൯. കമ്മപ്പടിബാഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ധമ്മികാനം കമ്മാനന്തി ധമ്മേന വിനയേന സത്ഥുസാസനേന കതാനം അപലോകനകമ്മം ഞത്തികമ്മം ഞത്തിദുതിയകമ്മം ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മന്തി ഇമേസം ചതുന്നം കമ്മാനം. തത്രായം സങ്ഖേപതോ കമ്മവിനിച്ഛയോ – തത്ര അപലോകനകമ്മം നാമ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ തം തം വത്ഥും കിത്തേത്വാ ‘‘രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’’തി തിക്ഖത്തും സാവേത്വാ കത്തബ്ബം കമ്മം വുച്ചതി. സമഗ്ഗസ്സേവ പന സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ ഏകായ ഞത്തിയാ കത്തബ്ബം കമ്മം ഞത്തികമ്മം നാമ. ഏകായ ഞത്തിയാ ചേവ അനുസ്സാവനായ ച കത്തബ്ബം കമ്മം ഞത്തിദുതിയകമ്മം നാമ. ഏകായ പന ഞത്തിയാ തീഹി ച അനുസ്സാവനാഹി കത്തബ്ബം കമ്മം ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം നാമ.

തേസു അപലോകനകമ്മം (പരി. ൪൯൬; പരി. അട്ഠ. ൪൯൫-൪൯൬) പഞ്ച ഠാനാനി ഗച്ഛതി ഓസാരണം നിസ്സാരണം ഭണ്ഡുകമ്മം ബ്രഹ്മദണ്ഡം കമ്മലക്ഖണന്തി. തത്ഥ കണ്ടകസാമണേരസ്സ നാസനാ വിയ നിസ്സാരണാ, താദിസംയേവ സമ്മാവത്തന്തം ദിസ്വാ പവേസനാ ‘ഓസാരണാ’തി വേദിതബ്ബാ. പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സ കേസച്ഛേദനാപുച്ഛനം ഭണ്ഡുകമ്മം (മഹാവ. ൯൮) നാമ. മുഖരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖൂ ദുരുത്തവചനേഹി ഘട്ടേന്തസ്സ ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു മുഖരോ ഭിക്ഖൂ ദുരുത്തവചനേഹി ഘട്ടേന്തോ വിഹരതി, സോ ഭിക്ഖു യം ഇച്ഛേയ്യ, തം വദേയ്യ, ഭിക്ഖൂഹി ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു നേവ വത്തബ്ബോ, ന ഓവാദാനുസാസനിം കത്തബ്ബോ, ന ഓവദിതബ്ബോ’’തി ‘‘സങ്ഘം, ഭന്തേ, പുച്ഛാമി ‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മദണ്ഡസ്സ ദാനം രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’തി, ദുതിയമ്പി പുച്ഛാമി, തതിയമ്പി പുച്ഛാമി ‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മദണ്ഡസ്സ ദാനം രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’’’തി ഏവം കത്തബ്ബം കമ്മം ബ്രഹ്മദണ്ഡം (ചൂളവ. ൪൪൫) നാമ. യം പന ഭഗവതാ ഭിക്ഖുനീനം ഊരും വിവരിത്വാ ദസ്സനാദിവത്ഥൂസു ‘‘അവന്ദിയോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന കാതബ്ബോ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൧) ഏവം അവന്ദിയകമ്മം അനുഞ്ഞാതം, യം ഭിക്ഖുനീഹി ‘‘അയ്യേ, അസുകോ നാമ അയ്യോ ഭിക്ഖുനീനം അപ്പസാദനീയം ദസ്സേതി, ഏതസ്സ അയ്യസ്സ അവന്ദിയകരണം ‘രുച്ചതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സാ’’’തി ഏവം ഉപസ്സയേ നിസിന്നാഹേവ ഭിക്ഖുനീഹി കത്തബ്ബം, ഏവരൂപം കമ്മം യസ്മാ തസ്സ കമ്മംയേവ ലക്ഖണം ന ഓസാരണാദീനി, തസ്മാ കമ്മലക്ഖണന്തി വുച്ചതി. ഇദഞ്ച കമ്മലക്ഖണം നാമ ഭിക്ഖുനിമൂലകം പഞ്ഞത്തം, അപിച ഭിക്ഖൂനമ്പി ലബ്ഭതി, തസ്മാ ഭിക്ഖൂഹിപി അച്ഛിന്നചീവരകാദീനം ചീവരാദീനി വാ ദേന്തേഹി, പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി അപനേതബ്ബാനിപി വത്ഥൂനി പരിഭുഞ്ജന്തേഹി വാ, അപനേന്തേഹി വാ, തഥാരൂപം വാ ധമ്മികം കതികം കരോന്തേഹി തിക്ഖത്തും സാവേത്വാ അപലോകനകമ്മം കാതബ്ബം, സബ്ബഞ്ഹേതം കമ്മലക്ഖണമേവ പവിസതി, ഇതി അപലോകനകമ്മം പഞ്ച ഠാനാനി ഗച്ഛതി.

