൯. അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അഞ്ഞഭാഗസ്സാതി അഞ്ഞകോട്ഠാസസ്സ, യം ചോദേതുകാമോ, തസ്സ ജാതിആദിതോ അഞ്ഞസ്സ തിരച്ഛാനജാതിആദികോട്ഠാസസ്സാതി വുത്തം ഹോതി. ഇദന്തി നപുംസകനിദ്ദേസേന ഛഗലകാദിം നിദ്ദിസതി, അയം ഛഗലകാദികോതി അത്ഥോ, അധികരണസദ്ദാപേക്ഖായ വാ നപുംസകനിദ്ദേസോ, ഇദം ഛഗലകാദിസങ്ഖാതം അധികരണന്തി വുത്തം ഹോതി. അഞ്ഞഭാഗോ വാതി തിരച്ഛാനജാതിആദിഭേദോ അഞ്ഞോ കോട്ഠാസോ വാ. അസ്സാതി ഛഗലകാദികസ്സ. അഞ്ഞഭാഗിയം ഛഗലകാദി. ഏത്ഥ ച ‘‘അഞ്ഞഭാഗസമ്ബന്ധി അഞ്ഞഭാഗിയ’’ന്തി പഠമവിഗ്ഗഹസ്സ അത്ഥോ, ‘‘അഞ്ഞഭാഗവന്തം അഞ്ഞഭാഗിയ’’ന്തി ദുതിയവിഗ്ഗഹസ്സ. ഠപേത്വാ പന തിരച്ഛാനജാതിആദികം പരമത്ഥതോ വിസും ഛഗലകാദികേ അസതിപി ‘‘പടിമായ സരീര’’ന്തിആദീസു വിയ അഭേദേപി ഭേദകപ്പനായ പവത്തലോകവോഹാരവസേന ‘‘അഞ്ഞഭാഗസ്സ ഇദം, അഞ്ഞഭാഗോ വാ അസ്സ അത്ഥീ’’തി വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. അധികരീയതി ഏത്ഥാതി അധികരണം. തേനാഹ ‘‘ആധാരോ വേദിതബ്ബോ’’തി. ആധരീയതി അസ്മിന്തി ആധാരോ, പതിട്ഠാനം. തേനാഹ ‘‘വത്ഥു അധിട്ഠാനന്തി വുത്തം ഹോതീ’’തി.

ഇദാനി ‘‘അഞ്ഞഭാഗസ്സ ഇദ’’ന്തിആദിനാ സങ്ഖേപേന വുത്തമേവത്ഥം കേവലം നയദസ്സനത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിയം ആഗതമേവ ഗഹേത്വാ വിഭജന്തോ ‘‘യോ ഹി സോ’’തിആദിമാഹ. തേന നനു അനാഗതേ ഏവം ചോദേന്താനം പാപഭിക്ഖൂനം ലേസോകാസപിദഹനത്ഥം ഇദം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തം, ന പന മേത്തിയഭൂമജകാനം. തേസഞ്ഹി ആദികമ്മികത്താ അനാപത്തി, തസ്മാ സാമഞ്ഞേന അത്ഥോ വിഭജിതബ്ബോ. ന പന ‘‘യോ ഹി സോ അട്ഠുപ്പത്തിയം ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ’’തിആദിനാ വിസേസേനാതി ഏദിസീ ചോദനാ അനവകാസാതി ദട്ഠബ്ബം. ഹീതി കാരണത്ഥേ നിപാതോ, യസ്മാതി വുത്തം ഹോതി. അട്ഠുപ്പത്തിയന്തി അത്ഥസ്സ ഉപ്പത്തി അത്ഥുപ്പത്തി, അത്ഥുപ്പത്തിയേവ അട്ഠുപ്പത്തി, തസ്സം അട്ഠുപ്പത്തിയം, സിക്ഖാപദസ്സ നിദാനേതി വുത്തം ഹോതി. ഛഗലകോതി സേതഛഗലകോ. സോതി ഛഗലകോ. ഇമസ്സ പന ‘‘ഹോതീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. അഞ്ഞസ്സ…പേ… ഛഗലകഭാവസ്സ ചാതി ‘‘തിരച്ഛാനജാതിയാ ചേവ ഛഗലകഭാവസ്സ ചാ’’തി സങ്ഖാതസ്സ അഞ്ഞസ്സ ഭാഗസ്സ കോട്ഠാസസ്സ, പക്ഖസ്സാതി അത്ഥോ.

