്ഥി സാരമ്ഭം സപരിക്കമനം, അത്ഥി അനാരമ്ഭം അപരിക്കമനന്തി ബഹുവിധം, തസ്മാ ബഹുവിധത്താ വത്ഥു ദേസേതബ്ബം അനാരമ്ഭം സപരിക്കമനം, നേതരന്തി വുത്തം ഹോതി. കിമത്ഥികാ പനേത്ഥ വത്ഥുദേസനാതി ചേ? ഗരുകാപത്തിപഞ്ഞാപനഹേതുപരിവജ്ജനുപായത്താ. വത്ഥുഅദേസനാ ഹി ഗരുകാപത്തിപഞ്ഞാപനഹേതുഭൂതാ. ഗരുകാപത്തിപഞ്ഞാപനം അകതവിഞ്ഞത്തിഗിഹിപീളാജനനം, അത്തദുക്ഖപരദുക്ഖഹേതുഭൂതോ ച സാരമ്ഭഭാവോതി ഏതേ വത്ഥുദേസനാപദേസേന ഉപായേന പരിവജ്ജിതാ ഹോന്തി. ന ഹി ഭിക്ഖൂ അകപ്പിയകുടികരണത്ഥം ഗിഹീനം വാ പീളാനിമിത്തം, സാരമ്ഭവത്ഥുകുടികരണത്ഥം വാ വത്ഥും ദേസേന്തീതി. ഹോന്തി ചേത്ഥ –

‘‘ദുക്കടസ്സ ഹി വത്ഥൂനം, മാതികായ പകാസനാ;

ഗരുകാപത്തിഹേതൂനം, തേസം ഏവം പകാസിതാ.

‘‘വത്ഥുസ്സ ദേസനുപായേന, ഗരുകാപത്തിഹേതുയോ;

വജ്ജിതാ ഹോന്തി യം തസ്മാ, സാരമ്ഭാദി ജഹാപിത’’ന്തി.

കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. വിഹാരകാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

കിരിയാമത്തതോ സമുട്ഠാനഭാവതോ അകിരിയമേവേതം. തം ദേസനാഅകരണവസേന. ഭിക്ഖൂ വാ അനഭിനേയ്യാതി ഏത്ഥ വാ-സദ്ദോ അവധാരണത്ഥോതി വേദിതബ്ബോ. ‘‘ആയസ്മാ ഛന്നോ ചേതിയരുക്ഖം ഛേദാപേസീ’’തി (പാരാ. ൩൬൫) ആഗതത്താ ഇദമ്പി നിദാനാപേക്ഖന്തി വേദിതബ്ബം.

വിഹാരകാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘കസ്മാ മമ വന്ദനാദീനി…പേ… ‘ഘടിതേയേവ സീസം ഏതീ’തി വുത്തത്താ അന്തിമവത്ഥുഅജ്ഝാപന്നകം വന്ദിതും ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. പരിവാരാവസാനേ ഉപാലിപഞ്ചകേ ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, അവന്ദിയാ’’തിആദിനാ (പരി. ൪൬൭) വുത്തപാളിയം അവുത്തത്താ, ‘‘പച്ഛാ ഉപസമ്പന്നേന പുരേ ഉപസമ്പന്നോ വന്ദിയോ’’തി (പരി. ൪൬൮) വുത്തത്താ ച, തസ്മാ ഏവ ഇമിസ്സം കങ്ഖാവിതരണിയം ‘‘ഉപസമ്പന്നോതി സങ്ഖ്യുപഗമന’’ന്തി വുത്തം. സുത്താധിപ്പായോ പന ഏവം ഗഹേതബ്ബോ – അവന്ദന്തോ സാമീചിപ്പടിക്ഖേപസങ്ഖാതായ ചോദനായ ചോദേതി നാമാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി. തസ്മാ ഏവ ‘‘ഏത്താവതാ ച ചോദനാ നാമ ഹോതീ’’തി വുത്തം. ഇധ അധിപ്പേതം ആപത്തിആപജ്ജനാകാരം ദസ്സേതും ‘‘‘കസ്മാ മമ വന്ദനാദീനി ന കരോസീ’തിആദി വുത്ത’’ന്തി ലിഖിതം.

