൧. മുസാവാദവഗ്ഗോ

൧. മുസാവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പാചിത്തിയേസു മുസാവാദവഗ്ഗസ്സ പഠമേ സമ്പജാനമുസാവാദേതി പുബ്ബേപി ജാനിത്വാ വചനക്ഖണേപി ജാനന്തസ്സേവ മുസാവാദഭണനേ. ഭണനഞ്ച നാമ ഇധ അഭൂതസ്സ വാ ഭൂതതം, ഭൂതസ്സ വാ അഭൂതതം കത്വാ കായേന വാ വാചായ വാ വിഞ്ഞാപനപ്പയോഗോ, നിമിത്തത്ഥേ ചേതം ഭുമ്മവചനം. തസ്മാ യോ സമ്പജാനമുസാവാദം വദതി, തസ്സ തംനിമിത്തം തംഹേതു തപ്പച്ചയാ പാചിത്തിയം ഹോതീതി ഏവമേത്ഥ അഞ്ഞേസു ച ഈദിസേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

സാവത്ഥിയം ഹത്ഥകം സക്യപുത്തം ആരബ്ഭ അവജാനിത്വാ പടിജാനനാദിവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാരോചനത്ഥം മുസാ ഭണന്തസ്സ പാരാജികം, അമൂലകേന പാരാജികേന അനുദ്ധംസനത്ഥം സങ്ഘാദിസേസോ, സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസനത്ഥം പാചിത്തിയം, ആചാരവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസനത്ഥം ദുക്കടം, ‘‘യോ തേ വിഹാരേ വസീ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൨൨൦) പരിയായേന ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാരോചനത്ഥം പടിവിജാനന്തസ്സ മുസാ ഭണിതേ ഥുല്ലച്ചയം, അപ്പടിവിജാനന്തസ്സ ദുക്കടം, കേവലം മുസാ ഭണന്തസ്സ ഇധ പാചിത്തിയം. അനുപധാരേത്വാ സഹസാ ഭണന്തസ്സ, ‘‘അഞ്ഞം ഭണിസ്സാമീ’’തി അഞ്ഞം ഭണന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വിസംവാദനപുരേക്ഖാരതാ, വിസംവാദനചിത്തേന യമത്ഥം വത്തുകാമോ, തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വിഞ്ഞാപനപയോഗോ ചാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനീതി.

മുസാവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഓമസവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ഓമസവാദേതി ഓവിജ്ഝനവചനേ, ജാതിനാമഗോത്തകമ്മസിപ്പആബാധലിങ്ഗകിലേസആപത്തിഅക്കോസേസു ഭൂതേന വാ അഭൂതേന വാ യേന കേനചി പാരാജികം ആപന്നം വാ അനാപന്നം വാ യംകിഞ്ചി ഭിക്ഖും യായ കായചി വാചായ വാ ഹത്ഥമുദ്ദായ വാ അനഞ്ഞാപദേസേന അക്കോസനവചനേ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഓമസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തേഹിയേവ ദസഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ചണ്ഡാലാ’’തിആദിനാ (പാചി. ൨൬) നയേന അഞ്ഞാപദേസം കത്വാ അക്കോസന്തസ്സ, ‘‘ചോരോസി ഗണ്ഠിഭേദകോസീ’’തിആദീഹി പാളിമുത്തകപദേഹി അക്കോസന്തസ്സ, യഥാ തഥാ വാ അനുപസമ്പന്നം അക്കോസന്തസ്സ ച ദുക്കടം. ഇധ ഭിക്ഖുനീപി അനുപസമ്പന്നസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. അനക്കോസിതുകാമസ്സ കേവലം ദവകമ്യതായ വദതോ സബ്ബത്ഥ ദുബ്ഭാസിതം. അത്ഥധമ്മഅനുസാസനിപുരേക്ഖാരാനം, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. യം അക്കോസതി, തസ്സ ഉപസമ്പന്നതാ, അനഞ്ഞാപദേസേന ജാതിആദീഹി അക്കോസനം, ‘‘മം അക്കോസതീ’’തി ജാനനാ, അത്ഥപുരേക്ഖാരതാദീനം അഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, വേദനാ പന ഇധ ദുക്ഖാതി.

ഓമസവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. പേസുഞ്ഞസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ ഭിക്ഖുപേസുഞ്ഞേതി ഭിക്ഖുസ്സ പേസുഞ്ഞേ, ജാതിആദീഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി ഭിക്ഖൂ അക്കോസന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സുത്വാ വചനം ഭിക്ഖുനോ പിയകമ്യതായ വാ ഭേദാധിപ്പായേന വാ യോ അക്കുദ്ധോ, തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ കായേന വാ വാചായ വാ ഉപസംഹടേ തസ്മിം പേസുഞ്ഞകരണവചനേ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ പേസുഞ്ഞഉപസംഹരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, വുത്തനയേനേവ അഞ്ഞാപദേസേന അക്കോസന്തസ്സ വചനൂപസംഹാരേ വാ പാളിമുത്തകഅക്കോസൂപസംഹാരേ വാ അനുപസമ്പന്നസ്സ ച ഉപസംഹാരേ ദുക്കടം. ഇധാപി ഭിക്ഖുനീ അനുപസമ്പന്നട്ഠാനേ ഠിതാ. ന പിയകമ്യതായ, ന ഭേദാധിപ്പായേന കേവലം പാപഗരഹിതായ വദന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ജാതിആദീഹി അനഞ്ഞാപദേസേന അക്കോസന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സുത്വാ വചനം ഭിക്ഖുസ്സ ഉപസംഹരണം, പിയകമ്യതാഭേദാധിപ്പായേസു അഞ്ഞതരതാ, തസ്സ വിജാനനാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനേവാതി.

പേസുഞ്ഞസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പദസോധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ പദസോ ധമ്മം വാചേയ്യാതി സങ്ഗീതിത്തയം അനാരുള്ഹമ്പി രാജോവാദതിക്ഖിന്ദ്രിയചതുപരിവത്തനനന്ദോപനന്ദകുലുമ്പസുത്തമഗ്ഗകഥാദിധമ്മഞ്ച സങ്ഗീതിത്തയമാരുള്ഹം തിപിടകധമ്മഞ്ച പദം പദം വാചേയ്യ, പദാനുപദഅന്വക്ഖരഅനുബ്യഞ്ജനേസു ഏകേകം കോട്ഠാസന്തി അത്ഥോ. പാചിത്തിയന്തി ഏതേസു പദാദീസു ഭിക്ഖുഞ്ച ഭിക്ഖുനിഞ്ച ഠപേത്വാ യംകഞ്ചി കോട്ഠാസം അവസേസപുഗ്ഗലേഹി സദ്ധിം ഏകതോ ഭണന്തസ്സ പദാദിഗണനായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ പദസോ ധമ്മവാചനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം. ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. അനുപസമ്പന്നേന സദ്ധിം ഏകതോ ഉദ്ദേസഗ്ഗഹണേ, സജ്ഝായകരണേ, തസ്സ സന്തികേ ഉദ്ദേസഗ്ഗഹണേ, യേഭുയ്യേന പഗുണഗന്ഥം ഭണന്തസ്സ, ഓസാരേന്തസ്സ ച ഖലിതട്ഠാനേ ‘‘ഏവം ഭണാഹീ’’തി വചനേ ച ഏകതോ ഭണന്തസ്സാപി, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അനുപസമ്പന്നതാ, വുത്തലക്ഖണം ധമ്മം പദസോ വാചനതാ, ഏകതോ ഓസാപനഞ്ചാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. പദസോധമ്മസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

പദസോധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പഠമസഹസേയ്യസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ അനുപസമ്പന്നേനാതി ഭിക്ഖും ഠപേത്വാ അന്തമസോ പാരാജികവത്ഥുഭൂതേന തിരച്ഛാനഗതേനാപി. ഉത്തരിദിരത്തതിരത്തന്തി ദ്വിന്നം വാ തിണ്ണം വാ രത്തീനം ഉപരി. സഹസേയ്യന്തി സബ്ബച്ഛന്നപരിച്ഛന്നേ യേഭുയ്യേന ഛന്നപരിച്ഛന്നേ വാ സേനാസനേ പുബ്ബാപരിയേന വാ ഏകക്ഖണേന വാ ഏകതോ നിപജ്ജനം. കപ്പേയ്യാതി വിദഹേയ്യ സമ്പാദേയ്യ. തത്ഥ ഛദനം അനാഹച്ച ദിയഡ്ഢഹത്ഥുബ്ബേധേന പാകാരാദിനാ പരിച്ഛിന്നമ്പി സബ്ബപരിച്ഛന്നമിച്ചേവ വേദിതബ്ബം, തസ്മാ ഇമിനാ ലക്ഖണേന സമന്നാഗതോ സചേപി സത്തഭൂമികോ പാസാദോ ഏകൂപചാരോ ഹോതി, സതഗബ്ഭം വാ ചതുസാലം, യോ തത്ഥ വാ അഞ്ഞത്ഥ വാ താദിസേ തേന വാ അഞ്ഞേന വാ അനുപസമ്പന്നേന സഹ തിസ്സോ രത്തിയോ സയിത്വാ ചതുത്ഥദിവസേ അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ അനുപസമ്പന്നേ നിപന്നേ ഗബ്ഭദ്വാരം പിധായ വാ അപിധായ വാ നിപജ്ജതി, പഠമനിപന്നോ വാ തസ്മിം നിപജ്ജന്തേ ന വുട്ഠാതി, തസ്സ ഉഭിന്നം ഉട്ഠഹിത്വാ നിപജ്ജനപ്പയോഗഗണനായ അനുപസമ്പന്നഗണനായ ച പാചിത്തിയം. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം (പാചി. അട്ഠ. ൫൧) സബ്ബപ്പകാരതോ വുത്തോ.

ആളവിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അനുപസമ്പന്നേന സഹസേയ്യവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘ഉത്തരിദിരത്തതിരത്ത’’ന്തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഉപസമ്പന്നേ അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ഉപദ്ധച്ഛന്നപരിച്ഛന്നാദീസു ച ദുക്കടം. ഊനകദിരത്തതിരത്തം വസന്തസ്സ, തതിയായ രത്തിയാ പുരാരുണാ നിക്ഖമിത്വാ പുന വസന്തസ്സ, സബ്ബച്ഛന്നസബ്ബാപരിച്ഛന്നാദീസു വസന്തസ്സ, ഇതരസ്മിം നിസിന്നേ നിപജ്ജന്തസ്സ, നിപന്നേ വാ നിസീദന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. പാചിത്തിയവത്ഥുകസേനാസനം, തത്ഥ അനുപസമ്പന്നേന സഹ നിപജ്ജനം, ചതുത്ഥദിവസേ സൂരിയത്ഥങ്ഗമനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനേവാതി.

പഠമസഹസേയ്യസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ദുതിയസഹസേയ്യസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ മാതുഗാമേനാതി അന്തമസോ തദഹുജാതായപി മനുസ്സിത്ഥിയാ. ദിസ്സമാനരൂപാ പന യക്ഖിപേതിയോ പണ്ഡകോ മേഥുനവത്ഥുഭൂതാ ച തിരച്ഛാനിത്ഥിയോ ഇധ ദുക്കടവത്ഥുകാ ഹോന്തി.

സാവത്ഥിയം ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധത്ഥേരം ആരബ്ഭ മാതുഗാമേന സഹസേയ്യവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം അനന്തരസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം അഞ്ഞത്ര രത്തിപരിച്ഛേദാ, തത്ര ഹി ചതുത്ഥദിവസേ ആപത്തി, ഇധ പന പഠമദിവസേപീതി.

