൧൧. ദുബ്ബലസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകാദസമേ സമഗ്ഗേന സങ്ഘേനാതി സമാനസംവാസകേന സമാനസീമായം ഠിതേന സങ്ഘേന സദ്ധിം ചീവരം ദത്വാ. യഥാസന്ഥുതന്തി യോ യോ മിത്തസന്ദിട്ഠസമ്ഭത്തവസേന സന്ഥുതോ, തസ്സ തസ്സാതി അത്ഥോ. പാചിത്തിയന്തി ഏവം സങ്ഘേന സദ്ധിം സയമേവ സേനാസനപഞ്ഞാപനാദിവസേന സമ്മതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയന്തസ്സ വാചായ വാചായ പാചിത്തിയം.

രാജഗഹേ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ ചീവരം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ധമ്മകമ്മേ തികപാചിത്തിയം, ചീവരം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം വിസ്സജ്ജിയവേഭങ്ഗിയം പരിക്ഖാരം ദത്വാ പച്ഛാഖീയന്തസ്സ ദുക്കടം, വിസ്സജ്ജിയവേഭങ്ഗിയോ നാമ ഠപേത്വാ പഞ്ച ഗരുഭണ്ഡാനി അവസേസോ. രാസിവസേന ഹി പഞ്ച ഗരുഭണ്ഡാനി വുത്താനി, തത്ഥ ആരാമോ ആരാമവത്ഥൂതി ഏകം, വിഹാരോ വിഹാരവത്ഥൂതി ദുതിയം, മഞ്ചോ പീഠം ഭിസി ബിമ്ബോഹനന്തി തതിയം, ലോഹകുമ്ഭീ ലോഹഭാണകം ലോഹവാരകോ ലോഹകടാഹം വാസി പരസു കുഠാരീ കുദാലോ നിഖാദനന്തി ചതുത്ഥം, വല്ലി വേളു മുഞ്ജം പബ്ബജം തിണം മത്തികാ ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡന്തി പഞ്ചമം. ഏതാനി ഹി പഞ്ച സങ്ഘസന്തകാനി നേവ സങ്ഘസ്സ, ന ഗണപുഗ്ഗലാനം വിസ്സജ്ജേതും വാ വിഭജിതും വാ വട്ടന്തി, വിസ്സജ്ജിതവിഭത്താനിപി സങ്ഘികാനേവ ഹോന്തി. ഥാവരേന പന ഥാവരം, ഇതരേന ച അകപ്പിയേന മഹഗ്ഘകപ്പിയേന വാ ഇതരം സങ്ഘസ്സ ഉപകാരം സല്ലക്ഖേത്വാ കപ്പിയപരിവത്തനേന പരിവത്തേതും വട്ടതി, വരസേനാസനാദീനം സംരക്ഖണത്ഥം ലാമകാനി വിസ്സജ്ജേതും വിസ്സജ്ജേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതുഞ്ച വട്ടതി. ഏത്ഥ ച പുരിമേസു തീസു രാസീസു അഗരുഭണ്ഡം നാമ കിഞ്ചി നത്ഥി, ചതുത്ഥേ ലോഹകുമ്ഭീ അരഞ്ജരസണ്ഠാനം ലോഹഭാണകം ലോഹകടാഹന്തി ഇമാനി തീണി അന്തമസോ പസതമത്തഉദകഗ്ഗണ്ഹനകാനിപി ഗരുഭണ്ഡാനി. ലോഹവാരകോ പന കാളലോഹതമ്ബലോഹകംസലോഹവട്ടലോഹാനം യേന കേനചി കതോ സീഹളദീപേ പാദഗ്ഗണ്ഹനകോ ഭാജേതബ്ബോ, പാദോ ച നാമ മഗധനാളിയാ പഞ്ചനാളിമത്തം ഗണ്ഹാതി, തതോ അതിരേകം ഗരുഭണ്ഡം, ഇമാനി താവ പാളിയം ആഗതാനി ലോഹഭാജനാനി.

