൨. ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഭിക്ഖുനാതി ഭിക്ഖുസ്സാതി അത്ഥോ, സാമിഅത്ഥേ ചേതം കരണവചനം. തേനാഹ ‘‘പുരിമസിക്ഖാപദേ വിയാ’’തിആദി. അഥ കസ്മാ കരണവസേനേവ കരണവചനസ്സ അത്ഥം അഗ്ഗഹേത്വാ സാമിവസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി ആഹ ‘‘കരണവസേന ഹീ’’തിആദി. ഹീതി കാരണത്ഥേ നിപാതോ. ഛിന്നപലിബോധോതി ഛിന്നചീവരാവാസപലിബോധോ. ഏകാവ രത്തി ഏകരത്തം, സമാസന്തഗതസ്സ അത്ഥം. തിണ്ണം ചീവരാനം സമാഹാരോതി തിചീവരം. തേന തിചീവരേന, തീഹി ചീവരേഹീതി അത്ഥോ. ഏകേന വിപ്പവുത്ഥോപി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൭൫-൪൭൬) ഹി തിചീവരേന വിപ്പവുത്ഥോ നാമ ഹോതി പടിസിദ്ധപരിയാപന്നേന വിപ്പവുത്ഥത്താ, അവയവേപി വാ സമുദായവോഹാരതോ. തേനാഹ ‘‘തിചീവരാധിട്ഠാനനയേനാ’’തിആദി.

ഇദാനി വിപ്പവാസലക്ഖണവവത്ഥാപനത്ഥം ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ നിവേസനന്തി ഉദോസിതാദീനം വസേന അകതായ പതിസ്സയവികതിയാ അധിവചനം. ഉദോസിതോതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൮൨-൪൮൭) യാനാദീനം ഭണ്ഡാനം സാലാ. യോ ‘‘ഉദവസിതോ’’തിപി വുച്ചതി. അട്ടോതി പടിരാജാദിപടിബാഹനത്ഥം ഇട്ഠകാഹി കതോ ബഹലഭിത്തികോ ചതുപഞ്ചഭൂമികോ പതിസ്സയവിസേസോ. ‘‘അട്ടോതി ബഹലഭിത്തികഗേഹം, യസ്സ ഗോപാനസിയോ അഗ്ഗഹേത്വാ ഇട്ഠകാഹി ഏവ ഛദനം ഹോതീ’’തി അപരേ. ‘‘അട്ടാകാരേന കരീയതീ’’തിപി വദന്തി. മാളോതി ഏകകൂടസങ്ഗഹിതോ ചതുരസ്സപാസാദോ, ഏകകൂടസങ്ഗഹിതോ വാ അനേകകോണവന്തോ പതിസ്സയവിസേസോ. ‘‘മാളോതി വട്ടാകാരേന കതസേനാസന’’ന്തി അപരേ. പാസാദോതി ദീഘപാസാദോ, അഡ്ഢയോഗാദിഭേദോ അട്ടമാളഹമ്മിയവജ്ജിതോ സബ്ബോ വാ പാസാദോ. ഹമ്മിയന്തി മുണ്ഡച്ഛദനപാസാദോ. ‘‘ചന്ദിയങ്ഗണയുത്ത’’ന്തി അപരേ. നാവാതി ഥലട്ഠഉദകട്ഠവസേന ദ്വിധാ നാവാ. സത്ഥോതി ജങ്ഘസത്ഥോ, സകടസത്ഥോ വാ. ധഞ്ഞകരണന്തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൯൧-൪൯൪) ഖലം വുച്ചതി. ആരാമോതി പുപ്ഫാരാമോ, ഫലാരാമോ വാ. വിഹാരോതി സപരിക്ഖിത്തോ വാ അപരിക്ഖിത്തോ വാ സകലോ ആവാസോ. ‘‘ഗേഹമ്പീ’’തി കേചി. നിവേസനാദീനി ചേത്ഥ ഗാമതോ ബഹി നിവിട്ഠാനി ഗഹിതാനി. അന്തോഗാമേ ഠിതാനം പന ഗാമഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതത്താ ഗാമപരിഹാരോയേവാതി. ‘‘നിവേസനാദയോ ഹമ്മിയപരിയോസാനാ ഗാമപരിക്ഖേപതോ ബഹി നിവിട്ഠാ’’തി അപരേ. ഹത്ഥപാസാതിക്കമേതി ഏത്ഥ ഹത്ഥപാസോ നാമ അഡ്ഢതേയ്യരതനപ്പമാണോ പദേസോ, തസ്സ അതിക്കമോ ഹത്ഥപാസാതിക്കമോ, തസ്മിം ഹത്ഥപാസാതിക്കമേ. ഹത്ഥപാസബ്ഭന്തരേ പന വത്ഥും വട്ടതി. തം പമാണം അതിക്കമിത്വാ സചേപി ഇദ്ധിമാ ഭിക്ഖു ആകാസേ അരുണം ഉട്ഠാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ഹോതി.

