൨. ഭൂതഗാമവഗ്ഗോ

൧. ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഭൂതഗാമവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ഭൂതഗാമപാതബ്യതായാതി ഏത്ഥ ഭവന്തി അഹേസുഞ്ചാതി ഭൂതാ, ജായന്തി വഡ്ഢന്തി ജാതാ വഡ്ഢിതാ ചാതി അത്ഥോ. ഗാമോതി രാസി, ഭൂതാനം ഗാമോ, ഭൂതാ ഏവ വാ ഗാമോതി ഭൂതഗാമോ, പതിട്ഠിതഹരിതതിണരുക്ഖാദീനമേതം അധിവചനം. പാതബ്യസ്സ ഭാവോ പാതബ്യതാ, ഛേദനഭേദനാദീഹി യഥാരുചി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതാതി അത്ഥോ, തസ്സം ഭൂതഗാമപാതബ്യതായ, നിമിത്തത്ഥേ ചേതം ഭുമ്മവചനം, ഭൂതഗാമപാതബ്യതാഹേതു ഭൂതഗാമസ്സ ഛേദനാദിപച്ചയാ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ. തസ്മാ യോ ഭിക്ഖു പഥവിഉദകപാകാരാദീസു യത്ഥകത്ഥചി ജാതം അസുക്ഖം അന്തമസോ അതിസുഖുമതിണമ്പി സാസപബീജകസേവാലമ്പി ഉദ്ധരണച്ഛേദനവിജ്ഝനാദീഹി വികോപേതി വാ പഥവിഖണനേ വുത്തനയേന വികോപാപേതി വാ പാചിത്തിയം ആപജ്ജതി.

ആളവിയം ആളവകേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ രുക്ഖഛിന്ദനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, ഭൂതഗാമതോ വിയോജിതമൂലബീജഖന്ധബീജഫലുബീജഅഗ്ഗബീജബീജബീജാനം അഞ്ഞതരം ഭാജനഗതം വാ രാസികതം വാ ഭൂമിയം രോപിതമ്പി നിക്ഖന്തമൂലമത്തം വാ നിക്ഖന്തഅങ്കുരമത്തം വാ സചേപിസ്സ വിദത്ഥിമത്താ പത്തവട്ടി നിഗ്ഗച്ഛതി, അനിക്ഖന്തേ വാ മൂലേ നിക്ഖന്തേ വാ മൂലേ യാവ അങ്കുരോ ഹരിതോ ന ഹോതി, താവ തം വികോപേന്തസ്സ ദുക്കടം, തഥാ ഭൂതഗാമബീജഗാമേ വേമതികസ്സ, അഭൂതഗാമബീജഗാമേ ഭൂതഗാമബീജഗാമസഞ്ഞിനോ ചേവ വേമതികസ്സ ച. ഉഭയത്ഥ പന അതഥാസഞ്ഞിസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി, അസഞ്ചിച്ച അസതിയാ അജാനിത്വാ വാ വികോപേന്തസ്സ, ‘ഇമം രുക്ഖ’ന്തി ഏവം അനിയമേത്വാ ‘‘രുക്ഖം ഛിന്ദ, വല്ലിം ഛിന്ദാ’’തിആദീനി ഭണന്തസ്സ, ‘‘ഇമം പുപ്ഫം വാ ഫലം വാ ജാന, ഇമം ദേഹി, ഇമം ആഹര, ഇമിനാ മേ അത്ഥോ, ഇമം കപ്പിയം കരോഹീ’’തി ഭണന്തസ്സ ച അനാപത്തി. ഏവം കപ്പിയവചനേന ഭൂതഗാമതോ വിയോജിതം പന ബീജജാതം പുന പി ‘‘കപ്പിയം കരോഹീ’’തി കാരേത്വാവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. ഏവഞ്ഹിസ്സ ബീജഗാമപരിമോചനമ്പി കതം ഹോതി.

