൫. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ ഭുത്താവീതി ഭുത്തവാ, യേന പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം സാസപമത്തമ്പി അജ്ഝോഹരിതം, സോ ഏവം വുച്ചതി. പവാരിതോതി ‘‘അസനം പഞ്ഞായതി, ഭോജനം പഞ്ഞായതി, ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ അഭിഹരതി, പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതീ’’തി (പാചി. ൨൩൯) ഏവം പാളിയം വുത്തപഞ്ചങ്ഗവസേന കതപ്പവാരണോ, കതപ്പടിക്ഖേപോതി അത്ഥോ. തത്ഥ യസ്മാ ‘‘അസനം പഞ്ഞായതീ’’തി ഇമിനാ വിപ്പകതഭോജനോ ‘പവാരിതോ’തി വുത്തോ. യോ ച വിപ്പകതഭോജനോ, തേന കിഞ്ചി ഭുത്തം, കിഞ്ചി അഭുത്തം, യഞ്ച ഭുത്തം, തം സന്ധായ ‘ഭുത്താവീ’തിപി സങ്ഖം ഗച്ഛതി. തസ്മാ ‘ഭുത്താവീ’തിവചനേന വിസും കിഞ്ചി അത്ഥസിദ്ധിം ന പസ്സാമ, ‘‘ദിരത്തതിരത്ത’’ന്തിആദീസു (പാചി. ൫൨) പന ദിരത്താദിവചനം വിയ പവാരിതപദസ്സ പരിവാരഭാവേന ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതായ ചേതം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

പവാരണങ്ഗേസു പന അസനം പഞ്ഞായതീതി വിപ്പകതഭോജനം ദിസ്സതി, തം ഭുഞ്ജമാനോ ചേസ പുഗ്ഗലോ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഭോജനം പഞ്ഞായതീതി പവാരണപ്പഹോനകം ഭോജനം ദിസ്സതി, ഓദനാദീനം ചേ അഞ്ഞതരം പടിക്ഖിപിതബ്ബം ഭോജനം ഹോതീതി അത്ഥോ. ഹത്ഥപാസേ ഠിതോതി പവാരണപ്പഹോനകം ചേ ഭോജനം ഗണ്ഹിത്വാ ദായകോ അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥപ്പമാണേ ഓകാസേ ഠിതോ ഹോതീതി അത്ഥോ. അഭിഹരതീതി സോ ചേ ദായകോ തസ്സ തം ഭോജനം കായേന അഭിസംഹരതീതി അത്ഥോ. പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതീതി പടിക്ഖേപോ ദിസ്സതി, തം ചേ അഭിഹടം സോ ഭിക്ഖു കായേന വാ വാചായ വാ പടിക്ഖിപതീതി അത്ഥോ. ഏവം പഞ്ചന്നം അങ്ഗാനം വസേന പവാരിതോ ഹോതി.