ദുതിയസഹസേയ്യസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ധമ്മദേസനാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ ഉത്തരിഛപ്പഞ്ചവാചാഹീതിഏത്ഥ ഏകോ ഗാഥാപാദോ ഏകാ വാചാതി ഏവം സബ്ബത്ഥ വാചാപമാണം വേദിതബ്ബം. ധമ്മം ദേസേയ്യാതി പദസോധമ്മസിക്ഖാപദേ വുത്തലക്ഖണം ധമ്മം വാ അട്ഠകഥാധമ്മം വാ ഭാസേയ്യ. അഞ്ഞത്ര വിഞ്ഞുനാ പുരിസവിഗ്ഗഹേനാതി വിനാ വിഞ്ഞുനാ പുരിസേന. മനുസ്സവിഗ്ഗഹം ഗഹേത്വാ ഠിതേന പന യക്ഖേന വാ പേതേന വാ തിരച്ഛാനേന വാ സദ്ധിം ഠിതായപി ധമ്മം ദേസേതും ന വട്ടതി. പാചിത്തിയന്തി ദുതിയാനിയതേ വുത്തലക്ഖണേന മനുസ്സേന വിനാ വിഞ്ഞുമനുസ്സിത്ഥിയാ ഛന്നം വാചാനം ഉപരി പദാദിവസേന ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ പദാദിഗണനായ, ബഹൂനം ദേസയതോ മാതുഗാമഗണനായ ച പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ മാതുഗാമസ്സ ധമ്മദേസനാവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര വിഞ്ഞുനാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, അമാതുഗാമേ മാതുഗാമസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ യക്ഖിപേതിപണ്ഡകമനുസ്സവിഗ്ഗഹതിരച്ഛാനിത്ഥീനം ദേസേന്തസ്സ ച ദുക്കടം. ഛഹി വാചാഹി, തതോ വാ ഓരം ദേസേന്തസ്സ, വുത്തലക്ഖണേ വാ പുരിസേ സതി, സയം വാ ഉട്ഠായ, പുന നിസീദിത്വാ മാതുഗാമസ്സ വാ ഉട്ഠഹിത്വാ പുന നിസിന്നസ്സ, അഞ്ഞസ്സ വാ മാതുഗാമസ്സ ദേസയതോ, ‘‘ദീഘനികായോ നാമ ഭന്തേ കിമത്ഥിയോ’’തി ഏവം പന പുട്ഠേ സബ്ബമ്പി ദീഘനികായം ദേസേന്തസ്സ, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ വുച്ചമാനം മാതുഗാമേ സുണന്തേ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വുത്തലക്ഖണസ്സ ധമ്മസ്സ ഛന്നം വാചാനം ഉപരി ദേസനാ, വുത്തലക്ഖണോ മാതുഗാമോ, ഇരിയാപഥപരിവത്താഭാവോ, കപ്പിയകാരകസ്സാഭാവോ, അപഞ്ഹാവിസ്സജ്ജനാതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പദസോധമ്മസദിസാനേവ, കേവലം ഇധ കിരിയാകിരിയം ഹോതീതി.

ധമ്മദേസനാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ഭൂതാരോചനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മന്തി ചതുത്ഥപാരാജികേ വുത്തലക്ഖണം ഉത്തരിമനുസ്സാനം ഝായീനഞ്ചേവ അരിയാനഞ്ച ധമ്മം. ഭൂതസ്മിം പാചിത്തിയന്തി അത്തനി ഝാനാദിധമ്മേ സതി തം ഭിക്ഖുഞ്ച ഭിക്ഖുനിഞ്ച ഠപേത്വാ അഞ്ഞസ്സ ആരോചയതോ പാചിത്തിയം.