കതൂപസമ്പദന്തി യസ്സ ഉപസമ്പദാ രുഹതി, തം, പണ്ഡകാദയോ. ഠപനക്ഖേത്തന്തി ഏത്ഥ സബ്ബസങ്ഗാഹികം, പുഗ്ഗലികഞ്ചാതി ദുവിധം പവാരണാഠപനം. തത്ഥ സബ്ബസങ്ഗാഹികേ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ…പേ… തേവാചികം പവാരേ’’തി സു-കാരതോ യാവ രേ-കാരോ. പുഗ്ഗലികഠപനേ പന ‘‘സങ്ഘം, ഭന്തേ, പവാരേമി…പേ… പസ്സന്തോ പടീ’’തി സം-കാരതോ യാവ അയം സബ്ബപച്ഛിമോ ടി-കാരോ, ഏത്ഥന്തരേ ഏകപദേപി ഠപേന്തേന ഠപിതാ ഹോതി. ഉപോസഥേ പന ഇമിനാനുസാരേന വിസേസോ വേദിതബ്ബോ ‘‘കരേയ്യാ’’തി രേ-കാരേ അനതിക്കമന്തേ.

ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അഞ്ഞഭാഗോ വാ അസ്സ അത്ഥീതി യഥാ സുവണ്ണസ്സേദം സോവണ്ണമിത്യത്ര സുവണ്ണവാ അനേന സുവണ്ണോ ഇത്യുച്ചതേ. തം പടിമായ സരീരം, സിലാപുത്തകസ്സ സരീരന്തി ച നിദസ്സനം. ഛഗലകസ്സ ‘‘ദബ്ബോ’’തി ദിന്നം നാമം ‘‘ദേസോ’’തി വുച്ചതി. കസ്മാ? ഥേരം അനുദ്ധംസേതും ഥേരസ്സാപി അപദിസിതബ്ബത്താ. അഞ്ഞമ്പി വത്ഥും ന ഥേരംയേവ. ലിസ്സതി സിലിസ്സതി വോഹാരമത്തേനേവന അത്ഥതോ. ഈസകം അല്ലീയതീതി ലേസോതി അധിപ്പായോ. ലിസസേലഛകോലഅല്ലീഭാവേ. തേന വുത്തം ‘‘ഈസകം അല്ലീയതീതി ലേസോ’’തി. യസ്മാ ദേസലേസാ അത്ഥതോ നിന്നാനാകരണം, തസ്മാ ‘‘കിഞ്ചിദേസം ലേസമത്തം ഉപാദായാ’’തി പദം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘ദസ ലേസാ ജാതിലേസോ’’തിആദി (പാരാ. ൩൯൪) പദഭാജനേ വുത്തം.

അട്ഠുപ്പത്തിവസേനേവ ആവിഭൂതന്തി ഏത്ഥ കിഞ്ച ഭിയ്യോ അനിയമത്താ. ന ഹി മേത്തിയഭൂമജകാനം വിയ അഞ്ഞേസം സബ്ബേസമ്പി ‘‘ഛഗലകമേവേത്ഥ അഞ്ഞഭാഗിയം അധികരണം ഹോതി, അഞ്ഞം ഗോമഹിംസാദികമ്പി ഹോതി, ന ച മേത്തിയഭൂമജകാ വിയ സബ്ബേപി നാമലേസമത്തമേവ ഉപാദിയന്തി, അഞ്ഞമ്പി ജാതിലേസാദിം ഉപാദിയന്തി, തസ്മാ അനിയമത്താ ന വിഭത്തം. കിഞ്ച ഭിയ്യോ തഥാവുത്തേ ഛഗലകസ്സേവ അഞ്ഞഭാഗിയതാ സമ്ഭവതി, ന അഞ്ഞസ്സ, യേന സോവ ദസ്സിതോ. ലേസോ ച നാമ ലേസോവ, ന ജാതിആദി, യേന സോവ ദസ്സിതോതി ഏവം മിച്ഛാഗാഹപ്പസങ്ഗതോതി വേദിതബ്ബം. ഇധ ച…പേ… സഞ്ഞിനോപീതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ ച അമൂലകസിക്ഖാപദേ ചാതി അത്ഥോ.

അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖം യോ, നേവ സിക്ഖതി യുത്തിതോ;

ഗച്ഛേ വിനയവിഞ്ഞൂഹി, അഞ്ഞഭാഗിയതംവ സോ. (വജിര. ടീ. പാരാജിക ൪൦൮);

അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഭേദാനുവത്തകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തിണ്ണം ഉദ്ധം കമ്മാരഹാ…പേ… കരോതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഇമേ ചത്താരോ’’തി വാ ‘‘ഇമഞ്ച ഇമഞ്ചാ’’തി വാ വത്വാ കാതും ന വട്ടതീതി ലിഖിതം.

ഭേദാനുവത്തകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദുബ്ബചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുക്ഖേന വത്തബ്ബോ ദുബ്ബചോ. വുച്ചമാനോ ന സഹതി.

ദുബ്ബചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിഗമനവണ്ണനാ

‘‘നാമമത്തവസേനാ’’തി പാഠോ. ‘‘നാമഗോത്തവസേനാ’’തി ലിഖിതം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘അയം കിരിയാ ഭിക്ഖൂനം കാതും ന വട്ടതീ’’തി ജാനിത്വാ സചേ ഛാദേതി, ഛന്നാവ ഹോതീതി അത്ഥോ. സഭാഗമത്തമേവാതി അവേരിസഭാഗമത്തമേവാതി അധിപ്പായോ.

വത്ഥു ചേവ ഗോത്തഞ്ചാതി ഏത്ഥ വത്ഥൂതി വീതിക്കമനം അസുചിമുച്ചനം. ഗോത്തന്തി ഗം തായതീതി ഗോത്തം, സജാതിതോ അഞ്ഞത്ഥ ഗന്തും അദത്വാ ഗം ബുദ്ധിം, വചനഞ്ച തായതീതി അത്ഥോ. വത്ഥു ച സജാതിമേവ ഗച്ഛതി. സജാതി നാമേത്ഥ അഞ്ഞേഹി വിസിട്ഠാവിസിട്ഠഭൂതാ കിരിയാ, ന കായസംസഗ്ഗാദി. നാമഞ്ചേവ ആപത്തി ചാതി ഏത്ഥ ആപത്തീതി വീതിക്കമേനാപന്നാപത്തിയാ നാമം.