തത്രായം വിനിച്ഛയോ – ‘അസന’ന്തിആദീസു താവ യഞ്ച അസ്നാതി, യഞ്ച ഭോജനം ഹത്ഥപാസേ ഠിതേന അഭിഹടം പടിക്ഖിപതി, തം ഓദനോ കുമ്മാസോ സത്തു മച്ഛോ മംസന്തി ഇമേസം അഞ്ഞതരമേവ വേദിതബ്ബം. തത്ഥ ഓദനോ നാമ സാലി വീഹി യവോ ഗോധുമോ കങ്ഗു വരകോ കുദ്രൂസകോതി ഇമേസം സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം തണ്ഡുലേ ഗഹേത്വാ ‘‘ഭത്തം പചാമാ’’തി വാ ‘‘യാഗും പചാമാ’’തി വാ യംകിഞ്ചി സന്ധായ പചന്തു, സചേ ഉണ്ഹം വാ സീതലം വാ ഭുഞ്ജന്താനം ഭോജനകാലേ ഗഹിതഗഹിതട്ഠാനേ ഓധി പഞ്ഞായതി, ഓദനോ ഹോതി, പവാരണം ജനേതി. യോ പന പായാസോ വാ അമ്ബിലയാഗു വാ ഉദ്ധനതോ ഓതാരിതമത്താ അബ്ഭുണ്ഹാ സക്കാ ഹോതി ആവിജ്ഝിത്വാ പിവിതും, സാ യസ്സ ഹത്ഥേന ഗഹിതോകാസേപി ഓധി ന പഞ്ഞായതി, പവാരണം ന ജനേതി. സചേ പന ഉസുമായ വിഗതായ ഘനഭാവം ഗച്ഛതി, ഓധിം ദസ്സേതി, പുന പവാരണം ജനേതി, പുബ്ബേ തനുകഭാവോ ന രക്ഖതി. സചേപി ബഹൂ പണ്ണഫലകളീരേ പക്ഖിപിത്വാ മുട്ഠിമത്താപി തണ്ഡുലാ പക്ഖിത്താ ഹോന്തി, ഭോജനകാലേ ചേ ഓധി പഞ്ഞായതി, പവാരണം ജനേതി. അയാഗുകേ നിമന്തനേ ‘‘യാഗും ദസ്സാമാ’’തി ഭത്തേ ഉദകകഞ്ജികഖീരാദീനി ആകിരിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി ദേന്തി, കിഞ്ചാപി തനുകാ ഹോതി, പവാരണം ജനേതിയേവ. സചേ പന പക്കുഥിതേസു ഉദകാദീസു പക്ഖിപിത്വാ പചിത്വാ ദേന്തി, യാഗുസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛതി. സചേ യാഗുയാപി സാസപമത്തമ്പി മച്ഛമംസക്ഖണ്ഡം വാ ന്ഹാരു വാ പക്ഖിത്തം ഹോതി, പവാരണം ജനേതി. ഠപേത്വാ സാനുലോമാനം വുത്തധഞ്ഞാനം തണ്ഡുലേ അഞ്ഞേഹി വേളുതണ്ഡുലാദീഹി വാ കന്ദമൂലഫലേഹി വാ യേഹി കേഹിചി കതഭത്തം പവാരണം ന ജനേതി. കുമ്മാസോ നാമ യവേഹി കതോ. അഞ്ഞേഹി പന മുഗ്ഗാദീഹി കതകുമ്മാസോ പവാരണം ന ജനേതി. സത്തു നാമ സത്ത ധഞ്ഞാനി ഭജ്ജിത്വാ കതോ. അന്തമസോ ഖരപാകഭജ്ജിതാനം വീഹീനം തണ്ഡുലേ കോട്ടേത്വാ കതചുണ്ണമ്പി കുണ്ഡകമ്പി സത്തുസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛതി. സമപാകഭജ്ജിതാനം പന ആതപസുക്ഖാനം കുണ്ഡകം വാ, യേ കേചി തണ്ഡുലാ വാ ലാജാ വാ, ലാജേഹി കതഭത്തസത്തുആദീനി വാ ന പവാരേന്തി. മച്ഛമംസേസു സചേ യാഗും പിവന്തസ്സ യാഗുസിത്ഥമത്താനേവ ദ്വേ മച്ഛക്ഖണ്ഡാനി വാ മംസക്ഖണ്ഡാനി വാ ഏകഭാജനേ വാ നാനാഭാജനേ വാ ദേന്തി, താനി ചേ അഖാദന്തോ അഞ്ഞം പവാരണപ്പഹോനകം യംകിഞ്ചി പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. തതോ ഏകം ഖാദിതം, ഏകം ഹത്ഥേ വാ പത്തേ വാ ഹോതി, സചേ അഞ്ഞം പടിക്ഖിപതി പവാരേതി. ദ്വേപി ഖാദിതാനി ഹോന്തി, മുഖേ സാസപമത്തമ്പി അവസിട്ഠം നത്ഥി, സചേപി അഞ്ഞം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. യോ പന അകപ്പിയമംസം കുലദൂസനവേജ്ജകമ്മഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാരോചനസാദിതരൂപിയാദീഹി നിബ്ബത്തം അകപ്പിയഭോജനഞ്ച അഞ്ഞം കപ്പിയം വാ അകപ്പിയം വാ ഖാദന്തോ പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി.