വേസാലിയം വഗ്ഗുമുദാതീരിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ തേസം ഭൂതാരോചനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, നിപ്പരിയായേന അത്തനി വിജ്ജമാനം ഝാനാദിധമ്മം ആരോചേന്തസ്സ സചേ യസ്സ ആരോചേതി, സോ അനന്തരമേവ ‘‘അയം ഝാനലാഭീ’’തി വാ ‘‘അരിയോ’’തി വാ യേന കേനചി ആകാരേന തമത്ഥം ജാനാതി, പാചിത്തിയം. നോ ചേ ജാനാതി, ദുക്കടം. പരിയായേന ആരോചിതം പന ജാനാതു വാ, മാ വാ, ദുക്കടമേവ. തഥാരൂപേ കാരണേ സതി ഉപസമ്പന്നസ്സ ആരോചയതോ, ആദികമ്മികസ്സ ച അനാപത്തി. യസ്മാ പന അരിയാനം ഉമ്മത്തകാദിഭാവോ നത്ഥി, ഝാനലാഭിനോ പന തസ്മിം സതി ഝാനാ പരിഹായന്തി, തസ്മാ തേ ഇധ ന ഗഹിതാ. ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മസ്സ ഭൂതതാ, അനുപസമ്പന്നസ്സ ആരോചനം, തങ്ഖണവിജാനനാ, അനഞ്ഞാപദേസോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. ഭൂതാരോചനസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, കുസലാബ്യാകതചിത്തേഹി ദ്വിചിത്തം, സുഖമജ്ഝത്തവേദനാഹി ദ്വിവേദനന്തി.

ഭൂതാരോചനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ദുട്ഠുല്ലാരോചനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഭിക്ഖുസ്സാതി പാരാജികം അനജ്ഝാപന്നസ്സ. ദുട്ഠുല്ലന്തി കിഞ്ചാപി ദ്വിന്നം ആപത്തിക്ഖന്ധാനമേതം അധിവചനം, ഇധ പന സങ്ഘാദിസേസമേവ അധിപ്പേതം. അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി യം സങ്ഘോ അഭിണ്ഹാപത്തികസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആയതിം സംവരത്ഥായ ആപത്തീനഞ്ച കുലാനഞ്ച പരിയന്തം കത്വാ വാ അകത്വാ വാ തിക്ഖത്തും അപലോകേത്വാ കതികം കരോതി, തം ഠപേത്വാ, അയഥാകതികായ ‘‘അയം അസുചിം മോചേത്വാ സങ്ഘാദിസേസം ആപന്നോ’’തിആദിനാ നയേന വത്ഥുനാ സദ്ധിം ആപത്തിം ഘടേത്വാ ആരോചേന്തസ്സ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ദുട്ഠുല്ലാപത്തിആരോചനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, അദുട്ഠുല്ലായ ദുട്ഠുല്ലസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം, അവസേസേ ഛ ആപത്തിക്ഖന്ധേ, അനുപസമ്പന്നസ്സ പുരിമപഞ്ചസിക്ഖാപദവീതിക്കമസങ്ഖാതം ദുട്ഠുല്ലം വാ ഇതരം അദുട്ഠുല്ലം വാ അജ്ഝാചാരം ആരോചേന്തസ്സാപി ദുക്കടമേവ. വത്ഥുമത്തം വാ ആപത്തിമത്തം വാ ആരോചേന്തസ്സ, ഭിക്ഖുസമ്മുതിപരിച്ഛേദം അനതിക്കമിത്വാ ആരോചേന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വുത്തലക്ഖണസ്സ ഭിക്ഖുനോ സവത്ഥുകോ സങ്ഘാദിസേസോ, അനുപസമ്പന്നസ്സ ആരോചനം, ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ അഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, വേദനാ പന ഇധ ദുക്ഖായേവാതി.

