നിസ്സഗ്ഗിയകണ്ഡോ

ഇതോ പരം പന ഇമേ ഖോ പനാതിആദി സബ്ബത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

൧. ചീവരവഗ്ഗോ

൧. കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നിസ്സഗ്ഗിയേസു പന ചീവരവഗ്ഗസ്സ താവ പഠമസിക്ഖാപദേ നിട്ഠിതചീവരസ്മിന്തി സൂചികമ്മപരിയോസാനേന വാ, ‘‘നട്ഠം വാ വിനട്ഠം വാ ദഡ്ഢം വാ ചീവരാസാ വാ ഉപച്ഛിന്നാ’’തി (പാരാ. ൪൬൩) ഇമേസു വാ യേന കേനചി ആകാരേന നിട്ഠിതേ ചീവരസ്മിം, ചീവരസ്സ കരണപലിബോധേ ഉപച്ഛിന്നേതി അത്ഥോ. അത്ഥതകഥിനസ്സ ഹി ഭിക്ഖുനോ യാവ ഇമേഹാകാരേഹി ചീവരപലിബോധോ ന ഛിജ്ജതി, താവ കഥിനാനിസംസം ലഭതി. ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേതി യം സങ്ഘസ്സ കഥിനം അത്ഥതം, തസ്മിഞ്ച ഉബ്ഭതേ. തത്രേവം സങ്ഖേപതോ കഥിനത്ഥാരോ ച ഉബ്ഭാരോ ച വേദിതബ്ബോ. അയഞ്ഹി കഥിനത്ഥാരോ നാമ ഭഗവതാ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാനം അനുഞ്ഞാതോ, സോ സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന പഞ്ചന്നം ജനാനം വട്ടതി, തസ്മാ യത്ഥ ചത്താരോ വാ തയോ വാ ദ്വേ വാ ഏകോ വാ പുരിമവസ്സം ഉപഗതോ, തത്ഥ പച്ഛിമവസ്സൂപഗതേ ഗണപൂരകേ കത്വാ അത്ഥരിതബ്ബം, തേ ച ഗണപൂരകാവ ഹോന്തി, ആനിസംസേ ന ലഭന്തി, തസ്മാ സചേ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാനം ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേസു യോ കോചി ധമ്മേന സമേന ചീവരം ദേതി ‘‘ഇമിനാ കഥിനം അത്ഥരഥാ’’തി (മഹാവ. ൩൦൬-൩൦൯), തം ഖന്ധകേ വുത്തായ ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചായ കഥിനത്ഥാരാരഹസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദാതബ്ബം. തേന തദഹേവ പഞ്ച വാ അതിരേകാനി വാ ഖണ്ഡാനി ഛിന്ദിത്വാ സങ്ഘാടി വാ ഉത്തരാസങ്ഗോ വാ അന്തരവാസകോ വാ കാതബ്ബോ, സേസഭിക്ഖൂഹിപി തസ്സ സഹായേഹി ഭവിതബ്ബം, സചേ കതചീവരമേവ ഉപ്പജ്ജതി, സുന്ദരമേവ. അച്ഛിന്നാസിബ്ബിതം പന ന വട്ടതി. തേന ഭിക്ഖുനാ സചേ സങ്ഘാടിയാ അത്ഥരിതുകാമോ ഹോതി, പോരാണികം സങ്ഘാടിം പച്ചുദ്ധരിത്വാ നവം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠഹിത്വാ ‘‘ഇമായ സങ്ഘാടിയാ കഥിനം അത്ഥരാമീ’’തി അത്ഥരിതബ്ബം. ഉത്തരാസങ്ഗഅന്തരവാസകേസുപി ഏസേവ നയോ. തതോ തേന പുരിമവസ്സംവുട്ഠേ അന്തോസീമാഗതേ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘അത്ഥതം, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ കഥിനം, ധമ്മികോ കഥിനത്ഥാരോ, അനുമോദഥാ’’തി (പരി. ൪൧൩) വത്തബ്ബം, ഥേരാനഞ്ച നവാനഞ്ച ബഹൂനഞ്ച ഏകസ്സ ച അനുരൂപം സല്ലക്ഖേത്വാ വത്തബ്ബം. തേഹിപി ‘‘അത്ഥതം, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ കഥിന’’ന്തി വാ ‘‘അത്ഥതം, ആവുസോ, സങ്ഘസ്സ കഥിന’’ന്തി വാ വത്വാ ‘‘ധമ്മികോ കഥിനത്ഥാരോ, അനുമോദാമാ’’തി വാ ‘‘അനുമോദാമീ’’തി വാ വത്തബ്ബം. പുരിമവസ്സംവുട്ഠേസുപി യേ അനുമോദന്തി, തേസംയേവ അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം. തേ തതോ പട്ഠായ യാവ കഥിനസ്സുബ്ഭാരാ അനാമന്തചാരോ, അസമാദാനചാരോ, യാവദത്ഥചീവരം, ഗണഭോജനം, യോ ച തത്ഥ ചീവരുപ്പാദോ, തസ്മിം ആവാസേ സങ്ഘസ്സ ഉപ്പന്നചീവരഞ്ചാതി ഇമേ പഞ്ചാനിസംസേ ലഭന്തി, അയം താവ കഥിനത്ഥാരോ. തം പനേതം കഥിനം ‘‘അട്ഠിമാ, ഭിക്ഖവേ, മാതികാ കഥിനസ്സുബ്ഭാരായ പക്കമനന്തികാ നിട്ഠാനന്തികാ സന്നിട്ഠാനന്തികാ നാസനന്തികാ സവനന്തികാ ആസാവച്ഛേദികാ സീമാതിക്കമനന്തികാ സഹുബ്ഭാരാ’’തി (മഹാവ. ൩൧൦) ഏവം വുത്താസു അട്ഠസു മാതികാസു അഞ്ഞതരവസേന ഉദ്ധരീയതി, തത്ഥ വിത്ഥാരവിനിച്ഛയോ സമന്തപാസാദികായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൧൦) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ. ഇതി ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തിഇമിനാ സേസപലിബോധാഭാവം ദസ്സേതി.