കുതോയമഞ്ഞോ, യതോ ‘‘അഞ്ഞസ്സ ഭാഗസ്സാ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘യ്വായം…പേ… തതോ’’തി. തത്ഥ മനുസ്സജാതി ചേവ ഭിക്ഖുഭാവോ ചാതി യോ അയം ഭാഗോ കോട്ഠാസോ പക്ഖോതി സമ്ബന്ധോ, ‘‘മനുസ്സജാതി ചേവ ഭിക്ഖുഭാവോ ചാ’’തി സങ്ഖാതോ യോ അയം ഭാഗോ കോട്ഠാസോ പക്ഖോതി അത്ഥോ. തതോതി ‘‘മനുസ്സജാതി ചേവ ഭിക്ഖുഭാവോ ചാ’’തി ഭാഗതോ. സോ വാ അഞ്ഞഭാഗോതി യഥാവുത്തതിരച്ഛാനജാതിഛഗലകഭാവസങ്ഖാതോ സോ അഞ്ഞഭാഗോ വാ. അസ്സാതി ഛഗലകസ്സ. അത്ഥീതി ഉപലബ്ഭതി. തസ്മാതി യസ്മാ അഞ്ഞഭാഗസ്സ ഛഗലകോ ഹോതി, യസ്മാ ച സോ വാ അഞ്ഞഭാഗോ അസ്സ അത്ഥി, തസ്മാ. അഞ്ഞഭാഗിയസങ്ഖ്യം ലഭതീതി ഏത്ഥ ‘‘സോ യ്വായ’’ന്തി ഇധ സോ-സദ്ദമേവ ആനേത്വാ സോ അഞ്ഞഭാഗിയസങ്ഖം ലഭതീതി യോജേതബ്ബം, ‘‘സോ’’തി വാ പാഠസേസോ ദട്ഠബ്ബോ. ച-സദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ. സോ പന അധികരണസദ്ദതോ പരം ദട്ഠബ്ബോ, ‘‘അധികരണ’’ന്തി ച വേദിതബ്ബോതി. തേസന്തി മേത്തിയഭൂമജകാനം. ഇമം മയം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം നാമ കരോമാതി ഛഗലകം അജികായ വിപ്പടിപജ്ജന്തം ദിസ്വാ ‘‘മയം, ആവുസോ, ഇമം ഛഗലകം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം നാമ കരോമാ’’തി വദന്താനം. നാമകരണസഞ്ഞായാതി നാമകരണസങ്ഖാതായ സഞ്ഞായ. ഏത്ഥാപി ‘‘യോ സോ’’തിആദികം ആനേത്വാ തസ്സാ നാമകരണസഞ്ഞായ യോ സോ അട്ഠുപ്പത്തിയം ‘‘ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ നാമാ’’തി ഛഗലകോ വുത്തോ, സോ യസ്മാ ആധാരോ വത്ഥു അധിട്ഠാനന്തി യോജേതബ്ബം.

ഇദാനി കഥമേതം വിഞ്ഞായതി ‘‘അധികരണ’’ന്തി ചേത്ഥ ആധാരോ വേദിതബ്ബോ, ന വിവാദാധികരണാദീസു അഞ്ഞതരന്തി അനുയോഗം സന്ധായാഹ ‘‘തഞ്ഹി സന്ധായാ’’തിആദി. തത്ഥ തന്തി തസ്സാ നാമകരണസഞ്ഞായ അധിട്ഠാനഭൂതം ഛഗലകം പച്ചാമസതി. വിവാദാധികരണാദീസു അഞ്ഞതരം സന്ധായ ന വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ കാരണം പുച്ഛതി ‘‘കസ്മാ’’തി. കാരണമാഹ ‘‘അസമ്ഭവതോ’’തി. ഇദാനി തമേവ അസമ്ഭവം പാകടം കത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ന ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ന ഹി ഉപാദിയിംസൂതി സമ്ബന്ധോ. ഉപാദിയിംസൂതി ഗണ്ഹിംസു. കിം ചതുന്നം അധികരണാനമ്പി ലേസോ അത്ഥി, യേനേവം വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ന ച ചതുന്നം അധികരണാന’’ന്തിആദി. ഇദാനി തമേവ സമത്ഥേതും ‘‘ജാതിലേസാദയോ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ജാതിയേവ ലേസോ ജാതിലേസോ. ആദിസദ്ദേന നാമലേസാദീനം ഗഹണം. ഹോതി ചേത്ഥ –

‘‘ലേസാ ജാതിനാമഗോത്ത-ലിങ്ഗാപത്തിവസാപി ച;

പത്തചീവരുപജ്ഝായാ-ചരിയാവാസവസാ ദസാ’’തി.