കപ്പിയം കരോന്തേന പന അഗ്ഗിനാ വാ നഖേന വാ സത്ഥേന വാ കത്തബ്ബം, അഗ്ഗിനാ കരോന്തേന ച യേന കേനചി അഗ്ഗിനാ ഏകദേസേ ഫുസന്തേന ‘കപ്പിയ’ന്തി വത്വാവ കാതബ്ബം. സത്ഥേന കരോന്തേന യസ്സ കസ്സചി തിഖിണസത്ഥസ്സ അന്തമസോ സൂചിനഖച്ഛേദനാദീനമ്പി തുണ്ഡേന വാ ധാരായ വാ വേധം വാ ഛേദം വാ ദസ്സേന്തേന തഥേവ കാതബ്ബം. നഖേന കരോന്തേന ഠപേത്വാ ഗോമഹിംസാദീനം ഖുരേ യേന കേനചി അപൂതിനാ മനുസ്സാനം വാ തിരച്ഛാനാനം വാ നഖേന അന്തമസോ ഛിന്ദിത്വാ ആഹടേനാപി സത്ഥേ വുത്തനയേനേവ കാതബ്ബം. തത്ഥ സചേപി ബീജാനം പബ്ബതമത്തോ രാസി, രുക്ഖസഹസ്സം വാ ഛിന്ദിത്വാ ഏകാബദ്ധം, ഉച്ഛൂനം വാ മഹാഭാരോ ബന്ധിത്വാ ഠപിതോ ഹോതി, ഏകസ്മിം ബീജേ വാ രുക്ഖസാഖായ വാ ഉച്ഛുമ്ഹി വാ കപ്പിയേ കതേ സബ്ബം കതം ഹോതി. ഉച്ഛും ‘‘കപ്പിയം കരിസ്സാമീ’’തി തേഹി സദ്ധിം ബദ്ധം ദാരുകം വിജ്ഝതി, വട്ടതിയേവ. സചേ പന യായ വല്ലിയാ ഭാരോ ബദ്ധോ, തം വിജ്ഝതി, ന വട്ടതി. മരിചപക്കാദീഹി മിസ്സേത്വാ ഭത്തം ആഹരന്തി, ‘‘കപ്പിയം കരോഹീ’’തി വുത്തേ സചേപി ഭത്തസിത്ഥേ വിജ്ഝതി, വട്ടതിയേവ, തിലതണ്ഡുലേസുപി ഏസേവ നയോ. യാഗുയാ പക്ഖിത്താനി പന ഏകാബദ്ധാനി ഹുത്വാ ന സന്തിട്ഠന്തി, തത്ഥ ഏകേകം വിജ്ഝിത്വാവ കാതബ്ബം. കപിട്ഠഫലാദീനം അന്തോ മിഞ്ജം കടാഹം മുഞ്ചിത്വാ സഞ്ചരതി, ഭിന്ദാപേത്വാ കപ്പിയം കാരേതബ്ബം. ഏകാബദ്ധാ ചേ, കടാഹേപി കാതും വട്ടതി. യം പന ഫലം തരുണം ഹോതി അബീജം യഞ്ച നിബ്ബത്തബീജം ബീജം അപനേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം, തത്ഥ കപ്പിയകരണകിച്ചം നത്ഥി. ഭൂതഗാമോ, ഭൂതഗാമസഞ്ഞിതാ, വികോപനം വാ വികോപാപനം വാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഥവിഖണനസദിസാനേവാതി.

ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ യമത്ഥം സങ്ഘമജ്ഝേ വിനയധരോ പുച്ഛതി, തതോ അഞ്ഞം വദതീതി അഞ്ഞവാദകോ, അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരണസ്സേതം നാമം. വിഹേസതീതി വിഹേസകോ, തുണ്ഹീഭാവസ്സേതം നാമം, തസ്മിം അഞ്ഞവാദകേ വിഹേസകേ. പാചിത്തിയന്തി വത്ഥുദ്വയേ പാചിത്തിയദ്വയം വുത്തം. തസ്മാ യോ ഭിക്ഖു സാവസേസം ആപത്തിം ആപന്നോ സങ്ഘമജ്ഝേ അനുയുഞ്ജിയമാനോ തം ന കഥേതുകാമോ അഞ്ഞേന വചനേന അഞ്ഞം ഛാദേന്തോ തഥാ തഥാ വിക്ഖിപതി, യോ ച തുണ്ഹീഭാവേന വിഹേസേതി, തേസം യം ഭഗവതാ അഞ്ഞവാദകകമ്മഞ്ചേവ വിഹേസകകമ്മഞ്ച അനുഞ്ഞാതം, തസ്മിം സങ്ഘേന കതേ പുന തഥാ കരോന്താനം പാചിത്തിയം.

കോസമ്ബിയം ഛന്നത്ഥേരം ആരബ്ഭ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ധമ്മകമ്മേ തികപാചിത്തിയം, അധമ്മകമ്മേ തികദുക്കടം, അനാരോപിതേ പന അഞ്ഞവാദകേ വാ വിഹേസകേ വാ തഥാ കരോന്തസ്സ ദുക്കടമേവ. ആപത്തിം ആപന്നഭാവം വാ അജാനന്തസ്സ ‘‘കിം തുമ്ഹേ ഭണഥാ’’തി പുച്ഛതോ, ഗേലഞ്ഞേന വാ, ‘‘സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡനാദീനി വാ ഭവിസ്സന്തി, അധമ്മേന വാ വഗ്ഗേന വാ നകമ്മാരഹസ്സ വാ കമ്മം കരിസ്സന്തീ’’തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന ന കഥേന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ധമ്മകമ്മേന ആരോപിതതാ, ആപത്തിയാ വാ വത്ഥുനാ വാ അനുയുഞ്ജിയമാനതാ, ഛാദേതുകാമതായ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരണം വാ തുണ്ഹീഭാവോ വാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന സിയാ കിരിയം, സിയാ അകിരിയം, ദുക്ഖവേദനഞ്ച ഹോതീതി.

അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ യേന വചനേന ഉജ്ഝാപേന്തി ‘‘ഛന്ദായ ഇത്ഥന്നാമോ ഇദം നാമ കരോതീ’’തിആദീനി വദന്താ ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന സമ്മതം സേനാസനപഞ്ഞാപകാദിഭേദം തസ്സ അയസകാമാ ഹുത്വാ ഭിക്ഖൂഹി അവജാനാപേന്തി, അവഞ്ഞായ ഓലോകാപേന്തി, ലാമകതോ വാ ചിന്താപേന്തി, തം വചനം ഉജ്ഝാപനകം. യേന ച തഥേവ വദന്താ ഖിയ്യന്തി, സബ്ബത്ഥ തസ്സ അവണ്ണം പകാസേന്തി, തം ഖിയ്യനകം, തസ്മിം ഉജ്ഝാപനകേ ഖിയ്യനകേ. പാചിത്തിയന്തി വത്ഥുദ്വയേ പാചിത്തിയദ്വയം വുത്തം. തസ്മാ യോ സമ്മതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അയസകാമതായ ഉപസമ്പന്നസ്സ വദന്തോ ഉജ്ഝാപേതി വാ ഖിയ്യതി വാ, തസ്സ പാചിത്തിയം ഹോതി.