ഏവം യഞ്ച അസ്നാതി, യഞ്ച ഭോജനം ഹത്ഥപാസേ ഠിതേന അഭിഹടം പടിക്ഖിപന്തോ പവാരണം ജനേതി, തം ഞത്വാ ഇദാനി യഥാ ആപജ്ജതി, തസ്സ ജാനനത്ഥം അയം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ – ‘‘അസനം ഭോജന’’ന്തി ഏത്ഥ താവ യേന ഏകസിത്ഥമ്പി അജ്ഝോഹടം ഹോതി, സോ സചേ പത്തമുഖഹത്ഥേസു യത്ഥകത്ഥചി ഭോജനേ സതി സാപേക്ഖോവ അഞ്ഞം വുത്തലക്ഖണം ഭോജനം പടിക്ഖിപതി, പവാരേതി. സചേ പന നിരപേക്ഖോ ഹോതി, യം പത്താദീസു അവസിട്ഠം, തം ന ച അജ്ഝോഹരിതുകാമോ, അഞ്ഞസ്സ വാ ദാതുകാമോ, അഞ്ഞത്ര വാ ഗന്ത്വാ ഭുഞ്ജിതുകാമോ, സോ പടിക്ഖിപന്തോപി ന പവാരേതി. ‘‘ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ’’തി ഏത്ഥ പന സചേ ഭിക്ഖു നിസിന്നോ ഹോതി, ആനിസദസ്സ പച്ഛിമന്തതോ പട്ഠായ, സചേ ഠിതോ, പണ്ഹീനം അന്തതോ പട്ഠായ, സചേ നിപന്നോ, യേന പസ്സേന നിപന്നോ, തസ്സ പാരിമന്തതോ പട്ഠായ ദായകസ്സ നിസിന്നസ്സ വാ ഠിതസ്സ വാ നിപന്നസ്സ വാ ഠപേത്വാ പസാരിതഹത്ഥം യം ആസന്നതരം അങ്ഗം, തസ്സ ഓരിമന്തേന പരിച്ഛിന്ദിത്വാ അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥോ ‘ഹത്ഥപാസോ’തി വേദിതബ്ബോ. തസ്മിം ഠത്വാ അഭിഹടം പടിക്ഖിപന്തസ്സേവ പവാരണാ ഹോതി, ന തതോ പരം. ‘അഭിഹരതീ’തി ഹത്ഥപാസബ്ഭന്തരേ ഠിതോ ഗഹണത്ഥം ഉപനാമേതി. സചേ പന അനന്തരനിസിന്നോപി ഭിക്ഖു ഹത്ഥേ വാ ആധാരകേ വാ ഠിതം പത്തം അനഭിഹരിത്വാവ ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ നത്ഥി. ഭത്തപച്ഛിം ആനേത്വാ പുരതോ ഭൂമിയം ഠപേത്വാ ഏവം വുത്തേപി ഏസേവ നയോ. ഈസകം പന ഉദ്ധരിത്വാ വാ അപനാമേത്വാ വാ ‘ഗണ്ഹഥാ’തി വുത്തേ തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. ഭത്തപച്ഛിം ഗഹേത്വാ പരിവിസന്തസ്സ അഞ്ഞോ ‘‘അഹം ധാരേസ്സാമീ’’തി ഗഹിതമത്തമേവ കരോതി, പരിവേസകോയേവ പന തം ധാരേതി, തസ്മാ സാ അഭിഹടാവ ഹോതി, തതോ ദാതുകാമതായ ഗണ്ഹന്തം പടിക്ഖിപന്തസ്സ പവാരണാ ഹോതി. സചേ പന പരിവേസകേന ഫുട്ഠമത്താവ ഹോതി, ഇതരോവ നം ധാരേതി, തതോ ദാതുകാമതായ ഗണ്ഹന്തം പടിക്ഖിപന്തസ്സ പവാരണാ ന ഹോതി. കടച്ഛുനാ ഉദ്ധടേ പന ഹോതി, ദ്വിന്നം സമഭാരേപി പടിക്ഖിപന്തോ പവാരേതിയേവ. അനന്തരസ്സ ദിയ്യമാനേ ഇതരോ പത്തം പിദഹതി, അഞ്ഞസ്സ അഭിഹടം നാമ പടിക്ഖിത്തം ഹോതി, തസ്മാ പവാരണാ നത്ഥി. ‘പടിക്ഖേപോ’തി ഏത്ഥ വാചായ അഭിഹടേ പടിക്ഖേപോ ന രുഹതി, കായേന അഭിഹടം പന അങ്ഗുലിചലനാദിനാ കായവികാരേന വാ ‘‘അലം, മാ ദേഹീ’’തിആദിനാ വചീവികാരേന വാ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി.

