൩. ഏകഗാമന്തരഗമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അഞ്ഞോ ഗാമോ ഗാമന്തരം. നദിപാരന്തി നദിയാ പാരിമതീരം. ‘‘ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യാ’’തി (പാചി. ൬൮൭, ൬൯൧) വുത്തത്താ അഞ്ഞസ്മിം ഗാമേയേവ ആപത്തി, ന സകഗാമേതി ആഹ ‘‘സകഗാമതോ താവാ’’തിആദി. പരിക്ഖേപേ വാ ഉപചാരേ വാ അതിക്കന്തേതി പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനേ വാ അതിക്കന്തേ. ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേതി ദുതിയേന പാദേന ഇതരസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ ഉപചാരേ വാ അതിക്കന്തമത്തേ. യേസു പന പോത്ഥകേസു ‘‘ഏകേന പാദേന ഇതരസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ അതിക്കന്തേ, ഉപചാരേ വാ ഓക്കന്തേ ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ, ഓക്കന്തമത്തേ വാ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി പാഠോ ദിസ്സതി, തത്ഥ ‘‘ഓക്കന്തേ, ഓക്കന്തമത്തേ വാ’’തി ഏതാനി ദ്വേ പദാനി പാളിയാ വിരുജ്ഝന്തി. ‘‘അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരം അതിക്കാമേന്തിയാ’’തി (പാചി. ൬൯൨) ഹി പാളി. തഥാ സമന്തപാസാദികായപി വിരുജ്ഝന്തി. തത്ഥ ഹി –

‘‘പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം ഏകേന പാദേന അതിക്കമതി, ഥുല്ലച്ചയം. ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ. അപിചേത്ഥ സകഗാമതോ…പേ… ഏകേന പാദേന ഇതരസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ ഉപചാരേവാ അതിക്കന്തമത്തേ ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി –

വുത്തം. ‘‘പഠമം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ’’തിആദിവചനതോ (പാചി. ൬൯൨) പദസാ ഗമനമേവ ഇധാധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘പദസാ പവിസന്തിയാ ആപത്തീ’’തി. ഇമിനാ സചേപി ഹത്ഥിപിട്ഠിആദീഹി വാ ഇദ്ധിയാ വാ പവിസതി, വട്ടതിയേവാതി ദസ്സേതി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായ (പാചി. അട്ഠ. ൬൯൨) വുത്തോതി അധിപ്പായോ.

നദിപാരഗമനേ വുത്തലക്ഖണായ നദിയാതി ‘‘നദീ നാമ തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേത്വാ യത്ഥ കത്ഥചി ഉത്തരന്തിയാ അന്തരവാസകോ തേമിയതീ’’തി (പാചി. ൬൯൨) നദിപാരഗമനവിഭങ്ഗേ വുത്തലക്ഖണായ നദിയാ. നദിപാരഗമനവിഭങ്ഗോ ഹി ഇധ നദിപാരഗമനസദ്ദേന വുത്തോ. പുന ഓരിമതീരമേവ പച്ചുത്തരന്തിയാ വാതി പരതീരം ഗന്തുകാമതായ ഓതിണ്ണത്താ വുത്തം. ഇതരിസ്സാ പന അയം പക്കന്തട്ഠാനേ ഠിതാ ഹോതി, തസ്മാ പരതീരം ഗച്ഛന്തിയാ അനാപത്തി. സചേ സജ്ഝായം വാ പധാനം വാ അഞ്ഞം വാ കിഞ്ചി കമ്മം കുരുമാനാ ‘‘പുരേ അരുണേയേവ ദുതിയികായ സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൬൯൨) ആഭോഗം കരോതി, അജാനന്തിയാ ഏവ തസ്സാ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, അനാപത്തീതി ആഹ ‘‘പുരേ അരുണേയേവാ’’തിആദി. അഥ പന ‘‘യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ ഇധേവ ഭവിസ്സാമീ’’തി വാ അനാഭോഗേന വാ വിഹാരസ്സ ഏകദേസേ അച്ഛതി, ദുതിയികായ ഹത്ഥപാസം ന ഓതരതി, അരുണുഗ്ഗമനേ സങ്ഘാദിസേസോ. ഹത്ഥപാസോയേവ ഹി ഇധ പമാണം. ഹത്ഥപാസാതിക്കമേ ഏകഗബ്ഭോപി ന രക്ഖതി. തേനാഹ ‘‘ഏകഗബ്ഭേ…പേ… ആപത്തീ’’തി.

