൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ രാജഭോഗ്ഗോതി രാജതോ ഭോഗ്ഗം ഭുഞ്ജിതബ്ബം അസ്സ അത്ഥീതി രാജഭോഗ്ഗോ, ‘‘രാജഭോഗോ’’തിപി പാഠോ, രാജതോ ഭോഗോ അസ്സ അത്ഥീതി അത്ഥോ. ചീവരചേതാപന്നന്തി ഹിരഞ്ഞാദികം അകപ്പിയം. പഹിണേയ്യാതി പേസേയ്യ. ഇമിനാതിആദി ആഗമനസുദ്ധിം ദസ്സേതും വുത്തം. സചേ ഹി ‘‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി പേസേയ്യ, ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യ. ആഭതന്തി ആനീതം. ന ഖോ മയന്തിആദി ഇദം കപ്പിയവസേന ആഭതമ്പി ചീവരമൂലം ഈദിസേന ദൂതവചനേന അകപ്പിയം ഹോതി, തസ്മാ തം പടിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ദസ്സേതും വുത്തം. സുവണ്ണം രജതം കഹാപണോ മാസകോതി ഇമാനി ഹി ചത്താരി നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂനി, മുത്താ മണി വേളുരിയോ സങ്ഖോ സിലാ പവാളം ലോഹിതങ്കോ മസാരഗല്ലം സത്ത ധഞ്ഞാനി ദാസിദാസഖേത്തവത്ഥുപുപ്ഫാരാമഫലാരാമാദയോതി ഇമാനി ദുക്കടവത്ഥൂനി ച അത്തനോ വാ ചേതിയസങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം വാ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടന്തി, തസ്മാ തം സാദിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ന ഖോ മയ’’ന്തിആദി വുത്തം.

ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാതി ഇദം പന അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ ആഭതത്താ വത്തും വട്ടതി, തസ്മാ വുത്തം. കാലേനാതി യുത്തപത്തകാലേന, യദാ നോ അത്ഥോ ഹോതി, തദാ കപ്പിയം ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാതി അത്ഥോ. വേയ്യാവച്ചകരോതി കപ്പിയകാരകോ. നിദ്ദിസിതബ്ബോതിഇദം ‘‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി കപ്പിയവചനേന വുത്തത്താ അനുഞ്ഞാതം. സചേ പന ദൂതോ ‘‘കോ ഇമം ഗണ്ഹാതീ’’തി വാ ‘‘കസ്സ ദേമീ’’തി വാ വദതി, ന നിദ്ദിസിതബ്ബോ. ആരാമികോ വാ ഉപാസകോ വാതിഇദം സാരുപ്പതായ വുത്തം, ഠപേത്വാ പന പഞ്ച സഹധമ്മികേ യോ കോചി കപ്പിയകാരകോ വട്ടതി. ഏസോ ഖോ, ആവുസോതിഇദം ഭിക്ഖുസ്സ കപ്പിയവചനദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ഏവമേവ ഹി വത്തബ്ബം, ‘‘ഏതസ്സ ദേഹീ’’തിആദി ന വത്തബ്ബം. സഞ്ഞത്തോ സോ മയാതി ആണത്തോ സോ മയാ, യഥാ തുമ്ഹാകം ചീവരേന അത്ഥേ സതി ചീവരം ദസ്സതി, ഏവം വുത്തോതി അത്ഥോ. ദൂതേന ഹി ഏവം ആരോചിതേയേവ തം ചോദേതും വട്ടതി, നേവ തസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ ഗതമത്തകാരണേന. സചേ പന ‘‘അയം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി സമ്മുഖാ നിദ്ദിട്ഠോ ഹോതി, ദൂതോ ച സമ്മുഖാ ഏവ തസ്സ ഹത്ഥേ ചേതാപന്നം ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദേഹീ’’തി ഗച്ഛതി, ഏവം ‘‘സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ’’തി അവുത്തേപി ചോദേതും വട്ടതി. സചേ പന ദൂതോ ഗച്ഛന്തോവ ‘‘അഹം തസ്സ ഹത്ഥേ ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി ഭിക്ഖുനോ വത്വാ വാ ഗച്ഛതി, അഞ്ഞം വാ പേസേത്വാ ആരോചാപേതി, ഏവം സതി ഇതരമ്പി ചോദേതും വട്ടതിയേവ. ദേസനാമത്തമേവ ചേതം ‘‘ദൂതേനാ’’തി. യോപി അത്തനാ ആഹരിത്വാ ഏവം പടിപജ്ജതി, തസ്മിമ്പി ഇദമേവ ലക്ഖണം. അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാതി ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനമേതം. സചേ ഹി വാചായ ചോദേതി, ഇദം വാ വചനം യായ കായചി ഭാസായ ഏതസ്സ അത്ഥോ വാ വത്തബ്ബോ, ‘‘ദേഹി മേ, ആഹര മേ’’തിആദിനാ നയേന പന വത്തും ന വട്ടതി. അഭിനിപ്ഫാദേയ്യാതി ഏവം വചീഭേദം കത്വാ തിക്ഖത്തും ചോദയമാനോ പടിലാഭവസേന സാധേയ്യ. ഇച്ചേതം കുസലന്തി ഏതം സുന്ദരം.