രാജഗഹേ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഉജ്ഝാപനഖിയ്യനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, യം തസ്സ ഉപസമ്പന്നസ്സ സമ്മുതികമ്മം കതം, തസ്മിം ധമ്മകമ്മേ തികപാചിത്തിയം, അധമ്മകമ്മേ തികദുക്കടം, അനുപസമ്പന്നസ്സ പന സന്തികേ തഥാ ഭണന്തസ്സ, അസമ്മതസ്സ ച അവണ്ണം യസ്സ കസ്സചി സന്തികേ ഭണന്തസ്സ, അനുപസമ്പന്നസ്സ പന സമ്മതസ്സ വാ അസമ്മതസ്സ വാ അവണ്ണം യസ്സ കസ്സചിദേവ സന്തികേ ഭണന്തസ്സ ച ദുക്കടമേവ. പകതിയാവ ഛന്ദാദിവസേന കരോന്തം ഉജ്ഝാപേന്തസ്സ വാ ഖിയ്യന്തസ്സ വാ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ധമ്മകമ്മേന സമ്മതതാ, ഉപസമ്പന്നതാ, അഗതിഗമനാഭാവോ, തസ്സ അവണ്ണകാമതാ, യസ്സ സന്തികേ വദതി, തസ്സ ഉപസമ്പന്നതാ, ഉജ്ഝാപനം വാ ഖിയ്യനം വാതി ഇമാനേത്ഥ ഛ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന ദുക്ഖവേദനമേവാതി.

ഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ സങ്ഘികന്തി സങ്ഘസ്സ സന്തകം. മഞ്ചാദീസു യോകോചി മഞ്ചസങ്ഖേപേന കതോ സബ്ബോപി മഞ്ചോയേവ, പീഠേപി ഏസേവ നയോ. യേന കേനചി പന ചോളേന വാ കപ്പിയചമ്മേന വാ ഛവിം കത്വാ ഠപേത്വാ മനുസ്സലോമം താലീസപത്തഞ്ച യേഹി കേഹിചി ലോമപണ്ണതിണവാകചോളേഹി പൂരേത്വാ കതസേനാസനം ഭിസീതി വുച്ചതി. തത്ഥ നിസീദിതുമ്പി നിപജ്ജിതുമ്പി വട്ടതി, പമാണപരിച്ഛേദോപി ചേത്ഥ നത്ഥി. കോച്ഛം പന വാകഉസീരമുഞ്ജപബ്ബജാദീനം അഞ്ഞതരമയം അന്തോ സംവേല്ലിത്വാ ബദ്ധം ഹേട്ഠാ ച ഉപരി ച വിത്ഥതം പണവസണ്ഠാനം മജ്ഝേ സീഹചമ്മാദിപരിക്ഖിത്തം ഹോതി, അകപ്പിയചമ്മം നാമേത്ഥ നത്ഥി. സേനാസനഞ്ഹി സോവണ്ണമയമ്പി വട്ടതി. അജ്ഝോകാസേതി ഏത്ഥ യേ അവസ്സികസങ്കേതാ വസ്സാനമാസാതി ഏവം അസഞ്ഞിതാ അട്ഠ മാസാ, തേ ഠപേത്വാ ഇതരേസു ചതൂസു മാസേസു സചേപി ദേവോ ന വസ്സതി. തഥാപി പകതിഅജ്ഝോകാസേ ച ഓവസ്സകമണ്ഡപേ ച സന്ഥരിതും ന വട്ടതി. യത്ഥ പന ഹേമന്തേ വസ്സതി, തത്ഥ അപരേപി ചത്താരോ മാസേ ന വട്ടതി. ഗിമ്ഹേ പന സബ്ബത്ഥ വിഗതവലാഹകം വിസുദ്ധം നഭം ഹോതി, തസ്മാ തദാ കേനചിദേവ കരണീയേന ഗച്ഛതി, വട്ടതി. കാകാദീനം നിബദ്ധവാസരുക്ഖമൂലേ പന കദാചിപി ന വട്ടതി. ഇതി യത്ഥ ച യദാ ച സന്ഥരിതും ന വട്ടതി, തം സബ്ബമിധ അജ്ഝോകാസസങ്ഖമേവ ഗതന്തി വേദിതബ്ബം.