ഞത്തികമ്മം പന നവ ഠാനാനി ഗച്ഛതി ഓസാരണം നിസ്സാരണം ഉപോസഥം പവാരണം സമ്മുതിം ദാനം പടിഗ്ഗഹം പച്ചുക്കഡ്ഢനം കമ്മലക്ഖണന്തി. തത്ഥ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ, അനുസിട്ഠോ സോ മയാ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ആഗച്ഛേയ്യ, ‘ആഗച്ഛാഹീ’തി വത്തബ്ബോ’’തി (മഹാവ. ൧൨൬) ഏവം ഉപസമ്പദാപേക്ഖസ്സ ഓസാരണാ ഓസാരണാ നാമ. ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ധമ്മകഥികോ, ഇമസ്സ നേവ സുത്തം ആഗച്ഛതി, നോ സുത്തവിഭങ്ഗോ, സോ അത്ഥം അസല്ലക്ഖേത്വാ ബ്യഞ്ജനച്ഛായായ അത്ഥം പടിബാഹതി, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും വുട്ഠാപേത്വാ അവസേസാ ഇമം അധികരണം വൂപസമേയ്യാമാ’’തി ഏവം ഉബ്ഭാഹികവിനിച്ഛയേ (ചൂളവ. ൨൩൩) ധമ്മകഥികസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിസ്സാരണാ നിസ്സാരണാ നാമ. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, അജ്ജുപോസഥോ…പേ… ഉപോസഥം കരേയ്യാ’’തി ഏവം ഉപോസഥകമ്മവസേന ഠപിതാ ഞത്തി ഉപോസഥോ നാമ. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, അജ്ജ പവാരണാ പന്നരസീ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ പവാരേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൨൧൦) ഏവം പവാരണാകമ്മവസേന ഠപിതാ ഞത്തി പവാരണാ നാമ. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമം അനുസാസേയ്യ’’ന്തി, ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമം അനുസാസേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൧൨൬) ഏവം അത്താനം വാ പരം വാ സമ്മന്നിതും ഠപിതാ ഞത്തി സമ്മുതി നാമ. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിസ്സഗ്ഗിയം സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദദേയ്യാ’’തി (പാരാ. ൪൬൪) ഏവം നിസ്സട്ഠചീവരപത്താദീനം ദാനം ദാനം നാമ. ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം സരതി വിവരതി ഉത്താനിം കരോതി ദേസേതി, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ’’ന്തി, തേന വത്തബ്ബോ ‘പസ്സസീ’തി, ‘ആമ, പസ്സാമീ’തി, ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി (ചൂളവ. ൨൩൯) ഏവം ആപത്തിപ്പടിഗ്ഗഹോ പടിഗ്ഗഹോ നാമ. ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ ആവാസികാ, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, ഇദാനി ഉപോസഥം കരേയ്യാമ, പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസേയ്യാമ, ആഗമേ കാലേ പവാരേയ്യാമാ’’തി (മഹാവ. ൨൪൦) ഏവം കതപ്പവാരണപ്പച്ചുക്കഡ്ഢനാ പച്ചുക്കഡ്ഢനാ നാമ. തിണവത്താരകസമഥേ (ചൂളവ. ൨൧൨) സബ്ബസങ്ഗാഹികഞത്തി, ഏകേകസ്മിം പക്ഖേ ഏകേകാ ഞത്തി ചാതി തിസ്സോപി ഞത്തിയോ കമ്മലക്ഖണം നാമ. ഇതി ഞത്തികമ്മം നവ ഠാനാനി ഗച്ഛതി.

