൩. ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദരാഗവസേനാതി ദുട്ഠുല്ലാ വാചാ ദുട്ഠുല്ലവാചാ, തായ അസ്സാദചേതനാ ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദോ, തേന സമ്പയുത്തരാഗവസേന. ഏത്ഥാധിപ്പേതം മാതുഗാമം ദസ്സേതും ‘‘മാതുഗാമ’’ന്തിആദിമാഹ. ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലസംലക്ഖണസമത്ഥന്തി അസദ്ധമ്മസദ്ധമ്മപ്പടിസംയുത്തം കഥം ജാനിതും സമത്ഥം. യാ പന മഹല്ലികാപി ബാലാ ഏളമൂഗാ, അയം ഇധാനധിപ്പേതാ. വണ്ണോ നാമ ദ്വേ മഗ്ഗേ ഉദ്ദിസ്സ ‘‘ഇത്ഥിലക്ഖണേന സുഭലക്ഖണേന സമന്നാഗതാസീ’’തിആദിനാ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൨൮൫) ഥോമനാ. അവണ്ണോ നാമ ദ്വേ മഗ്ഗേ ഉദ്ദിസ്സ വുത്തവിപരിയായേന ഗരഹനാ, ‘‘ഇത്ഥിലക്ഖണേന സുഭലക്ഖണേന അസമന്നാഗതാസീ’’തിആദീഹി ഖുംസനാതി വുത്തം ഹോതി. യാചനാ നാമ ‘‘ദേഹി മേ, അരഹസി മേ ദാതു’’ന്തി (പാരാ. ൨൮൫) വചനം. ആയാചനാ നാമ ‘‘കദാ തേ മാതാ പസീദിസ്സതി, കദാ തേ പിതാ പസീദിസ്സതി, കദാ തേ ദേവതായോ പസീദിസ്സന്തി, കദാ തേ സുഖണോ സുലയോ സുമുഹുത്തോ ഭവിസ്സതി, കദാ തേ മേഥുനം ധമ്മം ലഭിസ്സാമീ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) വചനം. പുച്ഛനം നാമ ‘‘കഥം ത്വം സാമികസ്സ ദേസി, കഥം ജാരസ്സ ദേസീ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) വചനം. പടിപുച്ഛനം നാമ ‘‘ഏവം കിര ത്വം സാമികസ്സ ദേതി, ഏവം ജാരസ്സ ദേസീ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) വചനം. ആചിക്ഖനം നാമ പുട്ഠസ്സ ‘‘ഏവം ദേഹി, ഏവം ദേന്താ സാമികസ്സ പിയാ ഭവിസ്സസി, മനാപാ ചാ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) ഭണനം. അനുസാസനം നാമ അപുട്ഠസ്സ ‘‘ഏവം ദേഹി, ഏവം ദേന്താ സാമികസ്സ പിയാ ഭവിസ്സസി, മനാപാ ചാ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) ഭവനം. അക്കോസനം (പാരാ. ൨൮൫) നാമ ‘‘അനിമിത്താസി, നിമിത്തമത്താസി, അലോഹിതാസി, ധുവലോഹിതാസി, ധുവചോളാസി, പഗ്ഘരന്തീസി, സിഖരണീസി, ഇത്ഥിപണ്ഡകാസി, വേപുരിസികാസി, സമ്ഭിന്നാസി, ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാസീ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) വചനം. യസ്മാ മേഥുനുപസംഹിതായ വാചായ അധികം ദുട്ഠുല്ലം നാമ നത്ഥി, തസ്മാ ‘‘മേഥുനുപസംഹിതാഹീ’’തി ഇദം ദുട്ഠുല്ലവാചായ സിഖാപത്തലക്ഖണദസ്സനന്തി വുത്തം, ന പന മേഥുനുപസംഹിതായേവ ദുട്ഠുല്ലവാചത്താ. സിഖരണീസീതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൨൮൫) ബഹിനിക്ഖന്തആണിമംസാ. സമ്ഭിന്നാസീതി സമ്ഭിന്നവച്ചമഗ്ഗപസ്സാവമഗ്ഗാ. ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാസീതി പുരിസനിമിത്തേന, ഇത്ഥിനിമിത്തേന ചാതി ഉഭതോബ്യഞ്ജനേഹി സമന്നാഗതാ.