ഛക്ഖത്തുപരമന്തി ഭാവനപുംസകവചനമേതം. ഛക്ഖത്തുപരമഞ്ഹി തേന ചീവരം ഉദ്ദിസ്സ തുണ്ഹീഭൂതേന ഠാതബ്ബം, ന നിസീദിതബ്ബം, ന ആമിസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ. ‘‘കിംകാരണാ ആഗതോസീ’’തി വുത്തേ പന ‘‘ജാനാഹി, ആവുസോ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം. സചേ നിസജ്ജാദീനി കരോതി, ഠാനം ഭഞ്ജതി, ആഗതകാരണം വിനാസേതി, ഇദം കായേന ചോദനായ ലക്ഖണദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ഏത്ഥ ച ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന തിസ്സന്നം ചോദനാനം ഛന്നഞ്ച ഠാനാനം അനുഞ്ഞാതത്താ ചോദനായ ദിഗുണം ഠാനം അനുഞ്ഞാതം ഹോതി, തസ്മാ സചേ ചോദേതിയേവ, ന തിട്ഠതി, ഛ ചോദനായോ ലബ്ഭന്തി. സചേ തിട്ഠതിയേവ, ന ചോദേതി, ദ്വാദസ ഠാനാനി ലബ്ഭന്തി. സചേ ഉഭയം കരോതി, ഏകായ ചോദനായ ദ്വേ ഠാനാനി ഹാപേതബ്ബാനി. തത്ഥ യോ ഏകദിവസമേവ പുനപ്പുനം ഗന്ത്വാ ഛക്ഖത്തും ചോദേതി, സകിംയേവ വാ ഗന്ത്വാ ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തി ഛക്ഖത്തും വദതി, തഥാ ഏകദിവസമേവ പുനപ്പുനം ഗന്ത്വാ ദ്വാദസക്ഖത്തും തിട്ഠതി, സകിംയേവ വാ ഗന്ത്വാ തത്ര തത്ര ഠാനേ തിട്ഠതി, സോപി സബ്ബചോദനായോ സബ്ബട്ഠാനാനി ച ഭഞ്ജതി, കോ പന വാദോ നാനാദിവസേസു ഏവം കരോന്തസ്സാതി അയമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ. യേ പന കപ്പിയകാരകേ ദായകോ സയമേവ ഗന്ത്വാ നിസീദതി തേ സതക്ഖത്തുമ്പി ചോദേതും വട്ടതി. യോ പന ഉഭോഹി പി അനിദ്ദിട്ഠോ മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ ച പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോ ച, സോ ന കിഞ്ചി വത്തബ്ബോ, ഏവം ഇധ ദസപി കപ്പിയകാരകാ ദസ്സിതാ ഹോന്തി.

തതോ ചേ ഉത്തരീതി വുത്തചോദനാഠാനപരിമാണതോ ഉത്തരി. നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ഉത്തരി വായാമമാനസ്സ സബ്ബപ്പയോഗേസു ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. ഏത്ഥ ച ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അതിരേകതിക്ഖത്തും ചോദനായ അതിരേകഛക്ഖത്തും ഠാനേന അഭിനിപ്ഫാദിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൩൯) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം. യതസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതന്തി യതോ രാജതോ വാ രാജഭോഗ്ഗതോ വാ അസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരചേതാപന്നം ആനീതം, ‘‘യത്വസ്സാ’’തിപി പാഠോ, അയമേവ അത്ഥോ. തത്ഥാതി തസ്സ രഞ്ഞോ വാ രാജഭോഗ്ഗസ്സ വാ സന്തികം, സമീപത്ഥേ ഹി ഇദം ഭുമ്മവചനം. ന തം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അത്ഥം അനുഭോതീതി തം ചേതാപന്നം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തകമ്പി കമ്മം ന നിപ്ഫാദേതി. യുഞ്ജന്തായസ്മന്തോ സകന്തി ആയസ്മന്തോ അത്തനോ സന്തകം ധനം പാപുണന്തു. മാ വോ സകം വിനസ്സാതി തുമ്ഹാകം സന്തകം മാ വിനസ്സതു. അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ ലോകുത്തരധമ്മം അനുഗതാ, വത്തധമ്മതാതി അത്ഥോ, തസ്മാ ഏവം അകരോന്തോ വത്തഭേദേ ദുക്കടം ആപജ്ജതി.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ‘‘അജ്ജുണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീ’’തി (പാരാ. ൫൩൭) വുച്ചമാനോ നാഗമേസി, തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകേസു ചോദനാഠാനേസു അതിരേകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. അചോദനായ ലദ്ധേ, സാമികേഹി ചോദേത്വാ ദിന്നേ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. കപ്പിയകാരകസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിദ്ദിട്ഠഭാവോ, ദൂതേന അപ്പിതതാ, തതുത്തരിവായാമോ, തേന വായാമേന പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.