സന്ഥരിത്വാതി തഥാരൂപേ ഠാനേ അത്തനോ വാ പരസ്സ വാ അത്ഥായ സന്ഥരിത്വാ. അഞ്ഞസ്സത്ഥായ സന്ഥതമ്പി ഹി യാവ സോ തത്ഥ ന നിസീദതി, ‘ഗച്ഛ ത്വ’ന്തി വാ ന ഭണതി, താവ സന്ഥാരകസ്സേവ ഭാരോ. സന്ഥരാപേത്വാതി അനുപസമ്പന്നേന സന്ഥരാപേത്വാ. ഏതദേവ ഹി തസ്സ പലിബോധോ ഹോതി, ഉപസമ്പന്നേന സന്ഥതം സന്ഥാരകസ്സേവ ഭാരോ, തഞ്ച ഖോ യാവ ആണാപകോ തത്ഥ ന നിസീദതി, ‘ഗച്ഛ ത്വ’ന്തി വാ ന ഭണതി. യസ്മിഞ്ഹി അത്തനാ സന്ഥരാപിതേ വാ പകതിസന്ഥതേ വാ ഉപസമ്പന്നോ നിസീദതി, സബ്ബം തം നിസിന്നസ്സേവ ഭാരോ, തസ്മാ സന്ഥരാപിതന്ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യ, ന ഉദ്ധരാപേയ്യാതി അത്തനാ വാ ഉദ്ധരിത്വാ പതിരൂപേ ഠാനേ ന ഠപേയ്യ, പരേന വാ തഥാ ന കാരാപേയ്യ. അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യാതി യോ ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ ആരാമികോ വാ ലജ്ജീ ഹോതി, അത്തനോ പലിബോധം വിയ മഞ്ഞതി, തഥാരൂപം അനാപുച്ഛിത്വാ തം സേനാസനം തസ്സ അനിയ്യാതേത്വാ നിരപേക്ഖോ ഗച്ഛതി, ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ലേഡ്ഡുപാതം അതിക്കമേയ്യ, തസ്സ ഏകേന പാദേന ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദാതിക്കമേ പാചിത്തിയം. ഭോജനസാലായ ഠിതോ പന ‘‘അസുകസ്മിം നാമ ദിവാവിഹാരട്ഠാനേ പഞ്ഞപേത്വാ ഗച്ഛാഹീ’’തി പേസേത്വാ തതോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തോ പാദുദ്ധാരേന കാരേതബ്ബോ.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ സന്ഥതം അനുദ്ധരിത്വാ അനാപുച്ഛം പക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, പുഗ്ഗലികേ തികദുക്കടം, ചിമിലികം വാ ഉത്തരത്ഥരണം വാ ഭൂമത്ഥരണം വാ തട്ടികം വാ ചമ്മക്ഖണ്ഡം വാ പാദപുഞ്ഛനം വാ ഫലകപീഠം വാ യം വാ പനഞ്ഞം കഞ്ചി ദാരുഭണ്ഡം മത്തികാഭണ്ഡം അന്തമസോ പത്താധാരകമ്പി വുത്തലക്ഖണേ അജ്ഝോകാസേ ഠപേത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടമേവ. ആരഞ്ഞകേന പന അസതി അനോവസ്സകേ സബ്ബം രുക്ഖേ ലഗ്ഗേത്വാപി യഥാ വാ ഉപചികാഹി ന ഖജ്ജതി, ഏവം കത്വാപി ഗന്തും വട്ടതി. അബ്ഭോകാസികേന പന ചീവരകുടികം കത്വാപി രക്ഖിതബ്ബം. അത്തനോ സന്തകേ, വിസ്സാസികപുഗ്ഗലികേ, ഉദ്ധരണാദീനി കത്വാ ഗമനേ, ഓതാപേന്തസ്സ, ‘‘ആഗന്ത്വാ ഉദ്ധരിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛതോ, വുഡ്ഢതരാ ഉട്ഠാപേന്തി, അമനുസ്സോ തത്ഥ നിസീദതി, കോചി ഇസ്സരോ ഗണ്ഹാതി, സീഹാദയോ തം ഠാനം ആഗന്ത്വാ തിട്ഠന്തി, ഏവം സേനാസനം പലിബുദ്ധം ഹോതി, തഥാ പലിബുദ്ധേ വാ സേനാസനേ, ജീവിതബ്രഹ്മചരിയന്തരായകരാസു ആപദാസു വാ ഗച്ഛന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. മഞ്ചാദീനം സങ്ഘികതാ, വുത്തലക്ഖണേ ദേസേ സന്ഥരണം വാ സന്ഥരാപനം വാ, അപലിബുദ്ധതാ, ആപദായ അഭാവോ, നിരപേക്ഖതാ, ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമോതി ഇമാനേത്ഥ ഛ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമകഥിനസദിസാനേവ, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ വിഹാരേതി ഗബ്ഭേ വാ അഞ്ഞതരസ്മിം വാ സബ്ബപരിച്ഛന്നേ വുത്തസേനാസനേ. സേയ്യന്തി സേയ്യാ നാമ ഭിസീ ചിമിലികാ ഉത്തരത്ഥരണം ഭൂമത്ഥരണം തട്ടികാ ചമ്മക്ഖണ്ഡോ നിസീദനം പച്ചത്ഥരണം തിണസന്ഥാരോ പണ്ണസന്ഥാരോതി വുത്തം. തത്ഥ ചിമിലികാ നാമ പരികമ്മകതായ ഭൂമിയാ വണ്ണാനുരക്ഖണത്ഥം കതാ. ഉത്തരത്ഥരണം നാമ മഞ്ചപീഠാദീനം ഉപരി അത്ഥരിതബ്ബയുത്തകം പച്ചത്ഥരണം. ഭൂമത്ഥരണം നാമ ചിമിലികായ സതി തസ്സാ ഉപരി, അസതി സുദ്ധഭൂമിയം അത്ഥരിതബ്ബാ കടസാരകാദി വികതി. തട്ടികാ നാമ താലപണ്ണാദീഹി കതതട്ടികാ. ചമ്മക്ഖണ്ഡോ നാമ യംകിഞ്ചി ചമ്മം, സീഹചമ്മാദീനഞ്ഹി പരിഹരണേയേവ പരിക്ഖേപോ, സേനാസനപരിഭോഗേ പന അകപ്പിയചമ്മം നാമ നത്ഥി. പച്ചത്ഥരണം നാമ പാവാരോ കോജവോതി ഏത്തകമേവ, സേസം പാകടമേവ. ഇതി ഇമാസു ദസസു സേയ്യാസു ഏകമ്പി സേയ്യം അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന ഗഹേത്വാ വുത്തലക്ഖണേ വിഹാരേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ യോ ഭിക്ഖു ദിസംഗമികോ യഥാ ഠപിതം ഉപചികാഹി ന ഖജ്ജതി, തഥാ ഠപനവസേന നേവ ഉദ്ധരേയ്യ, ന ഉദ്ധരാപേയ്യ, പുരിമസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേന അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യ, തസ്സ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആരാമസ്സ പരിക്ഖേപം, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരം അതിക്കമന്തസ്സ പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദേ പാചിത്തിയം. യത്ഥ പന ഉപചികാസങ്കാ നത്ഥി, തതോ അനാപുച്ഛാപി ഗന്തും വട്ടതി, ആപുച്ഛനം പന വത്തം.