ദസാഹപരമന്തി ദസ അഹാനി പരമോ പരിച്ഛേദോ അസ്സാതി ദസാഹപരമോ, തം ദസാഹപരമം കാലം ധാരേതബ്ബന്തി അത്ഥോ. അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസു അപരിയാപന്നത്താ അതിരേകം ചീവരന്തി അതിരേകചീവരം, ചീവരം നാമ ഖോമം കപ്പാസികം കോസേയ്യം കമ്ബലം സാണം ഭങ്ഗന്തി ഏതേസം വാ തദനുലോമാനം വാ അഞ്ഞതരം അയമസ്സ ജാതി, പമാണതോ പന തം വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമം ഇധ അധിപ്പേതം. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആയാമതോ അട്ഠങ്ഗുലം സുഗതങ്ഗുലേന ചതുരങ്ഗുലവിത്ഥതം പച്ഛിമം ചീവരം വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮). യം പന വുത്തം ‘‘അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസു അപരിയാപന്നത്താ’’തി, ഏത്ഥ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും, വസ്സികസാടികം വസ്സാനം ചതുമാസം അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതും, നിസീദനം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും പച്ചത്ഥരണം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും, കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദിം യാവ ആബാധാ അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതും, മുഖപുഞ്ഛനചോളകം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും, പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮) ഇമിനാ നയേന അധിട്ഠാതബ്ബവികപ്പേതബ്ബതാ ജാനിതബ്ബാ. തത്ഥ തിചീവരം അധിട്ഠഹന്തേന രജിത്വാ കപ്പബിന്ദും ദത്വാ പമാണയുത്തമേവ അധിട്ഠാതബ്ബം, തസ്സ പമാണം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന സുഗതചീവരതോ ഊനകം വട്ടതി, ലാമകപരിച്ഛേദേന സങ്ഘാടിയാ താവ ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ ച ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകം, തിരിയം മുട്ഠിത്തികം, അന്തരവാസകോ ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകോ, തിരിയം ദ്വിഹത്ഥോപി വട്ടതി. വുത്തപ്പമാണതോ പന അതിരേകഞ്ച ഊനകഞ്ച ‘‘പരിക്ഖാരചോള’’ന്തി അധിട്ഠാതബ്ബം. തത്ഥ യസ്മാ ‘‘ദ്വേ ചീവരസ്സ അധിട്ഠാനാനി കായേന വാ അധിട്ഠേതി, വാചായ വാ അധിട്ഠേതീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ പുരാണസങ്ഘാടിം ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി പച്ചുദ്ധരിത്വാ നവം ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി ചിത്തേന ആഭോഗം കത്വാ കായവികാരം കരോന്തേന കായേന വാ അധിട്ഠാതബ്ബാ, വചീഭേദം കത്വാ വാചായ വാ അധിട്ഠാതബ്ബാ. തത്ര ദുവിധം അധിട്ഠാനം – സചേ ഹത്ഥപാസേ ഹോതി, ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ. അഥ അന്തോഗബ്ഭാദീസു സാമന്തവിഹാരേ വാ ഹോതി, ഠപിതട്ഠാനം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘ഏതം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ. ഏസ നയോ ഉത്തരാസങ്ഗേ ച അന്തരവാസകേ ച. നാമമത്തമേവ ഹി വിസേസോ. തസ്മാ സബ്ബാനി സങ്ഘാടിം ഉത്തരാസങ്ഗം അന്തരവാസകന്തി ഏവം അത്തനോ അത്തനോ നാമേനേവ അധിട്ഠാതബ്ബാനി. സചേ അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതവത്ഥേഹി സങ്ഘാടിആദീനി കരോതി, നിട്ഠിതേ രജനേ ച കപ്പേ ച ‘‘ഇമം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി പച്ചുദ്ധരിത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബാനി. ഇദഞ്ച പന തിചീവരം സുഖപരിഭോഗത്ഥം പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതുമ്പി വട്ടതി.

വസ്സികസാടികാ അനതിരിത്തപമാണാ നാമം ഗഹേത്വാ വുത്തനയേനേവ ചത്താരോ വസ്സികേ മാസേ അധിട്ഠാതബ്ബാ, തതോ പരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ, വണ്ണഭേദമത്തരത്താപി ചേസാ വട്ടതി, ദ്വേ പന ന വട്ടന്തി. നിസീദനം വുത്തനയേന അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തഞ്ച ഖോ പമാണയുത്തം ഏകമേവ, ദ്വേ ന വട്ടന്തി. പച്ചത്ഥരണമ്പി അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തം പന മഹന്തമ്പി ഏകമ്പി ബഹൂനിപി വട്ടന്തി, നീലമ്പി പീതകമ്പി സദസമ്പി പുപ്ഫദസമ്പീതി സബ്ബപ്പകാരമ്പി വട്ടതി. കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി യാവ ആബാധോ അത്ഥി, താവ പമാണികാ അധിട്ഠാതബ്ബാ, ആബാധേ വൂപസന്തേ പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ, സാ ഏകാവ വട്ടതി. മുഖപുഞ്ഛനചോളം അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തം പന ഏകമ്പി ബഹൂനിപി മഹന്തമ്പി വട്ടതിയേവ. പരിക്ഖാരചോളേ ഗണനാ നത്ഥി, യത്തകം ഇച്ഛതി, തത്തകം അധിട്ഠാതബ്ബമേവ. ഥവികാപി പരിസ്സാവനമ്പി വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമപമാണം ‘‘പരിക്ഖാരചോള’’ന്തി അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, ബഹൂനിപി ഏകതോ കത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി പരിക്ഖാരചോളാനി അധിട്ഠാമീ’’തിആദിനാ നയേന അധിട്ഠാതും വട്ടതിയേവ. മഞ്ചഭിസി പീഠഭിസി ബിബ്ബോഹനം പാവാരോ കോജവോതി ഏതേസു പന സേനാസനപരിക്ഖാരത്ഥായ ദിന്നപച്ചത്ഥരണേ ച അധിട്ഠാനകിച്ചം നത്ഥിയേവ. സബ്ബഞ്ച പനേതം വുത്തപ്പകാരേന അധിട്ഠിതചീവരം അഞ്ഞസ്സ ദാനേന, അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗഹണേന, വിസ്സാസഗ്ഗാഹേന, ഹീനായാവത്തനേന, സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേന, കാലങ്കിരിയായ, ലിങ്ഗപരിവത്തനേന, പച്ചുദ്ധരണേനാതി ഇമേഹി അട്ഠഹി കാരണേഹി അധിട്ഠാനം വിജഹതി. തിചീവരം പന കനിട്ഠങ്ഗുലിനഖപിട്ഠിപ്പമാണേന ഛിദ്ദേനാപി വിജഹതി, തഞ്ച ഖോ വിനിബ്ബേധേനേവ. സചേ ഹി ഛിദ്ദസ്സ അബ്ഭന്തരേ ഏകതന്തുപി അച്ഛിന്നോ ഹോതി, രക്ഖതിയേവ. തത്ഥ സങ്ഘാടിയാ ച ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ ച ദീഘന്തതോ വിദത്ഥിപ്പമാണസ്സ തിരിയന്തതോ അട്ഠങ്ഗുലപ്പമാണസ്സ പദേസസ്സ ഓരതോ ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ഭിന്ദതി, അന്തരവാസകേപി ദീഘന്തതോ ഏതദേവ പമാണം, തിരിയന്തേന പന ചതുരങ്ഗുലതാ വേദിതബ്ബാ. തിണ്ണന്നമ്പി വുത്തോകാസസ്സ പരതോ ന ഭിന്ദതി, തസ്മാ ഛിദ്ദേ ജാതേ തിചീവരം അതിരേകചീവരട്ഠാനേ തിട്ഠതി, സൂചികമ്മം കത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബം. വസ്സികസാടികാ വസ്സാനമാസാതിക്കമേനാപി, കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി ആബാധവൂപസമേനാപി അധിട്ഠാനം വിജഹതി. തസ്മാ സാ തതോ പരം വികപ്പേതബ്ബാ. വികപ്പനലക്ഖണം പന സബ്ബചീവരാനം വികപ്പനസിക്ഖാപദേയേവ വണ്ണയിസ്സാമ. കേവലഞ്ഹി ഇമസ്മിം ഓകാസേ യം ഏവം അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിതഞ്ച, തം ‘‘അതിരേകചീവര’’ന്തി വേദിതബ്ബം.