അയം പനേത്ഥ വിനിച്ഛയോ – സചേ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൭൭-൪൭൮) ഗാമോ ഏകസ്സ രഞ്ഞോ വാ ഭോജകസ്സ വാ വസേന ഏകകുലസ്സ ഹോതി, പാകാരാദിനാ പരിക്ഖിത്തത്താ ഏകൂപചാരോ ച, ഏവരൂപേ ഗാമേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ തസ്മിം ഗാമബ്ഭന്തരേ യഥാരുചിതട്ഠാനേ വസിതബ്ബം, സചേ അപരിക്ഖിത്തോ, യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം ഹോതി, തസ്മിം ഘരേ വസിതബ്ബം, തസ്സ ഘരസ്സ സമന്തതോ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം.

സചേ ഗാമോ വേസാലികുസിനാരാദയോ വിയ നാനാരാജൂനം വാ ഭോജകാനം വാ ഹോതി, വുത്തപ്പകാരേന പരിക്ഖിത്തോ ച, ഏവരൂപേ ഗാമേ യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം ഹോതി, തസ്മിം ഘരേ വാ വത്ഥബ്ബം, തസ്സ ഘരസ്സ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. യസ്സാ വീഥിയാ ഘരം ഹോതി, തസ്സാ വീഥിയാ തസ്സ ഘരസ്സ സമ്മുഖാട്ഠാനേ സഭായം വാ ഘരദ്വാരേ വാ വത്ഥബ്ബം, തേസം സഭാദ്വാരാനം ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം.

സചേ സോ ഗാമോ അപരിക്ഖിത്തോ, യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തത്ഥ വാ തസ്സ ഹത്ഥപാസേ വാ വത്ഥബ്ബം. നിവേസനേ പന സചേ ഏകകുലസ്സ നിവേസനം ഹോതി, പരിക്ഖിത്തഞ്ച, അന്തോനിവേസനേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ അന്തോനിവേസനേ വത്ഥബ്ബം. അപരിക്ഖിത്തം ചേ ഹോതി, യസ്മിം ഗബ്ഭേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തസ്മിം വത്ഥബ്ബം, തസ്സ ഗബ്ഭസ്സ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം.

സചേ നാനാകുലസ്സ നിവേസനം ഹോതി, പരിക്ഖിത്തഞ്ച, യസ്മിം ഗബ്ഭേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തസ്മിം ഗബ്ഭേ വത്ഥബ്ബം, സബ്ബേസം സാധാരണദ്വാരമൂലേ വാ തേസം ഗബ്ഭദ്വാരമൂലാനം ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. അപരിക്ഖിത്തം ചേ, യസ്മിം ഗബ്ഭേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തസ്മിം ഗബ്ഭേ വത്ഥബ്ബം, തസ്സ ഗബ്ഭസ്സ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. ഏസ നയോ ഉദോസിതാദീസുപി.

സത്ഥോ പന ജങ്ഘസത്ഥോ വാ ഹോതു, സകടസത്ഥോ വാ. സചേ ഏകകുലസ്സ സത്ഥോ ഹോതി, സത്ഥേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ സത്തബ്ഭന്തരാ ന വിജഹിതബ്ബാ, പസ്സതോ അബ്ഭന്തരം ന വിജഹിതബ്ബം. സചേ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൮൯) സത്ഥോ ഗച്ഛന്തോ ഗാമം വാ നദിം വാ പരിയാദിയിത്വാ തിട്ഠതി, അന്തോപവിട്ഠേന സദ്ധിം ഏകാബദ്ധോ ഹുത്വാ ഓരഞ്ച പാരഞ്ച ഫരിത്വാ ഠിതോ ഹോതി, സത്ഥപരിഹാരോവ ലബ്ഭതി. അഥ ഗാമേ വാ നദിയാ വാ പരിയാപന്നോ ഹോതി അന്തോപവിട്ഠോ, ഗാമപരിഹാരോ ചേവ നദിപരിഹാരോ ച ലബ്ഭതി. സചേ വിഹാരസീമം അതിക്കമിത്വാ തിട്ഠതി, അന്തോസീമായ ച ചീവരം ഹോതി, വിഹാരം ഗന്ത്വാ വസിതബ്ബം. സചേ ബഹിസീമായ ചീവരം ഹോതി, സത്ഥസമീപേയേവ വസിതബ്ബം. സചേ ഗച്ഛന്തോ സകടേ വാ ഭഗ്ഗേ, ഗോണേ വാ നട്ഠേ അന്തരാ ഛിജ്ജതി, യസ്മിം കോട്ഠാസേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തത്ഥ വസിതബ്ബം.