സാവത്ഥിയം സത്തരസവഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ സങ്ഘികേ വിഹാരേ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ അനുദ്ധരിത്വാ അനാപുച്ഛാ പക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, പുഗ്ഗലികേ തികദുക്കടം, വുത്തലക്ഖണസ്സ പന വിഹാരസ്സ ഉപചാരേ ബഹി ആസന്നേ ഉപട്ഠാനസാലായ വാ അപരിച്ഛന്നമണ്ഡപേ വാ പരിച്ഛന്നേ വാപി ബഹൂനം സന്നിപാതഭൂതേ രുക്ഖമൂലേ വാ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ, മഞ്ചപീഠഞ്ച വിഹാരേ വാ വുത്തപ്പകാരേ വിഹാരൂപചാരേ വാ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ ഉദ്ധരണാദീനി അകത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടമേവ. അത്തനോ സന്തകേ, വിസ്സാസികപുഗ്ഗലികേ, ഉദ്ധരണാദീനി കത്വാ, പുരിമനയേനേവ പലിബുദ്ധം ഛഡ്ഡേത്വാ ഗമനേ, യോ ച ‘‘അജ്ജേവ ആഗന്ത്വാ പടിജഗ്ഗിസ്സാമീ’’തി ഏവം സാപേക്ഖോ നദിപാരം വാ ഗാമന്തരം വാ ഗന്ത്വാ യത്ഥസ്സ ഗമനചിത്തം ഉപ്പന്നം, തത്ഥേവ ഠിതോ കഞ്ചി പേസേത്വാ വാ ആപുച്ഛതി, നദിപൂരരാജചോരാദീസു വാ കേനചി പലിബുദ്ധോ ന സക്കോതി പച്ചാഗന്തും, തസ്സ ച, ആപദാസു ച, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വുത്തലക്ഖണസേയ്യാ, തസ്സാ സങ്ഘികതാ, വുത്തലക്ഖണേ വിഹാരേ സന്ഥരണം വാ സന്ഥരാപനം വാ, അപലിബുദ്ധതാ, ആപദായ അഭാവോ, അനപേക്ഖസ്സ ദിസാപക്കമനം, ഉപചാരസീമാതിക്കമോതി ഇമാനേത്ഥ സത്ത അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അനന്തരസിക്ഖാപദേ വുത്തനയാനേവാതി.

ദുതിയസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ ജാനന്തി ‘‘അനുട്ഠാപനീയോ അയ’’ന്തി ജാനന്തോ, തേനേവസ്സ പദഭാജനേ ‘‘വുഡ്ഢോ’തി ജാനാതി, ‘ഗിലാനോ’തി ജാനാതി, ‘സങ്ഘേന ദിന്നോ’തി ജാനാതീ’’തി (പാചി. ൧൨൧) വുത്തം. വുഡ്ഢോ ഹി അത്തനോ വുഡ്ഢതായ അനുട്ഠാപനീയോ, ഗിലാനോ ഗിലാനതായ, സങ്ഘോ പന ഭണ്ഡാഗാരികസ്സ വാ ധമ്മകഥികവിനയധരഗണവാചകാചരിയാനം വാ ബഹൂപകാരതം ഗുണവിസിട്ഠതഞ്ച സല്ലക്ഖേത്വാ ധുവവാസത്ഥായ വിഹാരം സല്ലക്ഖേത്വാ സമ്മന്നിത്വാ ദേതി, തസ്മാ യസ്സ സങ്ഘേന ദിന്നോ, സോപി അനുട്ഠാപനീയോ. പുബ്ബുപഗതന്തി പുബ്ബം ഉപഗതം. അനുപഖജ്ജാതി മഞ്ചപീഠാനം വാ തസ്സ വാ ഭിക്ഖുനോ പവിസന്തസ്സ വാ നിക്ഖമന്തസ്സ വാ ഉപചാരം അനുപവിസിത്വാ. തത്ഥ മഞ്ചപീഠാനം താവ മഹല്ലകേ വിഹാരേ സമന്താ ദിയഡ്ഢോ ഹത്ഥോ ഉപചാരോ, ഖുദ്ദകേ യതോ പഹോതി, തതോ ദിയഡ്ഢോ ഹത്ഥോ, തസ്സ പന പവിസന്തസ്സ പാദധോവനപാസാണതോ യാവ മഞ്ചപീഠം, നിക്ഖമന്തസ്സ മഞ്ചപീഠതോ യാവ പസ്സാവട്ഠാനം, താവ ഉപചാരോ. സേയ്യം കപ്പേയ്യാതി തസ്സ സമ്ബാധം കത്തുകാമതായ തസ്മിം ഉപചാരേ ദസസു സേയ്യാസു ഏകമ്പി സന്ഥരന്തസ്സ വാ സന്ഥരാപേന്തസ്സ വാ ദുക്കടം, തത്ഥ നിസീദന്തസ്സ വാ നിപജ്ജന്തസ്സ വാ പാചിത്തിയം, ദ്വേപി കരോന്തസ്സ ദ്വേ പാചിത്തിയാനി, പുനപ്പുനം കരോന്തസ്സ പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അനുപഖജ്ജ സേയ്യകപ്പനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, പുഗ്ഗലികേ തികദുക്കടം, വുത്തൂപചാരതോ വാ ബഹി, ഉപട്ഠാനസാലാദികേ വാ, വിഹാരസ്സ ഉപചാരേ വാ, സന്ഥരണസന്ഥരാപനേസുപി നിസജ്ജസയനേസുപി ദുക്കടമേവ. അത്തനോ വാ, വിസ്സാസികസ്സ വാ സന്തകേ പന വിഹാരേ സന്ഥരന്തസ്സ, യോ ച ഗിലാനോ വാ സീതുണ്ഹപീളിതോ വാ പവിസതി, തസ്സ ച, ആപദാസു ച, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സങ്ഘികവിഹാരതാ, അനുട്ഠാപനീയഭാവജാനനം, സമ്ബാധേതുകാമതാ, ഉപചാരേ നിസീദനം വാ നിപജ്ജനം വാതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികസദിസാനേവ, ഇദം പന ദുക്ഖവേദനമേവാതി.

അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ കുപിതോതി കുദ്ധോ. അനത്തമനോതി അതുട്ഠചിത്തോ. നിക്കഡ്ഢേയ്യ വാ നിക്കഡ്ഢാപേയ്യ വാ പാചിത്തിയന്തി ഏത്ഥ യേ അനേകഭൂമകാ പാസാദാ, അനേകകോട്ഠകാനി വാ ചതുസ്സാലാനി, താദിസേസു സേനാസനേസു ഗഹേത്വാ അന്തരാ അട്ഠപേത്വാ ഏകേനേവ പയോഗേന അതിക്കാമേന്തസ്സ ഏകം പാചിത്തിയം, ഠപേത്വാ ഠപേത്വാ നാനാപയോഗേഹി അതിക്കാമേന്തസ്സ ദ്വാരഗണനായ പാചിത്തിയാനി, ഹത്ഥേന അനാമസിത്വാ ‘നിക്ഖമാ’തി വത്വാ വാചായ നിക്കഡ്ഢന്തസ്സാപി ഏസേവ നയോ. നിക്കഡ്ഢാപേന്തസ്സ പന ‘നിക്കഡ്ഢാ’തി ആണത്തമത്തേ ദുക്കടം, സകിം ആണത്തേ പന തസ്മിം ബഹുകേപി ദ്വാരേ നിക്ഖമന്തേ ഇതരസ്സ ഏകമേവ പാചിത്തിയം. സചേ പന ‘‘ഏത്തകാനി ദ്വാരാനി നിക്കഡ്ഢാഹീ’’തി വാ, ‘‘യാവ മഹാദ്വാരം, താവ നിക്കഡ്ഢാഹീ’’തി വാ ഏവം നിയമേത്വാ ആണത്തോ ഹോതി, ദ്വാരഗണനായ പാചിത്തിയാനി.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഭിക്ഖും സങ്ഘികാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢനവത്ഥുസ്മിം

പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, പുഗ്ഗലികേ തികദുക്കടം, തസ്സ പരിക്ഖാരനിക്കഡ്ഢനേ, ഉപട്ഠാനസാലാദികാ വിഹാരൂപചാരാ തസ്സ വാ തസ്സ പരിക്ഖാരസ്സ വാ നിക്കഡ്ഢനേ, അനുപസമ്പന്നസ്സ പന അനുപസമ്പന്നപരിക്ഖാരസ്സ വാ വിഹാരാ വാ വിഹാരൂപചാരാ വാ നിക്കഡ്ഢനേ നിക്കഡ്ഢാപനേ ച ദുക്കടമേവ. തഞ്ച ഖോ അസമ്ബദ്ധേസു പരിക്ഖാരേസു പരിക്ഖാരഗണനായ വേദിതബ്ബം. അത്തനോ വാ, വിസ്സാസികസ്സ വാ സന്തകാ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢനേ, സകലസങ്ഘാരാമതോപി ഭണ്ഡനകാരകസ്സ വാ തസ്സ പരിക്ഖാരസ്സ വാ നിക്കഡ്ഢനേ നിക്കഡ്ഢാപനേ വാ, അത്തനോ വസനട്ഠാനതോ അലജ്ജിസ്സ, ഉമ്മത്തകസ്സ, ന സമ്മാവത്തന്താനം അന്തേവാസികസഅവിഹാരികാനം, തേസം പരിക്ഖാരസ്സ വാ നിക്കഡ്ഢനേ ച, സയം ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സങ്ഘികവിഹാരോ, ഉപസമ്പന്നസ്സ ഭണ്ഡനകാരകഭാവാദിവിനിമുത്തതാ, കോപേന നിക്കഡ്ഢനം വാ നിക്കഡ്ഢാപനം വാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന ദുക്ഖവേദനന്തി.

നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. വേഹാസകുടിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ഉപരിവേഹാസകുടിയാതി ഉപരി അച്ഛന്നതലായ ദ്വിഭൂമികകുടിയാ വാ തിഭൂമികകുടിയാ വാ, പദഭാജനേ പന ഇധ അധിപ്പേതം കുടിം ദസ്സേതും ‘‘മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ അസീസഘട്ടാ’’തി (പാചി. ൧൩൧) വുത്തം. ആഹച്ചപാദകന്തി അങ്ഗേ വിജ്ഝിത്വാ പവേസിതപാദകം. അഭിനിസീദേയ്യാതി അഭിഭവിത്വാ അജ്ഝോത്ഥരിത്വാ നിസീദേയ്യ, ഭുമ്മത്ഥേ വാ ഏതം ഉപയോഗവചനം, മഞ്ചേ വാ പീഠേ വാ നിസീദേയ്യ വാ നിപജ്ജേയ്യ വാതി അത്ഥോ. അഭീതി ഇദം പന പദസോഭണത്ഥേ ഉപസഗ്ഗമത്തമേവ, തസ്മാ യോ ഭിക്ഖു വുത്തലക്ഖണായ വേഹാസകുടിയാ സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന യാവ പമാണമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ സബ്ബസോ ഹേട്ഠിമാഹി തുലാഹി സീസം ന ഘട്ടേതി, ഏത്തകം ഉച്ചായ തുലാനം ഉപരി ഠപിതേ ആഹച്ചപാദകേ മഞ്ചേ വാ പീഠേ വാ നിസീദതി വാ നിപജ്ജതി വാ, തസ്സ അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേന പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആരബ്ഭ ഉപരിവേഹാസകുടിയാ ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം പീഠം സഹസാ അഭിനിസീദനഅഭിനിപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, പുഗ്ഗലികേ തികദുക്കടം, അത്തനോ വാ, വിസ്സാസികസ്സ വാ സന്തകേ വിഹാരേ, അവേഹാസകുടിയാ, സീസഘട്ടായ, യസ്സ വാ ഹേട്ഠാ ദബ്ബസമ്ഭാരാദീനം നിക്ഖിത്തത്താ അപരിഭോഗം ഹോതി, ഉപരിതലം വാ പദരസഞ്ചിതം സുധാദിപരികമ്മകതം വാ, തത്ഥ ആഹച്ചപാദകേ നിസീദന്തസ്സ, യോ ചേ തസ്മിം വേഹാസട്ഠേപി ആഹച്ചപാദകേ ഠിതോ കിഞ്ചി ഗണ്ഹാതി വാ ലഗ്ഗതി വാ, യസ്സ ച പടാണീ ദിന്നാ ഹോതി, പാദസീസാനം ഉപരി ആണീ പവേസിതാ, തത്ഥ നിസീദന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സങ്ഘികോ വിഹാരോ, അസീസഘട്ടാ വേഹാസകുടി, ഹേട്ഠാ സപരിഭോഗം, അപടാണിദിന്നേ ആഹച്ചപാദകേ നിസീദനം വാ നിപജ്ജനം വാതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

വേഹാസകുടിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. മഹല്ലകവിഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ മഹല്ലകന്തി സസ്സാമികം. വിഹാരന്തി ഉല്ലിത്താവല്ലിത്തം. യാവ ദ്വാരകോസാതിഏത്ഥ ദ്വാരകോസോ നാമ ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന പിട്ഠസങ്ഘാടസ്സ സാമന്താ അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥോ പദേസോ. അഗ്ഗളട്ഠപനായാതി സകവാടകസ്സ ദ്വാരബന്ധസ്സ നിച്ചലഭാവത്ഥായ. കവാടഞ്ഹി ലഹുപരിവത്തകം വിവരണകാലേ ഭിത്തിം ആഹനതി, പിദഹനകാലേ ദ്വാരബന്ധം. തേന ആഹനേന ഭിത്തി കമ്പതി, തതോ മത്തികാ ചലതി, ചലിത്വാ സിഥിലാ വാ ഹോതി പതതി വാ, തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘യാവ ദ്വാരകോസാ അഗ്ഗളട്ഠപനായാ’’തി. തത്ഥ കിഞ്ചാപി ‘‘ഇദം നാമ കത്തബ്ബ’’ന്തി നേവ മാതികായം, ന പദഭാജനേ വുത്തം, അട്ഠുപ്പത്തിയം പന ‘‘പുനപ്പുനം ഛാദാപേസി, പുനപ്പുനം ലേപാപേസീ’’തി (പാചി. ൧൩൪) അധികാരതോ യാവ ദ്വാരകോസാ അഗ്ഗളട്ഠപനായ പുനപ്പുനം ലിമ്പിതബ്ബോ വാ ലേപാപേതബ്ബോ വാതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ആലോകസന്ധിപരികമ്മായാതിഏത്ഥ ആലോകസന്ധീതി വാതപാനകവാടകാ വുച്ചന്തി. തേ വിവരണകാലേ വിദത്ഥിമത്തമ്പി അതിരേകമ്പി ഭിത്തിപ്പദേസം പഹരന്തി, ഉപചാരോ പനേത്ഥ സബ്ബദിസാസു ലബ്ഭതി, തസ്മാ സബ്ബദിസാസു കവാടവിത്ഥാരപ്പമാണോ ഓകാസോ ആലോകസന്ധിപരികമ്മത്ഥായ ലിമ്പിതബ്ബോ വാ ലേപാപേതബ്ബോ വാതി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ.