ഏകോ സമംസകം രസം അഭിഹരതി, ‘‘രസം പടിഗ്ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തം സുത്വാ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ നത്ഥി. ‘മംസരസ’ന്തി വുത്തേ പന പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. ‘‘ഇമം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്തേപി ഹോതിയേവ. മംസം വിസും കത്വാ ‘മംസരസ’ന്തി വുത്തേപി സചേ സാസപമത്തമ്പി ഖണ്ഡം അത്ഥി, പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. സചേ നത്ഥി, വട്ടതി. കളീരപനസാദീഹി മിസ്സേത്വാ മച്ഛമംസം പചന്തി, തം ഗഹേത്വാ ‘‘കളീരസൂപം ഗണ്ഹഥ, പനസബ്യഞ്ജനം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, ഏവമ്പി ന പവാരേതി. കസ്മാ? അപവാരണാരഹസ്സ നാമേന വുത്തത്താ. ‘‘മച്ഛമംസം ബ്യഞ്ജന’’ന്തി വാ ‘‘ഇമം ഗണ്ഹഥാ’’തി വാ വുത്തേ പന പവാരേതി, അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം വുത്തോ. ഗമനാദീസു പന യസ്മിം ഇരിയാപഥേ പവാരേതി, തം അവികോപേന്തേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

അനതിരിത്തന്തി ന അതിരിത്തം, ന അധികന്തി അത്ഥോ. തം പന കപ്പിയകതാദീഹി സത്തഹി വിനയകമ്മാകാരേഹി അകതം വാ ഗിലാനസ്സ അനധികം വാ ഹോതി. തസ്മാ പദഭാജനേ (പാചി. ൨൩൯) ‘അകപ്പിയകത’ന്തിആദി വുത്തം, തത്ഥ യം ഫലം വാ കന്ദമൂലാദി വാ പഞ്ചഹി സമണകപ്പിയേഹി കപ്പിയം അകതം, യഞ്ച അകപ്പിയമംസം വാ അകപ്പിയഭോജനം വാ, ഏതം അകപ്പിയം നാമ, തം അകപ്പിയം ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി ഏവം അതിരിത്തം കതം അകപ്പിയകതന്തി വേദിതബ്ബം. അപ്പടിഗ്ഗഹിതകതന്തി ഭിക്ഖുനാ അപ്പടിഗ്ഗഹിതംയേവ പുരിമനയേന അതിരിത്തം കതം. അനുച്ചാരിതകതന്തി കപ്പിയം കാരേതും ആഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഈസകമ്പി അനുക്ഖിത്തം വാ അനപനാമിതം വാ കതം. അഹത്ഥപാസേ കതന്തി കപ്പിയം കാരേതും ആഗതസ്സ ഹത്ഥപാസതോ ബഹി ഠിതേന കതം. അഭുത്താവിനാ കതന്തി യോ അതിരിത്തം കരോതി, തേന പവാരണപ്പഹോനകം ഭോജനം അഭുത്തേന കതം. ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന ആസനാ വുട്ഠിതേന കതന്തി ഇദം ഉത്താനമേവ. ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി അവുത്തന്തി വചീഭേദം കത്വാ ഏവം അവുത്തം ഹോതി. ഇതി ഇമേഹി സത്തഹി വിനയകമ്മാകാരേഹി യം അതിരിത്തം കപ്പിയം അകതം, യഞ്ച പന ന ഗിലാനാതിരിത്തം, തദുഭയമ്പി അനതിരിത്തം. അതിരിത്തം പന തസ്സേവ പടിപക്ഖനയേന വേദിതബ്ബം.