തം അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തി തം യഥാവുത്തജാതിപ്പമാണം ചീവരംദസാഹപരമം കാലം അതിക്കാമയതോ ഏത്ഥന്തരേ യഥാ അതിരേകചീവരം ന ഹോതി, തഥാ അക്രുബ്ബതോ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, തഞ്ച ചീവരം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, പാചിത്തിയം ആപത്തി ചസ്സ ഹോതീതി അത്ഥോ. അഥ വാ നിസ്സജ്ജനം നിസ്സഗ്ഗിയം, പുബ്ബഭാഗേ കത്തബ്ബസ്സ വിനയകമ്മസ്സേതം നാമം, നിസ്സഗ്ഗിയമസ്സ അത്ഥീതി നിസ്സഗ്ഗിയമിച്ചേവ. കിം തം? പാചിത്തിയം. തം അതിക്കാമയതോ സഹ നിസ്സഗ്ഗിയേന നിസ്സഗ്ഗിയവിനയകമ്മം പാചിത്തിയം ഹോതീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. തഞ്ച പനേതം ചീവരം യം ദിവസം ഉപ്പന്നം, തസ്സ യോ അരുണോ, സോ ഉപ്പന്നദിവസനിസ്സിതോ, തസ്മാ ചീവരുപ്പാദദിവസേന സദ്ധിം ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേ ദസാഹാതിക്കമിതം ഹോതി, തം ഗഹേത്വാ സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തത്രായം നയോ – സങ്ഘസ്സ താവ ഏവം നിസ്സജ്ജിതബ്ബം ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം ദസഹാതിക്കന്തം നിസ്സഗ്ഗിയം, ഇമാഹം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജാമീ’’തി നിസ്സജ്ജിത്വാ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഏകം നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം ആപന്നോ, തം പടിദേസേമീ’’തി ഏവം ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ. സചേ ദ്വേ ഹോന്തി, ‘‘ദ്വേ’’തി വത്തബ്ബം, സചേ തദുത്തരി, ‘‘സമ്ബഹുലാ’’തി വത്തബ്ബം. നിസ്സജ്ജനേപി സചേ ദ്വേ വാ ബഹൂനി വാ ഹോന്തി, ‘‘ഇമാനി മേ, ഭന്തേ, ചീവരാനി ദസാഹാതിക്കന്താനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി, ഇമാനാഹം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വത്തബ്ബം, പാളിം വത്തും അസക്കോന്തേന അഞ്ഞഥാപി വത്തബ്ബം. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം സരതി വിവരതി ഉത്താനിം കരോതി ദേസേതി, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൩൯), ഇമിനാ ലക്ഖണേന ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ വത്തബ്ബോ ‘‘പസ്സസീ’’തി, ‘‘ആമ പസ്സാമീ’’തി, ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി, ‘‘സാധു സുട്ഠു സംവരിസ്സാമീ’’തി. ദ്വീസു പന സമ്ബഹുലാസു വാ പുരിമനയേനേവ വചനഭേദോ കാതബ്ബോ. ദേസിതായ ആപത്തിയാ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇദം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിസ്സഗ്ഗിയം സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദദേയ്യാ’’തി (പാരാ. ൪൬൪) ഏവം നിസ്സട്ഠചീവരം ദാതബ്ബം, ദ്വീസു ബഹൂസു വാ വചനഭേദോ കാതബ്ബോ.

ഗണസ്സ പന നിസ്സജ്ജന്തേന ‘‘ഇമാഹ’’ന്തി വാ ‘‘ഇമാനി അഹ’’ന്തി വാ വത്വാ ‘‘ആയസ്മന്താനം നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വത്തബ്ബം, ആപത്തിപ്പടിഗ്ഗാഹകേനാപി ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം സരതി…പേ… ദേസേതി, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ല’’ന്തി വത്തബ്ബം, ചീവരദാനേപി ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, ഇദം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിസ്സഗ്ഗിയം ആയസ്മന്താനം നിസ്സട്ഠം, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, ആയസ്മന്താ ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദദേയ്യു’’ന്തി (പാരാ. ൪൬൬) വത്തബ്ബം, സേസം പുരിമസദിസമേവ. പുഗ്ഗലസ്സ പന നിസ്സജ്ജന്തേന ‘‘ഇമാഹ’’ന്തി വാ ‘‘ഇമാനി അഹ’’ന്തി വാ വത്വാ ‘‘ആയസ്മതോ നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വത്തബ്ബം, നിസ്സജ്ജിത്വാ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഏകം നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം ആപന്നോ, തം പടിദേസേമീ’’തി ഏവം ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ. സചേ പന നവകതരോ ഹോതി, ‘‘ആവുസോ’’തി വത്തബ്ബം, തേനാപി ‘‘പസ്സസീ’’തി വാ ‘‘പസ്സഥാ’’തി വാ വുത്തേ ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി വാ ‘‘ആമ ആവുസോ’’തി വാ വത്വാ ‘‘പസ്സാമീ’’തി വത്തബ്ബം, തതോ ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി വാ ‘‘സംവരേയ്യാഥാ’’തി വാ വുത്തേ ‘‘സാധു സുട്ഠു സംവരിസ്സാമീ’’തി വത്തബ്ബം. ഏവം ദേസിതായ ആപത്തിയാ ‘‘ഇമം ചീവരം ആയസ്മതോ ദമ്മീ’’തി ദാതബ്ബം, ദ്വീസു തീസു വാ പുബ്ബേ വുത്താനുസാരേനേവ നയോ വേദിതബ്ബോ. ദ്വിന്നം പന യഥാ ഗണസ്സ, ഏവം നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തതോ ആപത്തിപ്പടിഗ്ഗഹണഞ്ച നിസ്സട്ഠചീവരദാനഞ്ച തേസം അഞ്ഞതരേന യഥാ ഏകേന പുഗ്ഗലേന, തഥാ കാതബ്ബം, ഇദം പന സബ്ബനിസ്സഗ്ഗിയേസു വിധാനം. ചീവരം പത്തോ നിസീദനന്തി വത്ഥുമത്തമേവ ഹി നാനം, പരമ്മുഖം പന വത്ഥു ‘‘ഏത’’ന്തി നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. സചേ ബഹൂനി ഹോന്തി, ‘‘ഏതാനീ’’തി വത്തബ്ബം. നിസ്സട്ഠദാനേപി ഏസേവ നയോ. നിസ്സട്ഠവത്ഥും ‘‘ദിന്നമിദം ഇമിനാ മയ്ഹ’’ന്തി സഞ്ഞായ ന പടിദേന്തസ്സ ദുക്കടം, തസ്സ സന്തകഭാവം ഞത്വാ ലേസേന അച്ഛിന്ദന്തോ സാമികസ്സ ധുരനിക്ഖേപേന ഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാരേതബ്ബോതി.

വേസാലിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അതിരേകചീവരധാരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘ദസാഹപരമ’’ന്തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ദുക്കടം, യഥാ ച ഇധ, ഏവം സബ്ബത്ഥ, തസ്മാ നം പരതോ ന വക്ഖാമ. ദസാഹം അനതിക്കന്തേപി അതിക്കന്തസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. അതിക്കന്തേ അനതിക്കന്തസഞ്ഞിനോപി വേമതികസ്സപി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ, തഥാ അനധിട്ഠിതാവികപ്പിതഅഅസ്സജ്ജിതഅനട്ഠാവിനട്ഠഅദഡ്ഢാവിലുത്തേസു അധിട്ഠിതാദിസഞ്ഞിനോ. അന്തോദസാഹം അധിട്ഠിതേ വികപ്പിതേ വിസ്സജ്ജിതേ നട്ഠേ വിനട്ഠേ ദഡ്ഢേ അച്ഛിന്നേ വിസ്സാസേന ഗാഹിതേ ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആചാരവിപത്തി, യഥാ ച ഇദം, ഏവം ഇതോ പരാനിപി, ഉഭതോപാതിമോക്ഖേസുപി ഹി പാരാജികാനി ച സങ്ഘാദിസേസാ ച സീലവിപത്തി, സേസാപത്തിയോ ആചാരവിപത്തി, ആജീവവിപത്തി വാ ദിട്ഠിവിപത്തി വാ കാചി ആപത്തി നാമ നത്ഥി. ആജീവവിപത്തിപച്ചയാ പന ഠപേത്വാ ദുബ്ഭാസിതം ഛ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്താ, ദിട്ഠിവിപത്തിപച്ചയാ പാചിത്തിയദുക്കടവസേന ദ്വേ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്താതി, ഇദമേത്ഥ ലക്ഖണം, ഇതി വിപത്തികഥാ ഇധേവ നിട്ഠിതാതി, ന നം ഇതോ പരം വിചാരയിസ്സാമ. ജാതിപ്പമാണസമ്പന്നസ്സ ചീവരസ്സ അത്തനോ സന്തകതാ, ഗണനുപഗതാ, ഛിന്നപലിബോധഭാവോ, അതിരേകചീവരതാ, ദസാഹാതിക്കമോതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. കഥിനസമുട്ഠാനം, അകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാതിഏത്ഥ പുരിമസിക്ഖാപദേ വിയ അത്ഥം അഗ്ഗഹേത്വാ നിട്ഠിതേ ചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനോതി ഏവം സാമിവസേന കരണവചനസ്സ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കരണവസേന ഹി ഭിക്ഖുനാ ഇദം നാമ കമ്മം കാതബ്ബം, തം നത്ഥി, സാമിവസേന പന ഭിക്ഖുനോ ചീവരസ്മിം നിട്ഠിതേ കഥിനേ ച ഉബ്ഭതേ ഏവം ഇമേഹി ചീവരനിട്ഠാനകഥിനുബ്ഭാരേഹി ഛിന്നപലിബോധോ ഏകരത്തമ്പി ചേ ഭിക്ഖു തിചീവരേന വിപ്പവസേയ്യാതി ഏവം അത്ഥോ യുജ്ജതി. തത്ഥ തിചീവരേനാതി തിചീവരാധിട്ഠാനനയേന അധിട്ഠിതേസു സങ്ഘാടിആദീസു യേനകേനചി. വിപ്പവസേയ്യാതി വിയുത്തോ വസേയ്യ, ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാനൂപചാരോ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൪൭൭) നയേന പാളിയം വുത്താനം ഗാമനിഗമനനിവേസനഉദോസിതഅട്ടമാളപാസാദഹമ്മിയനാവാസത്ഥഖേത്തധഞ്ഞകരണആരാമവിഹാരരുക്ഖമൂലഅജ്ഝോകാസപ്പഭേദാനം പന്നരസാനം നിക്ഖേപട്ഠാനാനം യത്ഥകത്ഥചി നിക്ഖിപിത്വാ തേസം ഗാമാദീനം ബഹി ഹത്ഥപാസാതിക്കമേന അരുണം ഉട്ഠാപേയ്യാതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൭൩-൪൭൭-൮) വുത്തോ. അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി യം സങ്ഘോ ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ തിചീവരേന അവിപ്പവാസസമ്മുതിം ദേതി, തം ഠപേത്വാ അലദ്ധസമ്മുതികസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏകരത്തമ്പി വിപ്പവാസതോ വുത്തനയേനേവ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തി വേദിതബ്ബം, കേവലം ഇധ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം രത്തിവിപ്പവുത്ഥം അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തിആദിനാ നയേന വചനഭേദോ ഹോതി, അയം പന വിസേസോ.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ സന്തരുത്തരേന ജനപദചാരികം പക്കമനവത്ഥുസ്മിം

പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, അവിപ്പവുത്ഥേ വിപ്പവുത്ഥസഞ്ഞിനോ ചേവ വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. വിപ്പവുത്ഥേ വിപ്പവുത്ഥസഞ്ഞിനോപി അവിപ്പവുത്ഥസഞ്ഞിനോപി വേമതികസ്സാപി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, തഥാ അപച്ചുദ്ധടഅവിസ്സജ്ജിതാദീസു ച പച്ചുദ്ധടവിസ്സജ്ജിതാദിസഞ്ഞിനോ. അന്തോഅരുണേ പച്ചുദ്ധടേ പന പഠമകഥിനേ വുത്തവിസ്സജ്ജിതാദിഭേദേ ച അനാപത്തി, തഥാ ലദ്ധസമ്മുതികസ്സ വിപ്പവാസേ. ആബാധേ പന വൂപസന്തേ പച്ചാഗന്തബ്ബം, തത്ഥേവ വാ ഠിതേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബം, അഥാപിസ്സ പുന സോ വാ അഞ്ഞോ വാ ആബാധോ കുപ്പതി, ലദ്ധകപ്പിയമേവ. അധിട്ഠിതചീവരതാ, അനത്ഥതകഥിനതാ, അലദ്ധസമ്മുതികതാ, രത്തിവിപ്പവാസോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമകഥിനേ വുത്തപ്പകാരാനേവ. കേവലഞ്ഹി തത്ഥ അനധിട്ഠാനം അവികപ്പനഞ്ച അകിരിയാ, ഇധ അപ്പച്ചുദ്ധരണം, അയം വിസേസോതി.

ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. അകാലചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാതി സാമിവസേനേവ കരണത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അകാലചീവരം നാമ യ്വായം ‘‘അനത്ഥതേ കഥിനേ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ പഞ്ചമാസാ’’തി (പാരാ. ൬൪൯) ചീവരകാലോ വുത്തോ, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞദാ ഉപ്പന്നം, യഞ്ച കാലേപി സങ്ഘസ്സ വാ ‘‘ഇദം അകാലചീവര’’ന്തി, പുഗ്ഗലസ്സ വാ ‘‘ഇദം തുയ്ഹം ദമ്മീ’’തിആദിനാ നയേന ദിന്നം, ഏതം അകാലചീവരം നാമ. ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി ഏവരൂപം ചീവരം അത്തനോ ഭാഗപടിലാഭവസേന സങ്ഘതോ വാ സുത്തന്തികാദിഗണതോ വാ ഞാതിതോ വാ മിത്തതോ വാ പംസുകൂലം വാ അത്തനോ വാ ധനേന (പാരാ. ൫൦൦), അഥ വാ പന ‘‘അട്ഠിമാ, ഭിക്ഖവേ, മാതികാ ചീവരസ്സ ഉപ്പാദായ സീമായ ദേതി, കതികായ ദേതി, ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തികായ ദേതി, സങ്ഘസ്സ ദേതി, ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദേതി, വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദേതി, ആദിസ്സ ദേതി, പുഗ്ഗലസ്സ ദേതീ’’തി (മഹാവ. ൩൭൯) ഇമാസം അട്ഠന്നം മാതികാനം അഞ്ഞതരതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ. ഏത്ഥ ച ‘‘സീമായ ദമ്മീ’’തി ഏവം സീമം പരാമസിത്വാ ദേന്തോ സീമായ ദേതി നാമ, ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. ഏത്ഥ ച സീമാതി ഖണ്ഡസീമാ ഉപചാരസീമാ സമാനസംവാസസീമാ അവിപ്പവാസസീമാ ലാഭസീമാ ഗാമസീമാ നിഗമസീമാ നഗരസീമാ അബ്ഭന്തരസീമാ ഉദകുക്ഖേപസീമാ ജനപദസീമാ രട്ഠസീമാ രജ്ജസീമാ ദീപസീമാ ചക്കവാളസീമാതി പന്നരസവിധാ. തത്ഥ ഉപചാരസീമാ നാമ പരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപേന, അപരിക്ഖിത്തസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനേന പരിച്ഛിന്നാ. അപി ച ഭിക്ഖൂനം ധുവസന്നിപാതട്ഠാനതോ വാ പരിയന്തേ ഠിതഭോജനസാലതോ വാ നിബദ്ധവസനകആവാസതോ വാ ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ദ്വിന്നം ലേഡ്ഡുപാതാനം അന്തോ ‘‘ഉപചാരസീമാ’’തി വേദിതബ്ബാ. സാ പന ആവാസേ വഡ്ഢന്തേ വഡ്ഢതി, ഹായന്തേ ഹായതി, യോജനസതമ്പി ഉപചാരസീമാവ ഹോതി. തത്ഥ ദിന്നലാഭോ സബ്ബേസം അന്തോസീമഗതാനം പാപുണാതി, ഭിക്ഖുനീനം ആരാമപവേസനസേനാസനാപുച്ഛനാനി പരിവാസമാനത്താരോചനം വസ്സച്ഛേദനിസ്സയസേനാസനഗ്ഗാഹാദിവിധാനന്തി ഇദമ്പി സബ്ബം ഇമിസ്സാവ സീമായ വസേന വേദിതബ്ബം. ലാഭസീമാതി യം രാജരാജമഹാമത്താദയോ വിഹാരം കാരാപേത്വാ ഗാവുതം വാ അദ്ധയോജനം വാ യോജനം വാ സമന്താ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ‘‘അയം അമ്ഹാകം വിഹാരസ്സ ലാഭസീമാ, യം ഏത്ഥന്തരേ ഉപ്പജ്ജതി, തം സബ്ബം അമ്ഹാകം വിഹാരസ്സ ദേമാ’’തി ഠപേന്തി, അയം ലാഭസീമാ നാമ. കാസികോസലാദീനം പന രട്ഠാനം അന്തോ ബഹൂ ജനപദാ ഹോന്തി, തത്ഥ ഏകോ ജനപദപരിച്ഛേദോ ജനപദസീമാ, കാസികോസലാദിരട്ഠപരിച്ഛേദോ രട്ഠസീമാ, ഏകസ്സ രഞ്ഞോ ആണാപവത്തിട്ഠാനം രജ്ജസീമാ, സമുദ്ദന്തേന പരിച്ഛിന്നോ മഹാദീപോ വാ അന്തരദീപോ വാ ദീപസീമാ, ഏകചക്കവാളപബ്ബതപരിക്ഖേപബ്ഭന്തരം ചക്കവാളസീമാ, സേസാ നിദാനകഥായം വുത്തനയാ ഏവ. തത്ഥ ‘‘ഖണ്ഡസീമായ ദേമാ’’തി ദിന്നം ഖണ്ഡസീമട്ഠാനംയേവ പാപുണാതി, തതോ ബഹിസീമായ സീമന്തരികട്ഠാനമ്പി ന പാപുണാതി. ‘‘ഉപചാരസീമായ ദേമാ’’തി ദിന്നം പന അന്തോപരിച്ഛേദേ ഖണ്ഡസീമാസീമന്തരികാസു ഠിതാനമ്പി പാപുണാതി, സമാനസംവാസസീമായ ദിന്നം ഖണ്ഡസീമാസീമന്തരികട്ഠാനം ന പാപുണാതി, അവിപ്പവാസസീമാലാഭസീമാസു ദിന്നം താസം അന്തോഗധാനംയേവ പാപുണാതി, ഗാമസീമാദീസു ദിന്നം താസം സീമാനം അബ്ഭന്തരേ ബദ്ധസീമട്ഠാനമ്പി പാപുണാതി, അബ്ഭന്തരസീമാഉദകുക്ഖേപസീമാസു ദിന്നം തത്ഥ അന്തോഗധാനംയേവ പാപുണാതി, ജനപദസീമാദീസു ദിന്നമ്പി താസം അബ്ഭന്തരേ ബദ്ധസീമട്ഠാനമ്പി പാപുണാതി, തസ്മാ യം ജമ്ബുദീപേ ഠത്വാ ‘‘തമ്ബപണ്ണിദീപേ സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി ദീയതി, തം തമ്ബപണ്ണിദീപതോ ഏകോപി ഗന്ത്വാ സബ്ബേസം സങ്ഗണ്ഹിതും ലഭതി. സചേപി തത്ഥേവ ഏകോ സഭാഗോ ഭിക്ഖു സഭാഗാനം ഭാഗം ഗണ്ഹാതി, ന വാരേതബ്ബോ. യോ പന വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘അസുകസീമായാ’’തി അവത്വാവ കേവലം ‘‘സീമായ ദമ്മീ’’തി വദതി, സോ പുച്ഛിതബ്ബോ ‘‘സീമാ നാമ ബഹുവിധാ, കതരം സന്ധായ വദസീ’’തി, സചേ വദതി ‘‘അഹമേതം ഭേദം ന ജാനാമി, സീമട്ഠകസങ്ഘോ ഗണ്ഹതൂ’’തി, ഉപചാരസീമട്ഠേഹി ഭാജേതബ്ബം.

കതികായാതിഏത്ഥ കതികാ നാമ സമാനലാഭകതികാ. സാ പന ഏവം കാതബ്ബാ, ഏകസ്മിം വിഹാരേ സന്നിപതിതേഹി ഭിക്ഖൂഹി യം വിഹാരം സങ്ഗണ്ഹിതുകാമാ സമാനലാഭം കാതും ഇച്ഛന്തി, തസ്സ നാമം ഗഹേത്വാ ‘‘അസുകോ നാമ വിഹാരോ പോരാണകോ അപ്പലാഭോ’’തി യം കിഞ്ചി കാരണം വത്വാ ‘‘തം വിഹാരം ഇമിനാ വിഹാരേന സദ്ധിം ഏകലാഭം കാതും സങ്ഘസ്സ രുച്ചതീ’’തി തിക്ഖത്തും സാവേതബ്ബം, ഏത്താവതാ തസ്മിം വിഹാരേ നിസിന്നോപി ഇധ നിസിന്നോവ ഹോതി, തസ്മിം വിഹാരേപി ഏവമേവ കാതബ്ബം, ഏത്താവതാ ഇധ നിസിന്നോപി തസ്മിം നിസിന്നോവ ഹോതി. ഏകസ്മിം വിഹാരേ ലാഭേ ഭാജിയമാനേ ഇതരസ്മിം ഠിതസ്സ ഭാഗം ഗഹേതും വട്ടതി.

ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തിയാതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തി നാമ ദായകസ്സ പരിച്ചാഗപഞ്ഞത്തിട്ഠാനം, തസ്മാ ‘‘യത്ഥ മയ്ഹം ധുവകാരാ കരീയന്തി, തത്ഥ ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘തത്ഥ ദേഥാ’’തി വാ വുത്തേ യത്ഥ തസ്സ പാകവത്തം വാ വത്തതി, യതോ വാ ഭിക്ഖൂ നിച്ചം ഭോജേതി, യത്ഥ വാ തേന കിഞ്ചി സേനാസനം കതം, സബ്ബത്ഥ ദിന്നമേവ ഹോതി. സചേ പന ഏകസ്മിം ധുവകാരട്ഠാനേ ഥോകതരാ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തി, ഏകമേവ വാ വത്ഥം ഹോതി, മാതികം ആരോപേത്വാ യഥാ സോ വദതി, തഥാ ഗഹേതബ്ബം.

സങ്ഘസ്സ ദേതീതി ഏത്ഥ വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം ഉപചാരസീമാഗതാനഞ്ച തതോ ബഹിദ്ധാപി തേഹി സദ്ധിം ഏകാബദ്ധാനഞ്ച പാപുണാതി, തസ്മാ തേസം ഗാഹകേ സതി അസമ്പത്താനമ്പി ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. യം പന ബഹി ഉപചാരസീമായ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ‘‘സങ്ഘസ്സാ’’തി ദീയതി, തം ഏകാബദ്ധപരിസായ പാപുണാതി. യേ പന ദ്വാദസഹി ഹത്ഥേഹി പരിസം അസമ്പത്താ, തേസം ന പാപുണാതി.