ദുട്ഠുല്ലാരോചനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. പഥവീഖണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ പഥവിന്തി ദുവിധാ പഥവീ ജാതപഥവീ അജാതപഥവീതി. തത്ഥ ജാതപഥവീ സുദ്ധമിസ്സപുഞ്ജവസേന തിവിധാ, തത്ഥ സുദ്ധപഥവീ നാമ പകതിയാ സുദ്ധപംസു വാ സുദ്ധമത്തികാ വാ. മിസ്സപഥവീ നാമ യത്ഥ പംസുതോ വാ മത്തികാതോ വാ പാസാണസക്ഖരകഥലമരുമ്ബവാലുകാസു അഞ്ഞതരസ്സ തതിയഭാഗോ ഹോതി. പുഞ്ജപഥവീ നാമ ‘‘അതിരേകചാതുമാസം ഓവട്ഠോ പംസുപുഞ്ജോ വാ മത്തികാപുഞ്ജോ വാ’’തി (പാചി. ൮൬) വുത്തം, വുത്തലക്ഖണേന പന മിസ്സകപുഞ്ജോപി പിട്ഠിപാസാണേ ഠിതസുഖുമരജമ്പി ച ദേവേ ഫുസായന്തേ സകിം തിന്തം ചതുമാസച്ചയേന തിന്തോകാസോ പുഞ്ജപഥവിസങ്ഖമേവ ഗച്ഛതി. തിവിധാപി ചേസാ പഥവീ ഉദ്ധനപത്തപചനാദിവസേന വാ യഥാ തഥാ വാ അദഡ്ഢാ ‘ജാതപഥവീ’തി വുച്ചതി, ദഡ്ഢാ പന വുത്തപ്പമാണതോ അധികതരപാസാണാദിമിസ്സാ വാ അജാതപഥവീ നാമ ഹോതി, കോ പന വാദോ സുദ്ധപാസാണാദിഭേദായ. തത്ഥ യാ ‘ജാതപഥവീ’തി വുത്താ, അയം അകപ്പിയപഥവീ. യോ ഭിക്ഖു തം ഏവരൂപം പഥവിം സയം ഖണതി, ഖണനഭേദനവിലേഖനപചനാദീഹി വികോപേതി, തസ്സ പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം. യോ പന ഖണാപേതി, വുത്തനയേനേവ വികോപാപേതി, തസ്സ ‘‘ഇമം പദേസ’’ന്തി വാ ‘‘ഇമം പഥവി’’ന്തി വാ ഏവം നിയമേത്വാ ‘‘ഖണ, ഭിന്ദാ’’തിആദിനാ നയേന ആണാപേന്തസ്സ ആണത്തിയാ ദുക്കടം, സകിം ആണത്തേ ദിവസമ്പി ഖണന്തേ ആണാപകസ്സ ഏകമേവ പാചിത്തിയം, സചേ ഇതരോ പുനപ്പുനം ആണാപേതി, വാചായ വാചായ പാചിത്തിയം.

ആളവിയം ആളവകേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ പഥവിഖണനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, പഥവിയാ വേമതികസ്സ, അപഥവിയാ പഥവിസഞ്ഞിനോ ചേവ വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. ഓകാസം അനിയമേത്വാ ‘‘പോക്ഖരണിം ഖണ, ആവാടം ഖണ, കന്ദം ഖണാ’’തിആദീനി ഭണന്തസ്സ, ആതപേന സുസ്സിത്വാ ഫലിതകദ്ദമം വാ ഗോകണ്ടകം വാ ഹേട്ഠാ പഥവിയാ അസമ്ബദ്ധം ഭിജ്ജിത്വാ പതിതനദിതടം വാ മഹന്തമ്പി നങ്ഗലച്ഛിന്നമത്തികാപിണ്ഡന്തിഏവമാദീനി സബ്ബഞ്ച അജാതപഥവിം വികോപേന്തസ്സ, ‘‘ഇമസ്സ ഥമ്ഭസ്സ ആവാടം ജാന, മത്തികം ദേഹി, മത്തികം ആഹര, പംസുനാ മേ അത്ഥോ, മത്തികം കപ്പിയം കരോഹീ’’തി ഭണന്തസ്സ, അസഞ്ചിച്ച രുക്ഖാദിപവട്ടനേന ഭിന്ദന്തസ്സ, അസതിയാ പാദങ്ഗുട്ഠകാദീഹി വിലേഖന്തസ്സ, ജാതപഥവിഭാവം വാ, ‘‘ഖണാമി വാ അഹ’’ന്തി അജാനന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ജാതപഥവീ, പഥവിസഞ്ഞിതാ, ഖണനഖണാപനാനം അഞ്ഞതരന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന പണ്ണത്തിവജ്ജം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

പഥവീഖണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

മുസാവാദവഗ്ഗോ പഠമോ.