അപിചേത്ഥ ഭുത്താവിനാ കതം ഹോതീതി (പാചി. ൨൩൯) അന്തമസോ അനന്തരനിസിന്നസ്സ പത്തതോ ഏകമ്പി സിത്ഥം വാ മംസഹീരം വാ ഖാദിത്വാ കതമ്പി ഭുത്താവിനാ കതം ഹോതി, യോ പാതോവ ഏവം ഭുത്താവീ പവാരിതോ നിസീദതിയേവ, സോ ഉപകട്ഠേപി കാലേ അഭിഹടം പിണ്ഡം ഭിക്ഖുനാ ഉപനീതം കപ്പിയം കാതും ലഭതി. സചേ പന തസ്മിം കപ്പിയേ കതേ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അഞ്ഞം ആമിസം ആകിരന്തി, തം സോ പുന കാതും ന ലഭതി. യഞ്ഹി അകതം, തം കാതബ്ബം. യേന ച അകതം, തേന ച കാതബ്ബന്തി (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൯) വുത്തം, തസ്മാ തസ്മിം ഭാജനേ കരിയമാനേ പഠമകതേന സദ്ധിം കതം ഹോതീതി തം കാതും ന വട്ടതി. അഞ്ഞസ്മിം പന ഭാജനേ തേന വാ അഞ്ഞേന വാ കാതും വട്ടതി. ഏവം കതം പഠമകതേന മിസ്സേത്വാപി ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, ന കേവലഞ്ച തസ്സ യേന പന കതം, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞേസം പവാരിതാനമ്പി ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. യഥാ പന അകതേന മിസ്സം ന ഹോതി, ഏവം മുഖഞ്ച ഹത്ഥഞ്ച സുദ്ധം കത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ഗിലാനാതിരിത്തം പന ന കേവലം ഗിലാനസ്സ ഭുത്താവസേസമേവ, അഥ ഖോ യംകിഞ്ചി ഗിലാനം ഉദ്ദിസ്സ ‘‘അജ്ജ വാ സ്വേ വാ യദാ വാ ഇച്ഛതി, തദാ ഖാദിസ്സതീ’’തി ആഹടം, തം സബ്ബം ‘ഗിലാനാതിരിത്ത’ന്തി വേദിതബ്ബം. ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാതി യംകിഞ്ചി യാവകാലികം. ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ പാചിത്തിയന്തി ഏത്ഥ വുത്തനയേന പവാരിതസ്സ അനതിരിത്തം യംകിഞ്ചി ആമിസം അജ്ഝോഹരണത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹതോ ഗഹണേ ദുക്കടം, അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അനതിരിത്ത’’ന്തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, യാമകാലികാദീനി ആഹാരത്ഥായ ഗണ്ഹതോ, നിരാമിസാനി അജ്ഝോഹരതോ ച ദുക്കടം, തഥാ അതിരിത്തേ അനതിരിത്തസഞ്ഞിനോ ചേവ വേമതികസ്സ ച. അതിരിത്തസഞ്ഞിനോ പന, ‘‘അതിരിത്തം കാരാപേത്വാ ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി ഗണ്ഹന്തസ്സ, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ഗണ്ഹന്തസ്സ, യാമകാലികാദീനി തേസം അനുഞ്ഞാതപരിഭോഗവസേന നിരാമിസാനി പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. പവാരിതഭാവോ, ആമിസസ്സ അനതിരിത്തതാ, കാലേന അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമകഥിനസദിസാനേവ, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.