പാളിയം പന അനാഗതാനിപി ഭിങ്ഗാരപടിഗ്ഗഹഉളുങ്കദബ്ബികടച്ഛുപാതി തട്ടകസരകസമുഗ്ഗഅങ്ഗാരകപല്ലധൂമകടച്ഛുആദീനി ഖുദ്ദകാനിപി ഗരുഭണ്ഡാനേവ, അയപത്തോ അയഥാലകം തമ്ബലോഹഥാലകന്തി ഇമാനി പന ഭാജനീയാനി, കംസലോഹവട്ടലോഹഭാജനവികതി സങ്ഘികപരിഭോഗേന വാ ഗിഹിവികടാ വാ വട്ടതി, പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേന ന വട്ടതി. ഠപേത്വാ പന തം ഭാജനവികതിം അഞ്ഞസ്മിമ്പി കപ്പിയലോഹഭണ്ഡേ അഞ്ജനീ അഞ്ജനിസലാകാ നത്ഥുദാനം കണ്ണമലഹരണീ സൂചി ഖുദ്ദകോ പിപ്ഫലികോ ഖുദ്ദകം ആരകണ്ടകം കുഞ്ചികാ താളം കത്തരയട്ഠി വേധകോ ഭിന്ദിവാലകോ യഥാതഥാഘനകതലോഹംവിപ്പകതലോഹഭണ്ഡഞ്ച സബ്ബം ഭാജനീയം. ധൂമനേത്തഫാലദീപരുക്ഖദീപകപല്ലികഓലമ്ബകദീപഇത്ഥിപുരിസതിരച്ഛാനരൂപകാനി പന അഞ്ഞാനി വാ ഭിത്തിച്ഛദനകവാടാദീസു ഉപനേതബ്ബാനി, അന്തമസോ ലോഹഖിലകം ഉപാദായ സബ്ബാനിപി ലോഹഭണ്ഡാനി ഗരുഭണ്ഡാനിയേവ, അത്തനാ ലദ്ധാനി പരിഹരിത്വാപി പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേന ന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി, സങ്ഘികപരിഭോഗേന വാ ഗിഹിവികടാനി വാ വട്ടന്തി, തിപുഭണ്ഡേപി ഏസേവ നയോ. ഖീരപാസാണമയാനി തട്ടകസരകാദീനി ഗരുഭണ്ഡാനിയേവ.

ഘടകോ പന തേലഭാജനം വാ പാദഗ്ഗണ്ഹനകതോ അതിരേകമേവ ഗരുഭണ്ഡം, സുവണ്ണരജതആരകൂടജാതിഫലികഭാജനാനി ഗിഹിവികടാനിപി ന വട്ടന്തി. സേനാസനപരിഭോഗേ പന ആമാസമ്പി അനാമാസമ്പി സബ്ബം വട്ടതി.

വാസിയാദീസു പന യായ വാസിയാ ദന്തകട്ഠച്ഛേദനഉച്ഛുതച്ഛനമത്തതോ അഞ്ഞം മഹാകമ്മം കാതും ന സക്കാ, അയം ഭാജനീയാ. സേസാ യേന കേനചി ആകാരേന കതാ ഗരുഭണ്ഡം, പരസു പന അന്തമസോ വേജ്ജാനം സിരാവേധകോപി ഗരുഭണ്ഡമേവ, തഥാ കുഠാരീ. യാ പന ആവുധസങ്ഖേപേന കതാ, അയം അനാമാസാ, കുദാലോ ദണ്ഡബന്ധനിഖാദനം വാ അഗരുഭണ്ഡം നാമ നത്ഥി. സമ്മുഞ്ജനിദണ്ഡഖണനകം പന അദണ്ഡകം ഫലമത്തകമേവ, യം സക്കാ സിപാടികായ പക്ഖിപിത്വാ പരിഹരിതും, തം ഭാജനീയം. സിഖരമ്പി നിഖാദനേനേവ സങ്ഗഹിതം, യേഹി മനുസ്സേഹി വിഹാരേ വാസിആദീനി ദിന്നാനി ഹോന്തി, തേ ചേ ഘരേ ദഡ്ഢേ വാ വിലുത്തേ വാ ‘‘ദേഥ നോ, ഭന്തേ, ഉപക്ഖരേ, പുന ആഹരിസ്സാമാ’’തി വദന്തി, ദാതബ്ബാ. സചേ ഹരന്തി, ന വാരേതബ്ബാ, അനാഹരന്താപി ന ചോദേതബ്ബാ.