പുന ആഗതാഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ആരോചേന്തേനാതി ഏത്ഥ ദ്വിന്നം ആരോചേന്തേന ‘‘ആയസ്മന്താ ധാരേന്തു’’തിണ്ണം വാ അതിരേകാനം വാ ആരോചേന്തേന ‘‘ആയസ്മന്തോ ധാരേന്തൂ’’തി ഏവം ആരോചനവിധാനം വേദിതബ്ബം. വത്തഭേദഞ്ച രത്തിച്ഛേദഞ്ച അകത്വാതി ഏത്ഥ ഠപേത്വാ നവകതരം പാരിവാസികം അവസേസാനം അന്തമസോ മൂലായപടികസ്സനാരഹാദീനമ്പി അഭിവാദനാദിസാദിയനേ, പടിപാടിയാ നിസീദനേ, ഓവദനേ, കമ്മികാനം ഗരഹണേ ചാതിആദീസു വത്തഭേദോ ഹോതി. ദസ്സനസവനവിസയേസു അനാരോചനേ ച ഭിക്ഖൂഹി ഏകച്ഛന്നേ വസനേ ച അജാനന്തസ്സേവ വിഹാരേ ഭിക്ഖൂനം ആഗന്ത്വാ ഗമനേ ചാതിആദീസു രത്തിച്ഛേദോ ഹോതി. നാനാസംവാസകേഹി വിനയകമ്മാഭാവതോ തേസം അനാരോചനേ രത്തിച്ഛേദോ ന ഹോതി. ‘‘ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാ’’തി വചനതോ അന്തോ ന വട്ടതി. നിക്ഖിത്തവത്തേനേവ ഹുത്വാ വിചരന്തേന യസ്സ സന്തികേ പുബ്ബേ സമാദിയിത്വാ ആരോചിതം, തസ്സാപി സന്തികേ പച്ഛാ നിക്ഖിപനകാലേ ആരോചേത്വാവ നിക്ഖിപിതബ്ബം. തസ്മാ പുന സമാദാനകാലേപി സോ ചേ തതോ ഗച്ഛതി, തം ദിവസം അഗന്ത്വാ ദിവാ ആരോചേത്വാപി യദി ഏവം അതീതദിവസം ഹോതി, ‘‘അരുണേ ഉട്ഠിതേ തസ്സ സന്തികേ ആരോചേത്വാ വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ വിഹാരം ഗന്തബ്ബന്തി തസ്സ സന്തികേ ആരോചേത്വാ വത്തം നിക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. അപിച ‘‘വിഹാരം ഗന്ത്വാ യം സബ്ബപഠമം ഭിക്ഖും പസ്സതി, തസ്സ ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. സചേ രത്തിച്ഛേദോ ഹോതി, വിഹാരസീമാപരിയാപന്നാനം സബ്ബേസം ആരോചേതബ്ബം സിയാ. ‘‘തസ്സ ആരോചേത്വാ’’തി ഇദം പന പുബ്ബേ അനാരോചിതം സന്ധായ വത്തഭേദരക്ഖണത്ഥം വുത്തം. തസ്മാ ഏവ സമന്തപാസാദികായം (ചൂളവ. അട്ഠ. ൯൭) ഏവം വുത്തം ‘‘അഞ്ഞം വിഹാരതോ നിക്ഖന്തം വാ ആഗന്തുകം വാ’’തി.

സുദ്ധന്തപരിവാസേ പന സചേ ‘‘മാസമത്തം അസുദ്ധോമ്ഹീ’’തി അഗ്ഗഹേസി, പരിവസന്തോ പുന ഊനം വാ അധികം വാ സന്നിട്ഠാനം കരോതി, തത്തകമ്പി പരിവസിതബ്ബമേവ, പരിവാസദാനകിച്ചം നത്ഥി. അയഞ്ഹി സുദ്ധന്തപരിവാസോ നാമ ഉദ്ധമ്പി ആരോഹതി, ഹേട്ഠാപി ഓരോഹതി. ഇദമസ്സ ലക്ഖണം.