ആപത്തിലേസോ നാമ ലഹുകം ആപത്തിം ആപജ്ജന്തോ ദിട്ഠോ ഹോതി. തഞ്ചേ പാരാജികേന ചോദേതി ‘‘അസ്സമണോസി, അസക്യപുത്തിയോസീ’’തി, ആപത്തി വാചായ വാചായ സങ്ഘാദിസേസസ്സാതി (പാരാ. ൩൯൬) ഏവം ആപത്തിലേസമ്പി പുഗ്ഗലസ്മിംയേവ ആരോപേത്വാ വുത്തത്താ ‘‘പുഗ്ഗലാനംയേവ ലേസാ വുത്താ’’തി വുത്തം. തഞ്ച ‘‘ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ’’തി നാമന്തി മേത്തിയഭൂമജകേഹി ഛഗലകസ്സ കതം തം ‘‘ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ’’തി നാമഞ്ച. ഏവം അസമ്ഭവം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ഇമിനാവ പസങ്ഗേന ദേസലേസസദ്ദാനം അത്ഥം സംവണ്ണേതും ‘‘ഏത്ഥ ചാ’’തിആദിമാഹ. ഏത്ഥാതി ഏതേസു ദ്വീസു ദേസലേസേസു. ദേസോ നാമ ജാതിആദിഭേദോ വോഹാരോ. തേനാഹ ‘‘ജാതിആദീസൂ’’തിആദി. അഞ്ഞമ്പി വത്ഥുന്തി യസ്മിം വത്ഥുസ്മിം പതിട്ഠിതം, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞമ്പി വത്ഥും. കഥം സിലിസ്സതീതി ആഹ ‘‘വോഹാരമത്തേനേവാ’’തിആദി, വോഹാരമത്തേനേവ, ന തു അത്ഥതോതി അധിപ്പായോ. ‘‘ഈസകം അല്ലീയതീ’’തി ഇമിനാ ‘‘ലേസോ’’തി ലിസ അല്ലീഭാവേതി ഇമസ്സ രൂപന്തി ദസ്സേതി. കിഞ്ചാപി ദേസലേസാനം വുത്തനയേന ബ്യഞ്ജനതോ നാനാകരണം അത്ഥി, അത്ഥതോ പന നത്ഥീതി ആഹ ‘‘ജാതിആദീനംയേവ അഞ്ഞതരകോട്ഠാസസ്സേതം അധിവചന’’ന്തി.

യദി പന നാമകരണസഞ്ഞായ ആധാരഭൂതം ഛഗലകം സന്ധായ ‘‘അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സാ’’തി വുത്തം, അഥ കസ്മാ പദഭാജനേ തം അവിഭജിത്വാ ‘‘അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സാതി ആപത്തഞ്ഞഭാഗിയം വാ ഹോതി അധികരണഞ്ഞഭാഗിയം വാ’’തിആദി (പാരാ. ൩൯൩) വുത്തന്തി ആഹ ‘‘പദഭാജനേ പനാ’’തിആദി. തന്തി ആധാരസങ്ഖാതം അധികരണം. ആവിഭൂതം പാകടം. അത്ഥുദ്ധാരവസേനാതി തേന വത്തബ്ബഅത്ഥാനം ഉദ്ധരണവസേന. നനു ച ‘‘അത്ഥമത്തം പതി സദ്ദാ അഭിനിവിസന്തീ’’തി ന ഏകേന സദ്ദേന അനേകത്ഥാ അഭിധീയന്തീതി? സച്ചമേതം സദ്ദവിസേസേ അപേക്ഖിതേ, തേസം തേസം പന അത്ഥാനം അധികരണസദ്ദവചനീയതാസാമഞ്ഞം ഉപാദായ വുച്ചമാനോ അയം വിചാരോ അധികരണസദ്ദസ്സ അത്ഥുദ്ധാരോതി വുത്തോ. തേനേവാഹ ‘‘അധികരണന്തി വചനസാമഞ്ഞതോ അത്ഥുദ്ധാരവസേന പവത്താനി ചത്താരി അധികരണാനീ’’തി. അഞ്ഞഭാഗിയതാതി അഞ്ഞപക്ഖിയതാ. തബ്ഭാഗിയതാതി തപ്പക്ഖിയതാ. അപാകടാ പദഭാജനതോ അഞ്ഞത്ര ദസ്സിതട്ഠാനാഭാവതോ. അവസാനേ ആപത്തഞ്ഞഭാഗിയേന ചോദനഞ്ചാതി ‘‘ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപജ്ജന്തോ ദിട്ഠോ ഹോതി, സങ്ഘാദിസേസേ സങ്ഘാദിസേസദിട്ഠി ഹോതി, തഞ്ചേ പാരാജികേന ചോദേതീ’’തിആദിചോദനം സന്ധായ വുത്തം ‘‘അധികരണഞ്ഞഭാഗിയ’’ന്തി. ഏകമേകഞ്ഹി അധികരണം ഇതരേസം തിണ്ണം തിണ്ണം അഞ്ഞഭാഗിയം അഞ്ഞപക്ഖിയം അഞ്ഞകോട്ഠാസിയം ഹോതി വത്ഥുവിസഭാഗത്താ. ആദിസദ്ദേന ‘‘കഥം അധികരണം അധികരണസ്സ അഞ്ഞഭാഗിയ’’ന്തിആദികോ പദവിഭാഗോ സങ്ഗഹിതോ.