ഏവം ലേപകമ്മേ യം കത്തബ്ബം, തം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ഛദനേ കത്തബ്ബം ദസ്സേതും ദ്വത്തിച്ഛദനസ്സാതിആദിമാഹ. തത്ഥ ദ്വത്തിച്ഛദനസ്സ പരിയായന്തി ഛദനസ്സ ദ്വത്തിപരിയായം, പരിയായം വുച്ചതി പരിക്ഖേപോ, പരിക്ഖേപദ്വയം വാ പരിക്ഖേപത്തയം വാ അധിട്ഠാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. അപ്പഹരിതേ ഠിതേനാതി അഹരിതേ ഠിതേന. ഹരിതന്തി ചേത്ഥ സത്തധഞ്ഞാദിഭേദം പുബ്ബണ്ണം, മുഗ്ഗമാസതിലകുലത്ഥഅലാബുകുമ്ഭണ്ഡാദിഭേദഞ്ച അപരണ്ണം അധിപ്പേതം. യം തസ്മിം ഖേത്തേ വുത്തം ന താവ സമ്പജ്ജതി, വസ്സേ പന പതിതേ സമ്പജ്ജിസ്സതി, തമ്പി ഹരിതസങ്ഖമേവ ഗച്ഛതി. തസ്മാ തസ്മിം ഠത്വാ അധിട്ഠഹന്തോ ദുക്കടം ആപജ്ജതി. അപ്പഹരിതേ ഠത്വാ അധിട്ഠഹന്തസ്സാപി അയം പരിച്ഛേദോ, പിട്ഠിവംസസ്സ വാ കൂടാഗാരഥൂപികായ വാ പസ്സേ നിസിന്നോ പുരിസോ ഛദനമുഖവട്ടിഅന്തേന ഓലോകേന്തോ യസ്മിം ഭൂമിഭാഗേ ഠിതം ഭിക്ഖും പസ്സതി, യസ്മിഞ്ച ഠിതോ തം ഉപരി നിസിന്നകം തഥേവ ഉല്ലോകേന്തോ പസ്സതി, തസ്മിം ഠാതബ്ബം, തസ്സ അന്തോ അഹരിതേപി ഠാതും ന ലഭതി. തതോ ചേ ഉത്തരീതി മഗ്ഗേന ഛാദിയമാനേ തിണ്ണം മഗ്ഗാനം, പരിയായേന ഛാദിയമാനേ തിണ്ണം പരിയായാനം ഉപരി ഇട്ഠകസിലാസുധാഹി ഛാദിയമാനേ ഇട്ഠകസിലാസുധാപിണ്ഡഗണനായ, തിണപണ്ണേഹി ഛാദിയമാനേ പണ്ണഗണനായ ചേവ തിണമുട്ഠിഗണനായ ച പാചിത്തിയം.

കോസമ്ബിയം ഛന്നത്ഥേരം ആരബ്ഭ പുനപ്പുനം ഛാദാപനലേപാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഊനദ്വത്തിപരിയായേ അതിരേകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. സേതവണ്ണാദികരണേ, ദ്വത്തിപരിയായേ വാ ഊനകദ്വത്തിപരിയായേ വാ, ലേണഗുഹാതിണകുടികാദീസു, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ, അത്തനോ ധനേന കാരേന്തസ്സ, വാസാഗാരം ഠപേത്വാ സേസാനി അധിട്ഠഹന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. മഹല്ലകവിഹാരതാ, അത്തനോ വാസാഗാരതാ, ഉത്തരി അധിട്ഠാനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സഞ്ചരിത്തേ വുത്തനയാനേവാതി.

മഹല്ലകവിഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. സപ്പാണകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ ജാനം സപ്പാണകന്തി ‘‘സപ്പാണകം ഏത’’ന്തി ദിസ്വാ വാ സുത്വാ വാ യേന കേനചി ആകാരേന ജാനന്തോ. സിഞ്ചേയ്യ വാ സിഞ്ചാപേയ്യ വാതി തേന ഉദകേന സയം വാ സിഞ്ചേയ്യ, അഞ്ഞം വാ ആണാപേത്വാ സിഞ്ചാപേയ്യ. തത്ഥ ധാരം അവിച്ഛിന്ദിത്വാ സിഞ്ചന്തസ്സ ഏകസ്മിം ഘടേ ഏകാവ ആപത്തി, വിച്ഛിന്ദന്തസ്സ പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ. മാതികം പമുഖം കരോതി, ദിവസമ്പി സന്ദതു, ഏകാവ ആപത്തി. തത്ഥ തത്ഥ ബന്ധിത്വാ അഞ്ഞതോ നേന്തസ്സ പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ. ബഹുകമ്പി തിണപണ്ണസാഖാദിം ഏകപ്പയോഗേന ഉദകേ പക്ഖിപന്തസ്സ ഏകാവ ആപത്തി, ഏകേകം പക്ഖിപന്തസ്സ പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ. ഇദഞ്ച യം ഏവം പക്ഖിപിയമാനേ പരിയാദാനം ഗച്ഛതി, ആവിലം വാ ഹോതി, യഥാ പാണകാ മരന്തി, താദിസം സന്ധായ വുത്തം, ന മഹാഉദകം. സിഞ്ചാപനേ ആണത്തിയാ ദുക്കടം, ഏകാണത്തിയാ ബഹുകമ്പി സിഞ്ചതു, ആണാപകസ്സ ഏകമേവ പാചിത്തിയം.

ആളവിയം ആളവകേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ സിഞ്ചനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, അപ്പാണകേ സപ്പാണകസഞ്ഞിനോ, ഉഭോസു വേമതികസ്സ ദുക്കടം. അപ്പാണകസഞ്ഞിനോ, അസഞ്ചിച്ച അസ്സതിയാ വാ സിഞ്ചന്തസ്സ, അജാനന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉദകസ്സ സപ്പാണകതാ, ‘‘സിഞ്ചനേന പാണകാ മരിസ്സന്തീ’’തി ജാനനം, തഞ്ച ഉദകം താദിസമേവ, വിനാ വധകചേതനായ യേന കേനചി കരണീയേന തിണാദീനം സിഞ്ചനന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന പണ്ണത്തിവജ്ജം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

സപ്പാണകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഭൂതഗാമവഗ്ഗോ ദുതിയോ.