കമ്മാരതട്ടകാരചുന്ദകാരനളകാരമണികാരപത്തബന്ധകാനം അധികരണിമുട്ഠിസണ്ഡാസതുലാദീനി സബ്ബാനി ലോഹമയാനി ഉപകരണാനി സങ്ഘേ ദിന്നകാലതോ പട്ഠായ ഗരുഭണ്ഡാനി. തിപുകോട്ടകസുവണ്ണകാരചമ്മകാരഉപകരണേസുപി ഏസേവ നയോ. അയം പന വിസേസോ, തിപുകോട്ടകഉപകരണേസു തിപുച്ഛേദനകസത്ഥകം, സുവണ്ണകാരഉപകരണേസു സുവണ്ണച്ഛേദനകസത്ഥകം, ചമ്മകാരഉപകരണേസു കതപരികമ്മചമ്മച്ഛേദനഖുദ്ദകസത്ഥന്തി ഇമാനി ഭാജനീയാനി. ന്ഹാപിതതുന്നകാരഉപകരണേസുപി ഠപേത്വാ മഹാകത്തരിം മഹാസണ്ഡാസം മഹാപിപ്ഫലികഞ്ച സബ്ബം വട്ടതി, ഇതരാനി ഗരുഭണ്ഡാനി.

വല്ലിആദീസു വേത്തവല്ലിആദികാ യാ കാചി അഡ്ഢബാഹുപ്പമാണാ വല്ലി സങ്ഘസ്സ ദിന്നാ വാ തത്ഥജാതകാ വാ രക്ഖിതഗോപിതാവ ഗരുഭണ്ഡം, സാ സങ്ഘകമ്മേ ച ചേതിയകമ്മേ ച കതേ സചേ അതിരേകാ ഹോതി, പുഗ്ഗലികകമ്മേപി ഉപനേതും വട്ടതി, സുത്തമകചിവാകനാളികേരഹീരചമ്മമയാ രജ്ജുകാ വാ യോത്താനി വാ വാകേ ച നാളികേരഹീരേ ച വട്ടേത്വാ കതാ ഏകവട്ടാ വാ ദ്വിവട്ടാ വാ സങ്ഘസ്സ സന്തകാ ഗരുഭണ്ഡം. സുത്തം പന അവട്ടേത്വാ ദിന്നം മകചിവാകനാളികേരഹീരാ ച ഭാജനീയാ. യേഹി പനേതാനി രജ്ജുകാദീനി ദിന്നാനി ഹോന്തി, തേ അത്തനോ കരണീയേന ഹരന്താ ന വാരേതബ്ബാ.

യോ കോചി അട്ഠങ്ഗുലസൂചിദണ്ഡകമത്തോപി വേളു സങ്ഘസ്സ ദിന്നോ വാ തത്ഥജാതകോ വാ രക്ഖിതഗോപിതോ ഗരുഭണ്ഡം, സോപി സങ്ഘസ്സ കമ്മേ ച ചേതിയകമ്മേ ച കതേ അതിരേകോ പുഗ്ഗലികകമ്മേ ദാതും വട്ടതി. പാദഗ്ഗണ്ഹനകതേലനാളി പന കത്തരയട്ഠി ഉപാഹനദണ്ഡകോ ഛത്തദണ്ഡോ ഛത്തസലാകാതി ഇദമേത്ഥ ഭാജനീയഭണ്ഡം, ദഡ്ഢഗേഹമനുസ്സാ ഗണ്ഹിത്വാ ഗച്ഛന്താ ന വാരേതബ്ബാ.

മുഞ്ജഞ്ച പബ്ബജഞ്ച അവസേസഞ്ച ഛദനതിണം മുട്ഠിപ്പമാണമ്പി ഛദനതിണസങ്ഖേപഗതേസു താലപണ്ണാദീസു യംകിഞ്ചി ഏകപണ്ണമ്പി സങ്ഘസ്സ ദിന്നം വാ തത്ഥജാതകം വാ ബഹിആരാമേ സങ്ഘികേ തിണവത്ഥുസ്മിം ജാതകം വാ രക്ഖിതഗോപിതം ഗരുഭണ്ഡം, തമ്പി സങ്ഘകമ്മേ ച ചേതിയകമ്മേ ച കതേ അതിരേകം പുഗ്ഗലികകമ്മേ ദാതും വട്ടതി. ദഡ്ഢഗേഹമനുസ്സാ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്താ ന വാരേതബ്ബാ, അട്ഠങ്ഗുലപ്പമാണോപി രിത്തകപോത്ഥകോ ഗരുഭണ്ഡമേവ.