ഖേത്തേപി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൯൦) സചേ ഏകകുലസ്സ ഖേത്തം ഹോതി, പരിക്ഖിത്തഞ്ച, അന്തോഖേത്തേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ അന്തോഖേത്തേ വത്ഥബ്ബം. സചേ അപരിക്ഖിത്തം, ഹത്ഥപാസാ ചീവരം ന വിജഹിതബ്ബം. സചേ നാനാകുലസ്സ ഖേത്തം ഹോതി, പരിക്ഖിത്തഞ്ച, അന്തോഖേത്തേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ ഖേത്തദ്വാരമൂലേ വാ വത്ഥബ്ബം, തസ്സ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. സചേ അപരിക്ഖിത്തം, ചീവരം ഹത്ഥപാസാ ന വിജഹിതബ്ബം. ഏസ നയോ ധഞ്ഞകരണാരാമേസു ദ്വീസുപി. വിഹാരേ പന നിവേസനേ വുത്തസദിസോവ വിനിച്ഛയോ.

രുക്ഖമൂലേ പന യം മജ്ഝന്ഹികേ കാലേ സമന്താ ഛായാ ഫരതി, തസ്മിം ഠാനേ അവിരളേ പദേസേ തസ്സ ഛായായ ഫുട്ഠോകാസസ്സ അന്തോയേവ നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിരളസാഖസ്സ രുക്ഖസ്സ ആതപേന ഫുട്ഠോകാസേ ഠപേതി, അരുണുഗ്ഗമനേ ച സോ ഭിക്ഖു തസ്സ ഹത്ഥപാസേ ന ഹോതി, അഞ്ഞസ്മിം ഠാനേ തസ്സ ഛായായപി ഹോതി, നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. സചേ നാനാകുലസ്സ രുക്ഖോ ഹോതി, ചീവരസ്സ ഹത്ഥപാസാ ന വിജഹിതബ്ബം.

അജ്ഝോകാസേ പന വിഞ്ഝാടവിആദീസു അരഞ്ഞേസുപി സമുദ്ദമജ്ഝേ മച്ഛബന്ധാനം അഗമനപഥദീപകേസുപി ചീവരം ഠപേത്വാ തതോ സമന്താ സത്തബ്ഭന്തരേ പദേസേ യത്ഥ കത്ഥചി വസിതബ്ബം, ഇതോ അഞ്ഞത്ഥ വസന്തോ വിപ്പവുത്ഥോ നാമ ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം.

ഇമസ്സ പന വിത്ഥാരസ്സ ഇധ അവുത്തത്താ, സമന്തപാസാദികായഞ്ച വുത്തത്താ ‘‘അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ’’തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥാതി ‘‘തിചീവരേന വിപ്പവസേയ്യാ’’തി ഏതസ്മിം പദേ. സങ്ഖേപോതി സങ്ഖേപവണ്ണനാ. ഏത്ഥ പന പാളിയം (പാരാ. ൪൭൭) ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാനൂപചാരോ’’തിആദിനാ അവിസേസേന മാതികം നിക്ഖിപിത്വാപി ഗാമനിവേസനഉദോസിതഖേത്തധഞ്ഞകരണആരാമവിഹാരാനം ഏകൂപചാരനാനൂപചാരതാ ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാമ ഏകകുലസ്സ ഗാമോ ഹോതി പരിക്ഖിത്തോ ച അപരിക്ഖിത്തോ ചാ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൪൭൮) പരിക്ഖിത്താപരിക്ഖിത്തവസേന വിഭത്താ. അട്ടമാളപാസാദഹമ്മിയനാവാസത്ഥരുക്ഖമൂലഅജ്ഝോകാസാനം പന ഏവം അവത്വാ ‘‘ഏകകുലസ്സ അട്ടോ ഹോതി, നാനാകുലസ്സ അട്ടോ ഹോതീ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൪൮൪) നയേന ഏകകുലനാനാകുലവസേന ച അന്തേ ‘‘അജ്ഝോകാസോ ഏകൂപചാരോ നാമ അഗാമകേ അരഞ്ഞേ സമന്താ സത്തബ്ഭന്തരാ ഏകൂപചാരോ, തതോ പരം നാനൂപചാരോതി (പാരാ. ൪൯൪) ച ഏവം ഏകൂപചാരനാനൂപചാരതാ വിഭത്താ. തസ്മാ ഗാമാദീസു പരിക്ഖിത്തം ഏകൂപചാരം, അപരിക്ഖിത്തം നാനൂപചാരന്തി ച, അട്ടാദിസു യം ഏകകുലസ്സ, തം ഏകൂപചാരം, യം നാനാകുലസ്സ, തം നാനൂപചാരന്തി ച ഗഹേതബ്ബം. അജ്ഝോകാസേ വുത്തനയേന ഗഹേതബ്ബം. ഉപചാരോതി ഹി ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാനൂപചാരോ’’തിആദീസു ദ്വാരം, ‘‘അജ്ഝോകാസോ ഏകൂപചാരോ’’തി ഏത്ഥ സമന്താ സത്തബ്ഭന്തരസങ്ഖാതം പമാണന്തി അപരേ.

അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി ഭിക്ഖുനോ സങ്ഘേന ദിന്നാ സമ്മുതി ഭിക്ഖുസമ്മുതി, തം വിനാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘യം സങ്ഘോ’’തിആദി. അവിപ്പവാസസമ്മുതിം ദേതീതി അവിപ്പവാസാ സമ്മുതി, അവിപ്പവാസായ വാ സമ്മുതി അവിപ്പവാസസമ്മുതി, തം ഞത്തിദുതിയേന കമ്മേന ദേതീതി അത്ഥോ.

സന്തരുത്തരേനാതി ‘‘അന്തര’’ന്തി അന്തരവാസകോ വുച്ചതി, ‘‘ഉത്തര’’ന്തി ഉത്തരാസങ്ഗോ, സഹ അന്തരേന ഉത്തരം സന്തരുത്തരം, തേന സന്തരുത്തരേന, സഹ അന്തരവാസകേന ഉത്തരാസങ്ഗേനാതി അത്ഥോ. അന്തോഅരുണേ പച്ചുദ്ധടേതി നിവത്തിത്വാ സമ്പാപുണിതുമസക്കോന്തേന തത്ഥേവ ഠത്വാ അന്തോ അരുണേ പച്ചുദ്ധടേ. പച്ചാഗന്തബ്ബന്തി യഥാ രോഗോ ന കുപ്പതി, തഥാ പുന ചീവരസ്സ ഠപിതട്ഠാനം ആഗന്തബ്ബം. യതോ പട്ഠായ ഹി സത്ഥം വാ പരിയേസതി, ‘‘ഗച്ഛാമീ’’തി ആഭോഗം വാ കരോതി, തതോ പട്ഠായ വട്ടതി. ‘‘ന ദാനി ഗമിസ്സാമീ’’തി ഏവം പന ധുരനിക്ഖേപം കരോന്തേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബം ‘‘അതിരേകചീവരട്ഠാനേ ഠസ്സതീ’’തി. തേനാഹ ‘‘തത്ഥേവ വാ ഠിതേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബ’’ന്തി. സോതി യസ്സ സമ്മുതി ദിന്നാ, സോ രോഗോ. ലദ്ധകപ്പിയമേവ പുന സമ്മുതിദാനകിച്ചം നത്ഥീതി അധിപ്പായോ.

അധിട്ഠിതചീവരതാതി തിചീവരാധിട്ഠാനനയേന അധിട്ഠിതചീവരതാ. വിപ്പവാസോ നാമ യദി ബദ്ധസീമായം ചീവരം ഹോതി, തതോ ബഹി അരുണുട്ഠാപനം. അഥ അബദ്ധസീമായം, യഥാവുത്തഗാമാദീനം ബഹി ഹത്ഥപാസാതിക്കമേ അരുണുട്ഠാപനം. ബദ്ധസീമായം പന യത്ഥ കത്ഥചി ചീവരം ഠപേത്വാ അന്തോസീമായമേവ യത്ഥ കത്ഥചി വസിതും വട്ടതി. ഇധ അപച്ചുദ്ധരണം അകിരിയാതി സമ്ബന്ധോ.

ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.