ദസ്സനൂപചാരം വാ സവനൂപചാരം വാതി ഏത്ഥ ദസ്സനൂപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠിതം ദുതിയികാ പസ്സതി. സവനൂപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠിതാ മഗ്ഗമൂള്ഹസദ്ദേന വിയ, ധമ്മസ്സവനാരോചനസദ്ദേന വിയ ച ‘‘അയ്യേ’’തി സദ്ദായന്തിയാ സദ്ദം സുണാതി. തസ്മാതി യസ്മാ ഓഹീയനം നാമ ദസ്സനൂപചാരസവനൂപചാരാനമഞ്ഞതരസ്സ വിജഹനം, തസ്മാ. അന്തോഗാമേ പന ഓഹീയനം വട്ടതീതി ആഹ ‘‘ഇന്ദഖീലാതിക്കമതോ പട്ഠായാ’’തി ആദി. തത്ഥ ഇന്ദഖീലാതിക്കമതോതി ഉമ്മാരാതിക്കമതോ. ബഹിഗാമേതി ഗാമസ്സ ബഹിപദേസേ. മഗ്ഗമൂള്ഹാ ഉച്ചാസദ്ദം കരോന്തീതി ആഹ ‘‘മഗ്ഗമൂള്ഹസദ്ദേന വിയാ’’തി. മഗ്ഗമൂള്ഹം അവ്ഹായന്തസ്സ സദ്ദേന വിയാതിപി വദന്തി. സദ്ദായന്തിയാതി സദ്ദം കരോന്തിയാ. ‘‘സദ്ദസ്സവനാതിക്കമേ ആപത്തിയേവാ’’തി ഇമിനാ ദസ്സനൂപചാരോ ഏവരൂപേ സവനൂപചാരേ വിജഹിതേ ന രക്ഖതി, ജഹിതമത്തേവ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സാതി ദസ്സേതി.

മഗ്ഗം ഗച്ഛന്തീതി ഏകമഗ്ഗം ഗച്ഛന്തി. സചേ പുരിമായോ അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തി, പക്കന്താ നാമ ഹോന്തി, അനാപത്തിയേവ. ദ്വിന്നം ഗച്ഛന്തീനം ഏകാ അനുബന്ധിതും അസക്കോന്തീ ‘‘ഗച്ഛതു അയ’’ന്തി ഓഹീയതി, ഇതരാപി ‘‘ഓഹീയതു അയ’’ന്തി ഗച്ഛതി, ദ്വിന്നമ്പി ആപത്തി. സചേ പന ഗച്ഛന്തീസു പുരിമാപി അഞ്ഞം മഗ്ഗം ഗണ്ഹാതി, പച്ഛിമാപി അഞ്ഞം, ഏകാ ഏകിസ്സാ പക്കന്തട്ഠാനേ തിട്ഠതി, ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തി.

‘‘സങ്ഘാദിസേസാ ചതുരോ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൭൯) അയം പഞ്ഹോ അരുണുഗ്ഗമനേ ഗാമന്തരപരിയാപന്നം നദിപാരം ഓക്കന്തഭിക്ഖുനിം സന്ധായ വുത്തോ. സാ ഹി സകഗാമതോ പച്ചൂസസമയേ നിക്ഖമിത്വാ അരുണുഗ്ഗമനകാലേ വുത്തപ്പകാരം നദിപാരം ഓക്കന്തമത്താവ രത്തിവിപ്പവാസഗാമന്തരനദിപാരഗമനഗണമ്ഹാഓഹീയനലക്ഖണേ ഏകപ്പഹാരേനേവ ചതുരോ സങ്ഘാദിസേസേ ആപജ്ജതി.

പക്ഖസങ്കന്തായ വാതി തിത്ഥായതനം സങ്കന്തായ. അനന്തരായേനാതി ഹത്ഥിമോചനാദിഅന്തരായം വിനാ.

ഏകഗാമന്തരഗമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.