മത്തികാ പകതിമത്തികാ വാ ഹോതു പഞ്ചവണ്ണാ വാ സുധാ വാ സജ്ജുരസകങ്ഗുട്ഠസിലേസാദീസു വാ യംകിഞ്ചി ദുല്ലഭട്ഠാനേ ആനേത്വാ വാ ദിന്നം തത്ഥജാതകം വാ രക്ഖിതഗോപിതം താലപക്കമത്തം ഗരുഭണ്ഡം ഹോതി, തമ്പി സങ്ഘകമ്മേ ച ചേതിയകമ്മേ ച കതേ അതിരേകം പുഗ്ഗലികകമ്മേ ദാതും വട്ടതി. ഹിങ്ഗുഹിങ്ഗുലകഹരിതാലമനോസിലഞ്ജനാദീനി പന ഭാജനീയാനി.

ദാരുഭണ്ഡേ യോ കോചി വേളുമ്ഹി വുത്തപ്പമാണോ ദാരുഭണ്ഡകോ സങ്ഘസ്സ ദിന്നോ വാ തത്ഥജാതകോ വാ രക്ഖിതഗോപിതോ ഗരുഭണ്ഡം, അപി ച സബ്ബാപി ദാരുവേളുചമ്മപാസാണാദിവികതി ദാരുഭണ്ഡേന സങ്ഗഹിതാ, തത്ഥ മഞ്ചപീഠേഹി അസങ്ഗഹിതാനി ആസന്ദികാദീനി അന്തമസോ ചോളേന വാ പലാലേഹി വാ പണ്ണേഹി വാ കതപീഠം ഉപാദായ സബ്ബാനി ആസനാനി.

വങ്കഫലകം ദീഘഫലകം ചീവരധോവനഫലകം ഘട്ടനഫലകം ഘട്ടനമുഗ്ഗരോ ദന്തകട്ഠച്ഛേദനഗണ്ഠികാ ദണ്ഡമുഗ്ഗരോ നാവാ അമ്ബണം രജനദോണി ഉദകപടിച്ഛകോ ദാരുമയോ വാ ദന്തമയോ വാ വേളുമയോ വാ സപാദകോപി അപാദകോപി സമുഗ്ഗോ മഞ്ജൂസാ പാദഗ്ഗണ്ഹനകതോ അതിരേകപ്പമാണോ കരണ്ഡോ ഉദകദോണി ഉദകകടാഹം ഉളുങ്കോ കടച്ഛുപാനീയസരാവം പാനീയസങ്ഖോതി ഏതേസു യംകിഞ്ചി സങ്ഘേ ദിന്നം ഗരുഭണ്ഡം. സങ്ഖഥാലകം പന ഭാജനീയം, തഥാ ദാരുമയോ ഉദകതുമ്ബോ.

പാദകഥലികമണ്ഡലം ദാരുമയം വാ ഹോതു ചോളപണ്ണാദിമയം വാ സബ്ബം ഗരുഭണ്ഡം. ആധാരകോ പത്തപിധാനം താലവണ്ടം ബീജനീ ചങ്കോടകം പച്ഛി യട്ഠിസമ്മുഞ്ജനീ മുട്ഠിസമ്മുഞ്ജനീതി ഏതേസുപി യംകിഞ്ചി ഖുദ്ദകം വാ മഹന്തം വാ ദാരുവേളുപണ്ണചമ്മാദീസു യേന കേനചി കതം ഗരുഭണ്ഡമേവ.

ഥമ്ഭതുലാസോപാനഫലകാദീസു യംകിഞ്ചി ദാരുമയം വാ പാസാണമയം വാ ഗേഹസമ്ഭാരൂപഗം യോ കോചി കടസാരകോ യംകിഞ്ചി ഭൂമത്ഥരണം യംകിഞ്ചി അകപ്പിയചമ്മം, സബ്ബം സങ്ഘികം ഗരുഭണ്ഡം, ഭൂമത്ഥരണം കാതും വട്ടതി. ഏളകചമ്മം പന പച്ചത്ഥരണഗതികം ഹോതി, തമ്പി ഗരുഭണ്ഡമേവ, കപ്പിയചമ്മാനി ഭാജനീയാനി, കുരുന്ദിയം പന സബ്ബം മഞ്ചപ്പമാണം ചമ്മം ഗരുഭണ്ഡന്തി വുത്തം.

