പാടിദേസനീയകണ്ഡം

൧. പഠമപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അന്തരഘരം പവിട്ഠായാതി രഥികം ബ്യൂഹം സിങ്ഘാടകം ഘരം പവിട്ഠായ. അസപ്പായന്തി സഗ്ഗമോക്ഖാനം അഹിതം അനനുകൂലം. ഭിക്ഖുനിയാ അന്തരഘരേ ഠത്വാ ദദമാനായ വസേനേത്ഥ ആപത്തി വേദിതബ്ബാ, ഭിക്ഖുസ്സ ഠിതട്ഠാനം പന അപ്പമാണം. തേനാഹ ‘‘അന്തരഘരം പവിട്ഠായാതി വചനതോ’’തിആദി. അന്തരാരാമാദീസൂതി അന്തരാരാമഭിക്ഖുനുപസ്സയതിത്ഥിയസേയ്യാപടിക്കമനേസു. രഥിയാബ്യൂഹസിങ്ഘാടകഘരാനന്തി ഏത്ഥ രഥിയാതി രച്ഛാ. ബ്യൂഹന്തി അനിബ്ബിജ്ഝിത്വാ ഠിതാ ഗതപച്ചാഗതരച്ഛാ. സിങ്ഘാടകന്തി ചതുക്കോണം വാ തികോണം വാ മഗ്ഗസമോധാനട്ഠാനം. ഘരന്തി കുലഘരം. യഥാ ച രഥിയാദീസു ഠത്വാ ദദമാനായ ഗണ്ഹതോ ആപത്തി, ഏവം ഹത്ഥിസാലാദീസുപി ദട്ഠബ്ബം.

‘‘യാമകാലികാദീസു പടിഗ്ഗഹണേപി അജ്ഝോഹരണേപി ദുക്കട’’ന്തി ഇദം ആമിസേന അസമ്ഭിന്നം സന്ധായ വുത്തം, സമ്ഭിന്നേ പന ഏകരസേ പാടിദേസനീയമേവ. ഏകതോ ഉപസമ്പന്നായാതി ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ, ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ പന യഥാവത്ഥുകമേവ.

ഞാതികായ വാ ദാപേന്തിയാതി സയം അദത്വാ യായ കായചി ഞാതികായ ദാപേന്തിയാ, അഞ്ഞാതികായാതി അത്ഥോ. ഉപനിക്ഖിപിത്വാ വാ ദദമാനായാതി ഭൂമിയം ഠപേത്വാ ‘‘ഇദം, അയ്യ, തുമ്ഹാകം ദമ്മീ’’തി ദദമാനായ. ഏവം ദിന്നം ‘‘സാധു, ഭഗിനീ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ തായ ഏവ വാ ഭിക്ഖുനിയാ, അഞ്ഞേന വാ കേനചി പടിഗ്ഗഹാപേത്വാ ഇദം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

പഠമപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ദുതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

യോ ച പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ. അത്തനോ വാ ഭത്തം ദാപേന്തിയാതി ഏത്ഥ സചേപി അത്തനോ ഭത്തം ദേതി, ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന അനാപത്തിയേവ, പുരിമസിക്ഖാപദേന ആപത്തി. അഞ്ഞേസം വാ ഭത്തം ദേന്തിയാതി ഏത്ഥ പന സചേ ദാപേയ്യ, ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന ആപത്തി ഭവേയ്യ, ദേന്തിയാ പന നേവ ഇമിനാ, ന പുരിമേന ആപത്തി.

ദുതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. തതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ലദ്ധസേക്ഖസമ്മുതികാനീതി ഞത്തിദുതിയേന കമ്മേന ലദ്ധസേക്ഖസമ്മുതികാനി. യഞ്ഹി കുലം സദ്ധായ വഡ്ഢതി, ഭോഗേന ഹായതി, ഏവരൂപസ്സ കുലസ്സ ഞത്തിദുതിയേന കമ്മേന സേക്ഖസമ്മുതിം ദേന്തി, തം സന്ധായേതം വുത്തം.

ഘരതോ നീഹരിത്വാതി ഘരതോ ആസനസാലം വാ വിഹാരം വാ ആനേത്വാ. തേനാഹ ‘‘ആസനസാലാദീസു വാ’’തി. ഇമസ്സ ‘‘ദേന്തീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ദ്വാരമൂലേ വാ ഠപിതം ദേന്തീതി ദ്വാരമൂലേ ഠപിതം പച്ഛാ സമ്പത്തസ്സ ദേന്തി. ഭിക്ഖും പന ദിസ്വാ അന്തോഗേഹതോ നീഹരിത്വാ ദിയ്യമാനം ന വട്ടതി. നിച്ചഭത്തകേതി നിച്ചം ദാതബ്ബഭത്തകേ. സലാകഭത്തേതി രുക്ഖസാരമയായ സലാകായ വാ വേളുവിലീവതാലപണ്ണാദിമയായ പട്ടികായ വാ ‘‘അസുകസ്സ നാമ സലാകഭത്ത’’ന്തി ഏവം അക്ഖരാനി ഉപനിബന്ധിത്വാ ഗാഹാപേത്വാ ദാതബ്ബഭത്തേ. പക്ഖികേതി ഏകസ്മിം പക്ഖേ ഏകദിവസേ ദാതബ്ബഭത്തേ. ഉപോസഥികേതി ഉപോസഥേ ദാതബ്ബഭത്തേ. പാടിപദികേതി പാടിപദദിവസേ ദാതബ്ബഭത്തേ.

തതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ചതുത്ഥപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തസ്സ പരിവാരം കത്വാ, അഞ്ഞം വാ തേന സദ്ധിം ബഹുകമ്പീതി യാഗുയാ പടിസംവിദിതം കത്വാ ‘‘കിം സുദ്ധായ യാഗുയാ ദിന്നായ, പൂവഭത്താദീനിപി ഏതിസ്സാ യാഗുയാ പരിവാരം കത്വാ, ദസ്സാമാ’’തിആദിനാ തസ്സ ഖാദനീയസ്സ വാ ഭോജനീയസ്സ വാ പരിവാരം കത്വാ, അഞ്ഞം വാ യം കിഞ്ചി തേന സദ്ധിം ബഹുകമ്പി ആഹരീയതു. ഖാദനീയന്തി നിദസ്സനമത്തം ‘‘ഭോജനീയം വാ’’തിപി ഇച്ഛിതബ്ബത്താ. തേന സദ്ധിം ആഹരന്തൂതി തേന സദ്ധിം അത്തനോ ദേയ്യധമ്മം ആഹരന്തു. ‘‘യാഗുയാ പടിസംവിദിതം കത്വാ പൂവം വാ ഭത്തം വാ ആഹരന്തി, ഏതമ്പി വട്ടതീ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൫൭൩) കുരുന്ദിയം വുത്തം.

പടിസംവിദിതഗിലാനാവസേസകം വാതി പടിസംവിദിതഞ്ച ഗിലാനോ ച പടിസംവിദിതഗിലാനാ, തേസം അവസേസകം, പടിസംവിദിതസ്സ ച ഗിലാനസ്സ ച സേസകന്തി അത്ഥോ. ഏകസ്സത്ഥായ പടിസംവിദിതം കത്വാ ആഹടം, തസ്സ സേസകം അഞ്ഞസ്സാപി പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ചതുന്നം വാ പഞ്ചന്നം വാ പടിസംവിദിതം കത്വാ ബഹൂനം ആഹടം ഹോതി, അഞ്ഞേസമ്പി ദാതും ഇച്ഛന്തി, ഏതമ്പി പടിസംവിദിതസേസകമേവ, സബ്ബേസമ്പി വട്ടതി. അഥ അധികമേവ ഹോതി, സന്നിധിം മോചേത്വാ ഠപിതം ദുതിയദിവസേപി വട്ടതി. ഗിലാനസ്സാഹടാവസേസേപി ഏസേവ നയോ. യം പന അപ്പടിസംവിദിതമേവ കത്വാ ആഭതം, തം ബഹിആരാമം പേസേത്വാ പടിസംവിദിതം കാരേത്വാ ആഹരാപേതബ്ബം, ഭിക്ഖൂഹി വാ ഗന്ത്വാ അന്തരാമഗ്ഗേ ഗഹേതബ്ബം. യമ്പി വിഹാരമജ്ഝേന ഗച്ഛന്തോ വാ വനചരകാദയോ വാ വനതോ ആഹരിത്വാ ദേന്തി, പുരിമനയേനേവ പടിസംവിദിതം കാരേതബ്ബം. കത്ഥചി പന പോത്ഥകേസു ‘‘പടിസംവിദിതം കത്വാ ആഹടം വാ ഗിലാനാവസേസകം വാ’’തി പാഠോ ദിസ്സതി, സോ ന ഗഹേതബ്ബോ. തത്ഥജാതകമേവ വാതി ആരാമേ ജാതകമേവ. മൂലഫലാദിന്തി മൂലഫലതചപത്താദിം അഞ്ഞേന കപ്പിയം കത്വാ ദിന്നം പരിഭുഞ്ജതോ അനാപത്തി. സചേ പന തം ഗാമം ഹരിത്വാ പചിത്വാ ആഹരന്തി, ന വട്ടതി. പടിസംവിദിതം കാരേതബ്ബം.

ചതുത്ഥപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇതി കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

വിനയത്ഥമഞ്ജൂസായം ലീനത്ഥപ്പകാസനിയം

പാടിദേസനീയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.