ഞത്തിദുതിയകമ്മം സത്ത ഠാനാനി ഗച്ഛതി ഓസാരണം നിസ്സാരണം സമ്മുതിം ദാനം ഉദ്ധാരം ദേസനം കമ്മലക്ഖണന്തി. തത്ഥ ഭിക്ഖൂനം അലാഭായ പരിസക്കനാദികേഹി അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഉപാസകസ്സ സങ്ഘേന അസമ്ഭോഗകരണത്ഥം പത്തനിക്കുജ്ജനവസേന നിസ്സാരണാ നിസ്സാരണാ നാമ. തസ്സേവ സമ്മാവത്തന്തസ്സ പത്തുക്കുജ്ജനവസേന ഓസാരണാ ച വേദിതബ്ബാ, സാ ഖുദ്ദകക്ഖന്ധകേ വഡ്ഢലിച്ഛവിവത്ഥുസ്മിം (ചൂളവ. ൨൬൫-൨൬൬) വുത്താ. സീമാസമ്മുതി തിചീവരേന അവിപ്പവാസസമ്മുതിസന്ഥതസമ്മുതിഭത്തുദ്ദേസകസേനാസനഗ്ഗാഹാപകഭണ്ഡാഗാരികചീവരപ്പടിഗ്ഗാഹകയാഗുഭാജകഫലഭാജകഖജ്ജഭാജകഅപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകസാടിയഗ്ഗാഹപകപത്തഗ്ഗാഹാപകആരാമികപേസകസാമണേരപേസകസമ്മുതീതി ഏതാസം സമ്മുതീനം വസേന സമ്മുതി വേദിതബ്ബാ. കഥിനചീവരമതകചീവരദാനവസേന ദാനം വേദിതബ്ബം. കഥിനുദ്ധാരവസേന ഉദ്ധാരോ വേദിതബ്ബോ. കുടിവത്ഥുവിഹാരവത്ഥുദേസനാവസേന ദേസനാ വേദിതബ്ബാ. യാ പന തിണവത്ഥാരകസമഥേ (ചൂളവ. ൨൧൨ ആദയോ) ഏകസ്മിം പക്ഖേ ഏകാ, ഏകസ്മിം പക്ഖേ ഏകാതി ദ്വേ ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചാ വുത്താ, യാ ച മോഹാരോപനാദീസു കമ്മവാചാ (പാചി. ൪൪൬) വുത്താ, താസം വസേന കമ്മലക്ഖണം വേദിതബ്ബം, ഇതി ഞത്തിദുതിയകമ്മം സത്ത ഠാനാനി ഗച്ഛതി.

ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മമ്പി സത്തേവ ഠാനാനി ഗച്ഛതി ഓസാരണം നിസ്സാരണം സമ്മുതിം ദാനം നിഗ്ഗഹം സമനുഭാസനം കമ്മലക്ഖണന്തി. തത്ഥ തജ്ജനീയകമ്മാദീനം (ചൂളവ. ൧ ആദയോ) സത്തന്നം കമ്മാനം വസേന നിസ്സാരണാ, തേസംയേവ കമ്മാനം പടിപ്പസ്സമ്ഭനവസേന ഓസാരണാ ച വേദിതബ്ബാ, ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതിവസേന (പാചി. ൧൪൬-൧൪൭) സമ്മുതി, പരിവാസദാന(ചഊളവ. ൧൦൨) മാനത്തദാനവസേന (ചൂളവ. ൧൦൫) ദാനം, മൂലായപടികസ്സനവസേന (ചൂളവ. ൧൧൦) നിഗ്ഗഹോ, ഉക്ഖിത്താനുവത്തികാ, അട്ഠ യാവതതിയകാ, അരിട്ഠോ (പാചി. ൪൧൭), ചണ്ഡകാളീ (പാചി. ൭൦൯) ചാതി ഇമേ തേ യാവതതിയകാതി ഇമാസം ഏകാദസന്നം സമനുഭാസനാനം വസേന സമനുഭാസനാ, ഉപസമ്പദാകമ്മഅബ്ഭാനകമ്മവസേന കമ്മലക്ഖണം വേദിതബ്ബം. ഇതി ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം സത്ത ഠാനാനി ഗച്ഛതി.

ഇമേസു പന ചതൂസു കമ്മേസു അപലോകനകമ്മം അപലോകേത്വാവ കാതബ്ബം, ഞത്തികമ്മാദിവസേന ന കാതബ്ബം. ഞത്തികമ്മമ്പി ഏകം ഞത്തിം ഠപേത്വാവ കാതബ്ബം, അപലോകനകമ്മാദിവസേന ന കാതബ്ബം. ഞത്തിദുതിയകമ്മം പന അപലോകേത്വാ കാതബ്ബമ്പി അത്ഥി അകാതബ്ബമ്പി, തത്ഥ സീമാസമ്മുതി സീമാസമൂഹനനം (മഹാവ. ൧൩൯-൧൪൦, ൧൪൪ ആദയോ) കഥിനചീവരദാനം കഥിനുദ്ധാരോ കുടിവത്ഥുദേസനാ വിഹാരവത്ഥുദേസനാതി ഇമാനി ഛ കമ്മാനി ഗരുകാനി അപലോകേത്വാ കാതും ന വട്ടന്തി, ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചം സാവേത്വാവ കാതബ്ബാനി. അവസേസാ തേരസ സമ്മുതിയോ സേനാസനഗ്ഗാഹാപകമതകചീവരദാനസമ്മുതിയോ ചാതി ഏതാനി ലഹുകമ്മാനി അപലോകേത്വാപി കാതും വട്ടന്തി, ഞത്തികമ്മാദിവസേന പന ന കാതബ്ബാനേവ. ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മമ്പി സകലക്ഖണേനേവ കാതബ്ബം, ന സേസകമ്മവസേന. ഏവം അത്തനോ അത്തനോ ലക്ഖണേനേവ വത്ഥുഞത്തിഅനുസ്സാവനാസീമാപരിസാസമ്പത്തിയാ കതാനി ഏതാനി കമ്മാനി ധമ്മേന വിനയേന സത്ഥുസാസനേന കതത്താ ധമ്മോ ഏതേസു അത്ഥീതി ധമ്മികാനി നാമ ഹോന്തി, ഇതി ഏതേസം ധമ്മികാനം കമ്മാനം ഛന്ദം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജന്തസ്സ വാചായ വാചായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ ഖീയനധമ്മാപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ധമ്മകമ്മേ വേമതികസ്സ, അധമ്മകമ്മേ ധമ്മകമ്മസഞ്ഞിനോ, വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. അധമ്മകമ്മസഞ്ഞിസ്സ, ‘‘അധമ്മേന വാ വഗ്ഗേന വാ നകമ്മാരഹസ്സ വാ കമ്മം കരോന്തീ’’തി ഞത്വാ ഖീയന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ധമ്മകമ്മതാ, ധമ്മകമ്മസഞ്ഞിതാ, ഛന്ദം ദത്വാ ഖീയനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനേവ, ഇദം പന ദുക്ഖവേദനന്തി.

കമ്മപ്പടിബാഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.