ഉദുക്ഖലം മുസലം സുപ്പം നിസദം നിസദപോതോ പാസാണദോണി പാസാണകടാഹം സബ്ബം കസിഭണ്ഡമ്പി ഗരുഭണ്ഡം, സബ്ബം ചക്കയുത്തയാനം ഗരുഭണ്ഡമേവ. മഞ്ചപീഠാനം പാദാ ച അടനിയോ ച വാസിപരസുആദീനം ദണ്ഡാ ചാതി ഏതേസു യംകിഞ്ചി അനിട്ഠിതം ഭാജനീയം, തച്ഛിതമട്ഠം പന ഗരുഭണ്ഡം ഹോതി, അനുഞ്ഞാതവാസിയാ ദണ്ഡോ ഛത്തം മുട്ഠിപണ്ണം കത്തരയട്ഠി ഉപാഹനാ അരണിസഹിതം ധമ്മകരണോ പാദഗ്ഗണ്ഹനകതോ അനതിരിത്തം ആമലകതുമ്ബം ആമലകഘടോ ലാബുകതുമ്ബം ലാബുകഘടോ വിസാണതുമ്ബന്തി സബ്ബമേതം ഭാജനീയം, തതോ പരം ഗരുഭണ്ഡം.

ഹത്ഥിദന്തോ വാ യംകിഞ്ചി വിസാണം വാ അതച്ഛിതം യഥാഗതമേവ ഭാജനീയം, തേഹി കതമഞ്ചപീഠപാദാദീസു പുരിമസദിസോവ വിനിച്ഛയോ. തച്ഛിതനിട്ഠിതോപി ഹിങ്ഗുകരണ്ഡകോ അഞ്ജനികരണ്ഡകോ ഗണ്ഠികാ വിധോ അഞ്ജനീ അഞ്ജനിസലാകാ ഉദകപുഞ്ഛനീതി ഇദം സബ്ബം ഭാജനീയമേവ.

മത്തികാഭണ്ഡേ സബ്ബം മനുസ്സാനം ഉപഭോഗപരിഭോഗം ഘടപിഠരാദികുലാലഭാജനം, പത്തകടാഹം അങ്ഗാരകടാഹം ധൂമദാനകം ദീപരുക്ഖകോ ദീപകപല്ലികാ ചയനിട്ഠകാ ഛദനിട്ഠകാ ഥുപികാതി സബ്ബം ഗരുഭണ്ഡം, ഏതേസു പന വുത്തനയേസു ഗരുഭണ്ഡേസു യംകിഞ്ചി വേളുആദിം അത്തനോ അത്ഥായ ഗണ്ഹന്തേന സമകം വാ അതിരേകം വാ ഫാതികമ്മം കത്വാ ഗഹേതബ്ബം. പാദഗ്ഗണ്ഹനകതോ അനതിരിത്തപ്പമാണോ പന ഘടകോ പത്തോ ഥാലകം കഞ്ചനകോ കുണ്ഡികാതി ഇദമേത്ഥ ഭാജനീയം, യഥാ ച മത്തികാഭണ്ഡേ ഏവം ലോഹഭണ്ഡേപി കുണ്ഡികാ ഭാജനീയകോട്ഠാസമേവ ഭജതി. ഇതി യം ഭാജനീയം വിസ്സജ്ജനീയമ്പി തം ഏവം വിസ്സജ്ജിയവേഭങ്ഗിയസങ്ഖാതം അഞ്ഞം പരിക്ഖാരം ദത്വാ ഖീയന്തസ്സ ദുക്കടം, ഇതരം പന ദാതുമേവ ന വട്ടതി. ഇസ്സരവതായ ദേന്തോ ഥുല്ലച്ചയം ആപജ്ജതി, ഥേയ്യചിത്തേന ഗണ്ഹന്തോ ഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാരേതബ്ബോ. യഥാ ച അഞ്ഞം പരിക്ഖാരം ദത്വാ ഖീയന്തസ്സ ദുക്കടം, തഥാ സങ്ഘേന അസമ്മതസ്സ ചീവരം വാ അഞ്ഞം വാ പരിക്ഖാരം ദത്വാ ഖീയന്തസ്സ ദുക്കടമേവ, അനുപസമ്പന്നേ സബ്ബത്ഥ തികദുക്കടം. പകതിയാ പന ഛന്ദാദിവസേന (പാചി. ൪൮൮) കരോന്തം ദിസ്വാ ‘‘കോ അത്ഥോ തസ്സ ദിന്നേന, ലദ്ധാപി വിനിപാതേസ്സതി, ന സമ്മാ ഉപനേസ്സതീ’’തി ഖീയന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉപസമ്പന്നതാ, ധമ്മേന ലദ്ധസമ്മുതിതാ, സങ്ഘേന സദ്ധിം വികപ്പനുപഗചീവരദാനം, പച്ഛാ ഖീയിതുകാമതായ ഖീയനാതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന ദുക്ഖവേദനന്തി.

ദുബ്ബലസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.