സമോദഹിത്വാതി മൂലാപത്തിട്ഠാനേ ഠപേത്വാ, പക്ഖിപിത്വാതി അത്ഥോ. അപ്പടിച്ഛന്നാ ചേ അന്തരാപത്തി, മൂലായ പടികസ്സനം അകത്വാ പുബ്ബേ ഗഹിതപരിവാസേനേവ പരിവസിതബ്ബം. യോ പന ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ വിബ്ഭമിത്വാ പുന ഉപസമ്പന്നോ ഹുത്വാപി പടിച്ഛാദേതി, യോ ച പുബ്ബേ പടിച്ഛാദേത്വാ പച്ഛാ ന പടിച്ഛാദേതി, യോ ച ഉഭയത്ഥ പടിച്ഛാദേതി, സബ്ബേസം പടിച്ഛന്നദിവസവസേന പരിവാസോ ദാതബ്ബോ. ‘‘പുരിമസ്മിം ആപത്തിക്ഖന്ധേ വാ’’തി ച ‘‘പച്ഛിമസ്മിം ആപത്തിക്ഖന്ധേ വാ’’തി (ചൂളവ. ൧൬൬ ആദയോ) ച പാളിയം വുത്തത്താ ദ്വേ ഭിക്ഖൂ വിസുദ്ധികം ആപന്നാ ഹോന്തി, തേ സുദ്ധികദിട്ഠിനോ ഹോന്തി. ഏകോ ഛാദേതി, ഏകോ ന ഛാദേതി. യോ ഛാദേതി, സോ ദുക്കടം ദേസാപേതബ്ബോ. ‘‘ഉഭോപി യഥാധമ്മം കാരാപേതബ്ബാ’’തി (ചൂളവ. ൧൮൧) വചനതോ യം കഞ്ചി ആപത്തിം ഛാദേത്വാ ദുക്കടം ആപജ്ജതീതി വേദിതബ്ബോ.

തേസു ഗതേസു വാ അഗതേസു വാ പുരിമനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ഊനേ ഗണേ ചരണം, അനുട്ഠഹനം ഏകരത്തമ്പി ഗണേന വിപ്പവാസം, സചേ രത്തിയാ ഏകക്ഖണേന സങ്ഘോ വസതി, സചേ സോ പുരേ അരുണമേവ കേനചി കരണീയേന ഗതോതി ഏത്ഥപി മാനത്തേപി ഏവം ജാതേ. ‘‘അയഞ്ച യസ്മാ ഗണസ്സ ആരോചേത്വാ, ഭിക്ഖൂനഞ്ച അത്ഥിഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാവ വസി, തേനസ്സ ഊനേ ഗണേ ചരണദോസോ വാ വിപ്പവാസോ വാ ന ഹോതീ’’തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൯൭) സമന്തപാസാദികായം വുത്തം. തസ്മാ തേന ആരോചിതേ മുഹുത്തമ്പി നിസീദിത്വാ ഗതേപി വിപ്പവാസോ നത്ഥി. പാരിവാസികസ്സ, ഉക്ഖിത്തകസ്സ ച പകതത്തേന തസ്മിം വസനം ഉദകപാതേന വാരിതം, തസ്മാ നാനൂപചാരേപി ഏകച്ഛന്നേ ന വട്ടതി.

ഇദാനി പാഠവിചാരണാ വേദിതബ്ബാ – ‘‘നവ പഠമാപത്തികാ ചത്താരോ യാവതതിയകാ’’തി ഇദം സഭാവനിയമവചനം. തേന വുട്ഠാനം അനിയമന്തി ദസ്സേതി. ഏകച്ചാപത്തിവുട്ഠാനഞ്ഹി കമ്മതോപി ഹോതി അകമ്മതോപി, ന ഏവം ആപജ്ജനന്തി വുത്തം ഹോതി. അഞ്ഞതരം വാ അഞ്ഞതരം വാതി തേസം ദ്വിധാ ഭിന്നാനമ്പി വുട്ഠാനക്കമഭേദാഭാവദീപകവചനം. യാവതീഹം, താവതീഹന്തി ഏത്ഥ അഹപരിച്ഛേദോ അരുണവസേന. ‘‘ജാന’’ന്തി ഇമിനാ ജാനനപ്പടിച്ഛന്നസ്സ അകാമാ പരിവത്ഥബ്ബന്തി ദസ്സേതി. തേന ഭിക്ഖുനാ അകാമാ പരിവത്ഥബ്ബന്തി തേന ഭിക്ഖുനാ വസതാ അകാമാ പരിവത്ഥബ്ബം, ന പരിവത്തിതലിങ്ഗേനാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. പരിവുത്ഥപരിവാസേനാതി ആദിമ്ഹി പരിവുത്ഥപരിവാസേനേവ പരിവാസതോ ഉത്തരി ഇതിവാരേന ആദിതോ ഭിക്ഖുനാവ ഛാരത്തം, പരിവത്തിതലിങ്ഗേന ഉദ്ധമ്പി ഭിക്ഖുമാനത്തായ പടിപജ്ജിതബ്ബം, ന പരിവാസേ വിയ തപ്പച്ചയാ അചിണ്ണമാനത്തോ. ചിണ്ണമാനത്തോവ അബ്ഭേതബ്ബോ, ന ഇതരോ, ന പരിവാസേ വിയ മാനത്താരഹേ, പക്ഖമാനത്തഞ്ച ചരന്തിയാ ഭിക്ഖുനിയാ ലിങ്ഗം പരിവത്താതിക്കമേ സതി ചിണ്ണമാനത്തോ ഭിക്ഖു ഹോതി, പുന ഭിക്ഖുമാനത്തം ഗഹേത്വാ ചിണ്ണമാനത്തോവ ഭിക്ഖു അബ്ഭേതബ്ബോതി ദസ്സേതി.