കിഞ്ചി ദേസം ലേസമത്തം ഉപാദായാതി ഏത്ഥ യം വത്തബ്ബം, തസ്സാപി അസമ്ഭവദസ്സനപ്പസങ്ഗേന ഹേട്ഠാ വുത്തത്താ ‘‘സേസാ വിനിച്ഛയകഥാ അട്ഠമേ വുത്തസദിസായേവാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ സേസാ വിനിച്ഛയകഥാതി ‘‘പാരാജികേനാതി ഭിക്ഖുനോ അനുരൂപേസു ഏകൂനവിസതിയാ അഞ്ഞതരേനാ’’തിആദികാ (കങ്ഖാ. അട്ഠ. ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വിനിച്ഛയകഥാ. വുത്തസദിസായേവാതി ഏത്ഥ ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ യാ വത്തബ്ബാ, തേന സിക്ഖാപദേന സാധാരണഭൂതാ സാ വുത്തസദിസായേവാതി അധിപ്പേതാ, ന അസാധാരണഭൂതാ അപുബ്ബവണ്ണനായ അധിപ്പേതത്താ. തേനേവാഹ ‘‘അയം പനാ’’തിആദി. പുരിമസ്മിം സിക്ഖാപദേപി തഥാസഞ്ഞിനോ അനാപത്തികത്താ ‘‘ഇധ ചാ’’തി വുത്തം. തഥാസഞ്ഞിനോപീതി ‘‘പാരാജികംയേവ അയം ആപന്നോ’’തി ഏവംസഞ്ഞിനോപി. ഇതിസദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ വാ പകാരത്ഥോ വാ. തേന കേനചി ഭിക്ഖുനാ അഞ്ഞോ കോചി ഖത്തിയജാതികോ പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപജ്ജന്തോ ദിട്ഠോ ഹോതി, അഥ സോ അഞ്ഞം അത്തനോ വേരിം ഖത്തിയജാതികം ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ തം ഖത്തിയജാതിലേസം ഗഹേത്വാ ഏവം ചോദേതി ‘‘ഖത്തിയോ മയാ ദിട്ഠോ പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപജ്ജന്തോ, ത്വം ഖത്തിയോ പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപന്നോസി, അഥ വാ ത്വം ഖോ ഖത്തിയോ, ന അഞ്ഞോ, പാരാജികം ധമ്മം അജ്ഝാപന്നോസി, അസ്സമണോസി, അസക്യപുത്തിയോസി, നത്ഥി തയാ സദ്ധിം ഉപോസഥോ വാ പവാരണാ വാ സങ്ഘകമ്മം വാ’’തി, ആപത്തി വാചായ വാചായ സങ്ഘാദിസേസസ്സ. ഏത്ഥ ച തേസം ഖത്തിയാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം അസദിസസ്സ തസ്സ തസ്സ ദീഘാദിനോ വാ ദിട്ഠാദിനോ വാ വസേന അഞ്ഞഭാഗിയതാ, ഖത്തിയജാതിപഞ്ഞത്തിയാ ആധാരവസേന അധികരണതാ ച വേദിതബ്ബാ. ഏസ നയോ നാമലേസാദീസുപി.

ആപത്തിലേസേ പന കേനചി ഭിക്ഖുനാ കോചി ഭിക്ഖു ലഹുകം ആപത്തിം ആപജ്ജന്തോ ദിട്ഠോ ഹോതി, സോ ചേതം ഭിക്ഖും പാരാജികേന ചോദേതി, ആപത്തി വാചായ വാചായ സങ്ഘാദിസേസസ്സ. യദി ഏവം കഥം അഞ്ഞഭാഗിയം അധികരണം ഹോതീതി? യഞ്ഹി സോ ലഹുകം ആപത്തിം ആപന്നോ, തം പാരാജികസ്സ അഞ്ഞഭാഗിയം അധികരണം, തസ്സ പന അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സ ലേസോ നാമ. യോ സോ സബ്ബഖത്തിയാനം സാധാരണോ ഖത്തിയഭാവോ വിയ സബ്ബാപത്തീനം സാധാരണോ ആപത്തിഭാവോ. ഏതേനേവ ഉപായേന ‘‘കേനചി ഭിക്ഖുനാ കോചി ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപജ്ജന്തോ ദിട്ഠോ ഹോതീ’’തിആദികം വിസേസം സങ്ഗണ്ഹാതി.

അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖം യോ, നേവ സിക്ഖതി യുത്തിതോ;

ഗച്ഛേ വിനയവിഞ്ഞൂഹി, അഞ്ഞഭാഗിയതംവ സോ. (വജിര. ടീ. പാരാജിക ൪൦൮);

അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.