ഏത്ഥ ച വണ്ണഭണനേ താവ ‘‘ഇത്ഥിലക്ഖണേന സുഭലക്ഖണേന സമന്നാഗതാസീ’’തി വദതി, ന താവ സീസം ഏതി. ‘‘തവ വച്ചമഗ്ഗോ ച പസ്സാവമഗ്ഗോ ച സുഭോ സുഭസണ്ഠാനോ ദസ്സനീയോ, ഈദിസേന നാമ ഇത്ഥിലക്ഖണേന സുഭലക്ഖണേന സമന്നാഗതാസീ’’തി വദതി, സീസം ഏതി, സങ്ഘാദിസേസോ ഹോതീതി അത്ഥോ.

അവണ്ണഭണനേ പന ‘‘അനിമിത്താസീ’’തിആദീഹി ഏകാദസഹി പദേഹി അവണ്ണേ അഘടിതേ സീസം ന ഏതി, ഘടിതേപി തേസു ‘‘സിഖരണീസി സമ്ഭിന്നാസി ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാസീ’’തി ഇമേഹി തീഹി ഘടിതേയേവ സങ്ഘാദിസേസോ.

യാചനായപി ‘‘ദേഹി മേ’’തി ഏത്തകേനേവ സീസം ന ഏതി, ‘‘മേഥുനം ധമ്മം ദേഹീ’’തി ഏവം മേഥുനധമ്മേന ഘടിതേ ഏവ സങ്ഘാദിസേസോ.

‘‘കദാ തേ മാതാ പസീദിസ്സതീ’’തിആദീസു ആയാചനവചനേസുപി ഏത്തകേനേവ സീസം ന ഏതി, ‘‘കദാ തേ മാതാ പസീദിസ്സതി, കദാ തേ മേഥുനം ധമ്മം ലഭിസ്സാമീ’’തി വാ ‘‘തവ മാതരി പസന്നായ വാ മേഥുനം ധമ്മം ലഭിസ്സാമീ’’തിആദിനാ പന നയേന മേഥുനധമ്മേന ഘടിതേയേവ സങ്ഘാദിസേസോ.

‘‘കഥം ത്വം സാമികസ്സ ദേസീ’’തിആദീസു (പാരാ. ൨൮൫) പുച്ഛാവചനേസുപി ‘‘മേഥുനം ധമ്മ’’ന്തി വുത്തേയേവ സങ്ഘാദിസേസോ. ‘‘ഏവം കിര ത്വം സാമികസ്സ ദേസീ’’തി (പാരാ. ൨൮൫) പടിപുച്ഛാവചനേസുപി ഏസേവ നയോ.

ആചിക്ഖനായ ച ‘‘ഏവം ദേഹീ’’തി, ‘‘ഏവം ദദമാനാ’’തി വുത്തേപി സീസം ന ഏതി, ‘‘മേഥുനം ധമ്മം ഏവം ദേഹി, ഏവം ഉപനേഹി, ഏവം മേഥുനം ധമ്മം ദദമാനാ ഉപനയമാനാ സാമികസ്സ പിയാ ഹോതീ’’തിആദിനാ പന നയേന മേഥുനധമ്മേന ഘടിതേയേവ സങ്ഘാദിസേസോ. അനുസാസനിവചനേസുപി ഏസേവ നയോ.