യത്ഥ സിയാതി യസ്സം സമാനസംവാസകസീമായമ്പി വീസതിഗണോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അത്ഥി. ഏകേനപി ചേ ഊനോ വീസതിഗണോതി ന യുജ്ജതി, ഊനോ ചേ. ന ഹി വീസതിഗണോ, സങ്ഘോ ചേ ഊനോ. തസ്മാ ‘‘ഏകേനപി ചേ ഊനോ സങ്ഘോ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബന്തി ചേ? ന, ചതുവഗ്ഗപഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗപ്പസങ്ഗനിവാരണപ്പയോജനതോ. തസ്മാ വീസതിവഗ്ഗോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ചേ ഭിക്ഖുനാ ഏകേനപി ഊനോ, നട്ഠോ ദട്ഠബ്ബോ. കേചി പന വിനയേ അപ്പകതഞ്ഞുനോ ‘‘യഥാ അതിരേകചതുവഗ്ഗോപി സങ്ഘോ ചതുവഗ്ഗകരണീയേ കമ്മേ ‘ചതുവഗ്ഗോ’തി വുച്ചതി, തഥാ പഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗകരണീയേ കമ്മേ അതിരേകപഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗോപി ‘പഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗോ’തി വുച്ചതി. തസ്മാ ഊനോപി ചതുവഗ്ഗപഞ്ചവഗ്ഗദസവഗ്ഗവീസതിവഗ്ഗോവാ’’തി മഞ്ഞേയ്യും, തേസം മഞ്ഞനാനിവാരണത്ഥം ‘‘ഏകേനപി ചേ ഊനോ’’തിആദി വുത്തം. അഥ വാ വീസതി ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ചേ, ഠപേത്വാ ഏകേനപി ചേ ഊനോ അപ്പകതത്തോ, തം ഠപേത്വാ ഏകേനപി ചേതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. അയം തത്ഥ സാമീചീതി വചനം യം വുത്തം സബ്ബത്ഥ ‘‘തസ്സ ആപത്തിയാ പരിവാസം ദേതി, മൂലായ പടികസ്സതി, മാനത്തം ദേതി, അബ്ഭേതീ’’തി, തസ്സ ആവിഭാവകരണത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. തേന തേസു അയം യഥാവുത്താ സാമീചി നിയതാ ഇച്ഛിതബ്ബാ, ന രാജസിക്ഖാപദാദീസു വിയ അനിയതാ. തത്ഥ ഹി കേനചി അന്തരായേന തം സാമീചിമകരോന്തേപി അനാപത്തീതി ദീപിതം ഹോതി.

സങ്ഘാദിസേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.