അക്കോസവചനേസു പന ഏകാദസസു ‘‘സിഖരണീസി സമ്ഭിന്നാസി ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാസീ’’തി ഇമാനി തീണിയേവ പദാനി സുദ്ധാനി സീസം ഏന്തി, ഇതി ഇമാനി ച തീണി, പുരിമാനി ച വച്ചമഗ്ഗപസ്സാവമഗ്ഗമേഥുനധമ്മപദാനി തീണീതി ഛ പദാനി സുദ്ധാനി ആപത്തികരാനി, സേസാനി ‘‘അനിമിത്താസീ’’തിആദീനി അനിമിത്തേ ‘‘മേഥുനം ധമ്മം മേ ദേഹീ’’തി വാ ‘‘അനിമിത്താസി, മേഥുനം ധമ്മം മേ ദേഹീ’’തി വാ ആദിനാ നയേന മേഥുനധമ്മേന ഘടിതാനേവ ആപത്തികരാനി ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാനി.

അധക്ഖകന്തി അക്ഖകതോ പട്ഠായ അധോ. ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലന്തി ജാണുമണ്ഡലതോ പട്ഠായ ഉദ്ധം. ഉബ്ഭക്ഖകന്തി അക്ഖകതോ പട്ഠായ ഉദ്ധം. അധോജാണുമണ്ഡലന്തി ജാണുമണ്ഡലതോ പട്ഠായ അധോ. അക്ഖകം, പന ജാണുമണ്ഡലഞ്ച ഏത്ഥേവ ദുക്കടഖേത്തേ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതി ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗേ വിയ. ന ഹി ബുദ്ധാ ഗരുകാപത്തിം സാവസേസം പഞ്ഞാപേന്തീതി. കായപ്പടിബദ്ധന്തി വത്ഥം വാ പുപ്ഫം വാ ആഭരണം വാ.

അത്ഥധമ്മഅനുസാസനിപുരേക്ഖാരാനന്തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൨൮൭) ഏത്ഥ ‘‘അനിമിത്താ’’തിആദീനം പദാനം അത്ഥം കഥേന്തോ, അട്ഠകഥം വാ സജ്ഝായം കരോന്തോ അത്ഥപുരേക്ഖാരോ നാമ, പാളിം വാചേന്തോ, സജ്ഝായം വാ കരോന്തോ ധമ്മപുരേക്ഖാരോ നാമ, ‘‘ഇദാനിപി അനിമിത്താസി, ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാസി, അപ്പമാദം ദാനി കരേയ്യാസി, യഥാ ആയതിമ്പി ഏവരൂപാ മാ ഹോഹിസീ’’തി ഭണന്തോ അനുസാസനിപുരേക്ഖാരോ നാമ. ഇതി അത്ഥഞ്ച ധമ്മഞ്ച അനുസാസനിഞ്ച പുരക്ഖിത്വാ ഭണന്താനം അനാപത്തി. യോ പന ഭിക്ഖുനീനം പാളിം വാചേന്തോ പകതിവാചനാമഗ്ഗം പഹായ ഹസന്തോ ഹസന്തോ ‘‘സിഖരണീസി, സമ്ഭിന്നാസി, ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാസീ’’തി പുനപ്പുനം ഭണതി, തസ്സ ആപത്തിയേവ. ഇധ ആദികമ്മികോ ഉദായിത്ഥേരോ, തസ്സ അനാപത്തി ആദികമ്മികസ്സ. നനു ‘‘സിഖരണീ’’തിആദീഹി അക്കോസന്തസ്സ പടിഘചിത്തം ഉപ്പജ്ജതീതി ദുക്ഖവേദനായപി ഭവിതബ്ബം, അഥ കസ്മാ ദ്വിവേദനന്തി? നായം ദോസോ. രാഗവസേന ഹി അയം ആപത്തി, ന പടിഘവസേന, തസ്മാ രാഗവസേനേവ പവത്തോ അക്കോസോ ഇധാധിപ്പേതോ, ന പടിഘവസേനാപീതി.

ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.