ഉഭതോസങ്ഘസ്സാതി ഏത്ഥ പന യം ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദിന്നം, തതോ ഉപഡ്ഢം ഭിക്ഖൂനം, ഉപഡ്ഢം ഭിക്ഖുനീനം ദാതബ്ബം. സചേപി ഏകോ ഭിക്ഖു ഹോതി, ഏകാ വാ ഭിക്ഖുനീ, അന്തമസോ അനുപസമ്പന്നസ്സാപി ഉപഡ്ഢമേവ ദാതബ്ബം. ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേ പന സചേ ദസ ഭിക്ഖൂ ച ദസ ഭിക്ഖുനിയോ ച ഹോന്തി, ഏകവീസതി പടിവീസേ കത്വാ ഏകോ പുഗ്ഗലസ്സ ദാതബ്ബോ, ദസ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ, ദസ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ ച, യേന പുഗ്ഗലികോ ലദ്ധോ, സോ സങ്ഘതോപി അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന ഗഹേതും ലഭതി, കസ്മാ? ഉഭതോസങ്ഘഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താ, ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ഏസേവ നയോ. ഇധ പന ചേതിയസ്സ സങ്ഘതോ പാപുണകോട്ഠാസോ നാമ നത്ഥി, ഏകപുഗ്ഗലസ്സ പത്തകോട്ഠാസസമോ ഏകോ കോട്ഠാസോ ഹോതി. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ചാ’’തി വുത്തേ പന ന മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ ദാതബ്ബം, ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഗണേത്വാ ദാതബ്ബം. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേ പുഗ്ഗലോ വിസും ന ലഭതി, പാപുണകോട്ഠാസതോ ഏകമേവ ലഭതി. ‘‘ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേ പന ചേതിയസ്സ ഏകോ പുഗ്ഗലപടിവീസോ ലബ്ഭതി. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ചാ’’തി വുത്തേപി ന മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ ദാതബ്ബം, പുഗ്ഗലഗണനായ ഏവ വിഭജിതബ്ബം, തേഹി സദ്ധിം പുഗ്ഗലചേതിയപരാമസനം അനന്തരനയസദിസമേവ, യഥാ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘം ആദിം കത്വാ നയോ നീതോ, ഏവം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം ആദിം കത്വാപി നേതബ്ബോ. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേപി പുഗ്ഗലസ്സ വിസും ന ലബ്ഭതി, ചേതിയസ്സ പന ലബ്ഭതി. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേപി വിസും ന ലബ്ഭതി, ചേതിയസ്സ പന ലബ്ഭതിയേവ.

വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സാതി ഏത്ഥ സചേ വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വദതി, യേ തത്ഥ വസ്സച്ഛേദം അകത്വാ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാ, തേസം ബഹി സീമട്ഠാനമ്പി പാപുണാതി, ന അഞ്ഞേസം. സചേ പന ബഹിഉപചാരസീമായം ഠിതോ ‘‘വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സാ’’തി വദതി, യത്ഥകത്ഥചി വുട്ഠവസ്സാനം സബ്ബേസം സമ്പത്താനം പാപുണാതി. അഥ ‘‘അസുകവിഹാരേ വസ്സംവുട്ഠസ്സാ’’തി വദതി, തത്ഥ വസ്സംവുട്ഠാനംയേവ യാവ കഥിനസ്സുബ്ഭാരാ പാപുണാതി. ഗിമ്ഹാനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ ഏവം വദതി, തത്ര സമ്മുഖീഭൂതാനം സബ്ബേസം പാപുണാതി, ന അഞ്ഞേസം.

ആദിസ്സ ദേതീതി ആദിസിത്വാ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദേതി, കഥം? ഭിക്ഖൂ അജ്ജതനായ വാ സ്വാതനായ വാ യാഗുയാ നിമന്തേത്വാ തേ ഘരേ യാഗും പായേത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി യേഹി മയ്ഹം യാഗു പീതാ, തേസം ദമ്മീ’’തി വദതി, യേഹി നിമന്തിതേഹി യാഗു പീതാ, തേസംയേവ പാപുണാതി, ഭത്തഖജ്ജകാദീഹി നിമന്തിതേസുപി ഏസേവ നയോ.

പുഗ്ഗലസ്സ ദേതീതി ‘‘ഇദം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’തി ഏവം പരമ്മുഖാ വാ, പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ‘‘ഇദം തുമ്ഹാക’’ന്തി ഏവം സമ്മുഖാ വാ ദേതീതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപകഥാ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം വുത്തോ. ഇതി ഇമാസം അട്ഠന്നം മാതികാപദാനം വസേന യം അകാലചീവരലക്ഖണേന പടിലദ്ധം, തം സന്ധായ ‘‘അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തി വുത്തം.

ആകങ്ഖമാനേനാതി ഇച്ഛമാനേന. ഖിപ്പമേവ കാരേതബ്ബന്തി സീഘം അന്തോദസാഹേയേവ കാരേതബ്ബം. നോ ചസ്സ പാരിപൂരീതി നോ ചേ പാരിപൂരീ ഭവേയ്യ, യത്തകേന കരിയമാനം അധിട്ഠാനചീവരം പഹോതി, തം ചീവരം തത്തകം ന ഭവേയ്യ, ഊനകം ഭവേയ്യാതി അത്ഥോ. സതിയാ പച്ചാസായാതി ‘‘അസുകദിവസം നാമ സങ്ഘോ ചീവരാനി ലഭിസ്സതി, തതോ മേ ചീവരം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’’തിഇമിനാ നയേന സങ്ഘഗണഞാതിമിത്തേസു വാ അഞ്ഞതരട്ഠാനതോ, ‘‘പംസുകൂലം വാ ലച്ഛാമീ’’തി, ‘‘ഇമിനാ വാ കപ്പിയഭണ്ഡേന ചീവരം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി ഏവം വിജ്ജമാനായ ചീവരാസായ. തതോ ചേ ഉത്തരീതി മാസപരമതോ ചേ ഉത്തരി നിക്ഖിപേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയന്തി അത്ഥോ. യദി പനസ്സ മൂലചീവരം സണ്ഹം ഹോതി, പച്ചാസാചീവരം ഥൂലം ഹോതി, ന സക്കാ യോജേതും, രത്തിയോ ച സേസാ ഹോന്തി, ന താവ മാസോ പൂരതി, ന അകാമാ ചീവരം കാരേതബ്ബം, അഞ്ഞം പച്ചാസാചീവരം ലഭിത്വാ ഏവ കാലബ്ഭന്തരേ കാരേതബ്ബം. സചേ ന ലഭതി, പച്ചാസാചീവരമ്പി പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതബ്ബം. അഥ മൂലചീവരം ഥൂലം ഹോതി, പച്ചാസാചീവരം സണ്ഹം, മൂലചീവരം പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠഹിത്വാ പച്ചാസാചീവരമേവ മൂലചീവരം കത്വാ ഠപേതബ്ബം, തം പുന മാസപരിഹാരം ലഭതി, ഏതേനുപായേന യാവ ന ലച്ഛതി, താവ അഞ്ഞം മൂലചീവരം കത്വാ ഠപേതും ലബ്ഭതി. ഇമസ്സ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, അകാലചീവരം മാസാതിക്കന്തം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൦൦) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അകാലചീവരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ മാസം അതിക്കമനവത്ഥുസ്മിം

പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ഇതോ പരം സബ്ബം പഠമകഥിനേ വുത്തസദിസമേവ. കേവലഞ്ഹി തത്ഥ ദസാഹാതിക്കമോ, ഇധ മാസാതിക്കമോതി അയം വിസേസോ. സേസം താദിസമേവാതി.

അകാലചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ അഞ്ഞാതികായാതി ന ഞാതികായ, മാതിതോ വാ പിതിതോ വാ യാവ സത്തമം യുഗം, താവ കേനചി ആകാരേന അസമ്ബദ്ധായാതി അത്ഥോ. ഭിക്ഖുനിയാതി സാകിയാനിയോ വിയ സുദ്ധഭിക്ഖുസങ്ഘേ വാ ഉഭതോസങ്ഘേ വാ ഉപസമ്പന്നായ. പുരാണചീവരന്തി രജിത്വാ കപ്പം കത്വാ ഏകവാരമ്പി നിവത്ഥം വാ പാരുതം വാ, യം അന്തമസോ പരിഭോഗസീസേന അംസേ വാ മത്ഥകേ വാ കത്വാ മഗ്ഗം ഗതോ ഹോതി, ഉസ്സീസകം വാ കത്വാ നിപന്നോ, ഏതമ്പി പുരാണചീവരമേവ. ധോവാപേയ്യ വാതി സചേ ‘‘ധോവാ’’തിവാചായ വദതി, കായവികാരം വാ കരോതി, ഹത്ഥേന വാ ഹത്ഥേ ദേതി, പാദമൂലേ വാ ഠപേതി, അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ ഓകാസേ ഠത്വാ ഉപരി വാ ഖിപതി, അഞ്ഞസ്സ വാ ഹത്ഥേ പേസേതി, തായ ധോതം, ധോവാപിതമേവ ഹോതി, രജാപനാകോടാപനേസുപി ഏസേവ നയോ. സിക്ഖമാനായ വാ സാമണേരിയാ വാ ഉപാസികായ വാ ഹത്ഥേ ധോവനത്ഥായ ദേതി, സാ സചേ ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതി, ഏവമ്പി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. ഉപാസകസ്സ വാ സാമണേരസ്സ വാ ഹത്ഥേ ദിന്നം ഹോതി, സോ ചേ ലിങ്ഗേ പരിവത്തേ ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതി, ദഹരസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ വാ ദിന്നം ഹോതി, സോപി ലിങ്ഗേ പരിവത്തേ ധോവതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ, രജാപനാകോടാപനേസുപി ഏസേവ നയോ. ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, പുരാണചീവരം അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ധോവാപിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൦൫) ഇമിനാ പനേത്ഥ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ പുരാണചീവരധോവാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം ‘‘ധോവാ’’തിആദികായ ആണത്തിയാ, ഏവം ആണത്തായ ച ഭിക്ഖുനിയാ ഉദ്ധനസജ്ജനാദീസു സബ്ബപ്പയോഗേസു ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം. ധോവിത്വാ ഉക്ഖിത്തമത്തം പന രത്തമത്തം ആകോടിതമത്തഞ്ച നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ധോവനാദീനി തീണിപി ദ്വേ വാ കാരാപേന്തസ്സ ഏകേന വത്ഥുനാ നിസ്സഗ്ഗിയം, ഇതരേഹി ദുക്കടം. സചേ പന ‘‘ധോവാ’’തി വുത്താ സബ്ബാനിപി കരോതി, ധോവനപച്ചയാവ ആപത്തി. ‘‘ഇമസ്മിം ചീവരേ യം കത്തബ്ബം, തം കരോഹീ’’തി വദതോ പന ഏകവാചായ പാചിത്തിയേന സദ്ധിം ദ്വേ ദുക്കടാനി, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘവസേന ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ധോവാപേന്തസ്സ അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ, അഞ്ഞസ്സ വാ സന്തകം നിസീദനപച്ചത്ഥരണം വാ ധോവാപേന്തസ്സ, ഞാതികായ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞിനോ ചേവ, വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം, അഞ്ഞാതികായ ഞാതികസഞ്ഞിനോപി വേമതികസ്സാപി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ. ഇതോ പരം പന ഏവരൂപേസു ഠാനേസു ‘‘തികപാചിത്തിയ’’ന്തി വക്ഖാമ, സചേ ഞാതികായ സഹായാ അഞ്ഞാതികാ ‘‘ധോവാ’’തി അവുത്താ വാ ധോവതി, അപരിഭുത്തം വാ അഞ്ഞം വാ പരിക്ഖാരം ധോവതി, സിക്ഖമാനസാമണേരിയോ വാ ധോവന്തി, അനാപത്തി, ഉമ്മത്തകാദീനം അനാപത്തിയേവ. പുരാണചീവരതാ, ഉപചാരേ ഠത്വാ അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ആണാപനം, തസ്സാ ധോവനാദീനി ചാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സഞ്ചരിത്തസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ അഞ്ഞാതികായാതിഇദം വുത്തനയമേവ, തസ്മാ ഇതോ പരം കത്ഥചി ന വിചാരയിസ്സാമ. ചീവരന്തി ഛന്നം അഞ്ഞതരം വികപ്പനുപഗം, ഏസ നയോ സബ്ബേസു ചീവരപ്പടിസംയുത്തസിക്ഖാപദേസു. യത്ഥ പന വിസേസോ ഭവിസ്സതി, തത്ഥ വക്ഖാമ. പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതിഏത്ഥ ഹത്ഥേന വാ ഹത്ഥേ ദേതു, പാദമൂലേ വാ ഠപേതു, ധമ്മകഥം കഥേന്തസ്സ വത്ഥേസു ഖിപിയമാനേസു ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാപി ഉപരി വാ ഖിപതു, സചേ സാദിയതി, പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. യസ്സ കസ്സചി പന അനുപസമ്പന്നസ്സ ഹത്ഥേ പേസിതം ഗണ്ഹിതും വട്ടതി, ‘‘പംസുകൂലം ഗണ്ഹിസ്സതീ’’തി സങ്കാരകൂടാദീസു ഠപിതമ്പി പംസുകൂലം അധിട്ഠഹിത്വാ ഗഹേതും വട്ടതിയേവ. അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാതി യം ‘‘അന്തമസോ ഹരീടകക്ഖണ്ഡമ്പി ദത്വാ വാ ദസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ വാ പാരിവത്തകം ഗണ്ഹാതി, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം അന്തമസോ വികപ്പനുപഗം പടപരിസ്സാവനമ്പി ഗണ്ഹന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. തത്ര ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗഹിതം അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൧൨) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

രാജഗഹേ ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ഗഹണത്ഥായ ഹത്ഥപ്പസാരണാദിപ്പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തികപാചിത്തിയം, ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ഞാതികായ ച അഞ്ഞാതികസഞ്ഞിസ്സ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. വിസ്സാസഗ്ഗാഹേ, താവകാലികേ, പത്തത്ഥവികാദിമ്ഹി ച അനധിട്ഠാതബ്ബപരിക്ഖാരേ, സിക്ഖമാനസാമണേരീനം ഹത്ഥതോ ഗഹണേ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വികപ്പനുപഗചീവരതാ, പാരിവത്തകാഭാവോ, അഞ്ഞാതികായ ഹത്ഥതോ ഗഹണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സഞ്ചരിത്തസമുട്ഠാനം, കിരിയാകിരിയം, സേസം ചതുത്ഥസദിസമേവാതി.

ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ ഗഹപതിന്തി ഭിക്ഖൂസു അപബ്ബജിതമനുസ്സം. ഗഹപതാനിന്തി ഭിക്ഖുനീസു അപബ്ബജിതിത്ഥിം, ഏസ നയോ സബ്ബേസു ഗഹപതിപ്പടിസംയുത്തേസു സിക്ഖാപദേസു. വിഞ്ഞാപേയ്യാതി യാചേയ്യ വാ യാചാപേയ്യ വാ. അഞ്ഞത്ര സമയാതി യോ അച്ഛിന്നചീവരോ വാ ഹോതി നട്ഠചീവരോ വാ, തസ്സ തം സമയം ഠപേത്വാ അഞ്ഞസ്മിം വിഞ്ഞാപനപ്പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. തത്ഥ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അഞ്ഞാതകം ഗഹപതികം അഞ്ഞത്ര സമയാ വിഞ്ഞാപിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൨൪) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ചീവരവിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. ‘‘അഞ്ഞത്ര സമയാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഞാതകേ അഞ്ഞാതകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. സമയേ വാ ഞാതകപ്പവാരിതേ വാ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അഞ്ഞസ്സ വാ ഞാതകപ്പവാരിതേ തസ്സേവത്ഥായ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അത്തനോ ധനേന ഗണ്ഹന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വികപ്പനുപഗചീവരതാ, സമയാഭാവോ, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തി, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ തഞ്ചേതി തം അച്ഛിന്നചീവരം വാ നട്ഠചീവരം വാ. അഭിഹട്ഠുന്തി അഭീതി ഉപസഗ്ഗോ, ഹരിതുന്തി അത്ഥോ, ഗണ്ഹിതുന്തി വുത്തം ഹോതി. പവാരേയ്യാതി ഇച്ഛാപേയ്യ, ഇച്ഛം രുചിം ഉപ്പാദേയ്യ, ‘‘യാവത്തകം ഇച്ഛസി, താവത്തകം ഗണ്ഹാഹീ’’തി ഏവം നിമന്തേയ്യാതി അത്ഥോ, യഥാ വാ ‘‘നേക്ഖമ്മം ദട്ഠു ഖേമതോ’’തി (സു. നി. ൪൨൬, ൧൧൦൪; ചൂളനി. ജതുകണ്ണീമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസ ൬൭) ഏത്ഥ ദിസ്വാതി അത്ഥോ, ഏവമിധാപി ‘‘അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യാ’’തി ഉപനേത്വാ പുരതോ ഠപേന്തോ കായേന വാ, ‘‘അമ്ഹാകം ദുസ്സകോട്ഠാഗാരതോ യത്തകം ഇച്ഛഥ, തത്തകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തോ വാചായ വാ അഭിഹരിത്വാ നിമന്തേയ്യാതി അത്ഥോ. സന്തരുത്തരപരമന്തി സഅന്തരം ഉത്തരം പരമം അസ്സ ചീവരസ്സാതി സന്തരുത്തരപരമം, നിവാസനേന സദ്ധിം പാരുപനം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ അസ്സാതി വുത്തം ഹോതി. തതോ ചീവരം സാദിതബ്ബന്തി തതോ അഭിഹടചീവരതോ ഏത്തകം ചീവരം ഗഹേതബ്ബം, ന തതോ പരം.

തത്രായം വിനിച്ഛയോ – യസ്സ അധിട്ഠിതചീവരസ്സ തീണി നട്ഠാനി, തേന ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി, ഏകം നിവാസേത്വാ ഏകം പാരുപിത്വാ അഞ്ഞം സഭാഗട്ഠാനതോ പരിയേസിതബ്ബം. യസ്സ ദ്വേ നട്ഠാനി, തേന ഏകം സാദിതബ്ബം. സചേ പന പകതിയാവ സന്തരുത്തരേന ചരതി, ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി, ഏവം ഏകം സാദിയന്തേനേവ സമോ ഭവിസ്സതി. യസ്സ തീസു ഏകം നട്ഠം, കിഞ്ചി ന സാദിതബ്ബം. യസ്സ പന ദ്വീസു ഏകം നട്ഠം, ഏകം സാദിതബ്ബം. യസ്സ ഏകംയേവ ഹോതി, തഞ്ച നട്ഠം, ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി. ഭിക്ഖുനിയാ പന പഞ്ചസു നട്ഠേസു ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി, ചതൂസു നട്ഠേസു ഏകം സാദിതബ്ബം, തീസു നട്ഠേസു ന കിഞ്ചി സാദിതബ്ബം, കോ പന വാദോ ദ്വീസു വാ ഏകസ്മിം വാ. യേന കേനചി ഹി സന്തരുത്തരപരമതായ ഠാതബ്ബം, തതോ ഉത്തരി വിഞ്ഞാപനപ്പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. തത്ഥ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അഞ്ഞാതകം ഗഹപതികം തതുത്തരി വിഞ്ഞാപിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൨൪) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ബഹുചീവരവിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഞാതകേ അഞ്ഞാതകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. ദ്വേ ചീവരാനി കത്വാ ‘‘സേസകം ആഹരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ, ‘‘സേസകം തുയ്ഹംയേവ ഹോതൂ’’തി വുത്തസ്സ, ന അച്ഛിന്നനട്ഠകാരണാ ദിന്നം ഗണ്ഹന്തസ്സ, വുത്തനയേന ഞാതകപ്പവാരിതേ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അത്തനോ ധനേന ഗണ്ഹന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. തതുത്തരിതാ, അച്ഛിന്നാദികാരണതാ, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തി, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ഭിക്ഖും പനേവ ഉദ്ദിസ്സാതി ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദസ്സാമീ’’തി ഏവം അപദിസിത്വാ. ചീവരചേതാപന്നന്തി ഹിരഞ്ഞാദികം ചീവരമൂലം. ഉപക്ഖടം ഹോതീതി സജ്ജിതം ഹോതി, സംഹരിത്വാ ഠപിതം. ചേതാപേത്വാതി പരിവത്തേത്വാ, കാരേത്വാ വാ കിണിത്വാ വാതി അത്ഥോ. ചീവരേന അച്ഛാദേസ്സാമീതി വോഹാരവചനമേതം, ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദസ്സാമീതി അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ. തത്ര ചേ സോതി യത്ര സോ ഗഹപതി വാ ഗഹപതാനീ വാ, തത്ര സോ ഭിക്ഖു പുബ്ബേ അപ്പവാരിതോ ഉപസങ്കമിത്വാ ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യ ചേതി അയമേത്ഥ പദസമ്ബന്ധോ. വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യാതി വിസിട്ഠകപ്പം അധികവിധാനം ആപജ്ജേയ്യ. യഥാ പന തമാപജ്ജതി, തം ദസ്സേതും സാധു വതാതിആദിമാഹ. തത്ഥ സാധൂതി ആയാചനേ നിപാതോ. വതാതി പരിവിതക്കേ. മന്തി അത്താനം നിദ്ദിസതി. ആയസ്മാതി പരം ആലപതി. ഏവരൂപം വാ ഏവരൂപം വാതി ആയതാദീസു അഞ്ഞതരം. കല്യാണകമ്യതം ഉപാദായാതി സുന്ദരകാമതം വിസിട്ഠകാമതം ചിത്തേന ഗഹേത്വാ, തസ്സ ‘‘ആപജ്ജേയ്യ ചേ’’തിഇമിനാ സമ്ബന്ധോ, സചേ പന ഏവരൂപം ആപജ്ജന്തസ്സ തസ്സ വചനേന യോ പഠമം അധിപ്പേതതോ മൂലം വഡ്ഢേത്വാ സുന്ദരതരം ചേതാപേതി, തസ്സ പയോഗേ ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. തത്ഥ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം പുബ്ബേ അപ്പവാരിതം അഞ്ഞാതകം ഗഹപതികം ഉപസങ്കമിത്വാ വികപ്പം ആപന്നം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൨൯) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഞാതകേ അഞ്ഞാതകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. മഹഗ്ഘം ചേതാപേതുകാമം അപ്പഗ്ഘം വാ, ഏതേനേവ മൂലേന ‘‘അഞ്ഞം ഏവരൂപം വാ ദേഹീ’’തി വദന്തസ്സ, വുത്തനയേന ഞാതകപ്പവാരിതേ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അത്തനോ ധനേന ഗണ്ഹന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ചീവരേ ഭിയ്യോകമ്യതാ, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തി, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

ഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഇമിനാവ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇദഞ്ഹി പുരിമസ്സ അനുപഞ്ഞത്തിസദിസം, കേവലം തത്ഥ ഏകസ്സ പീളാ കതാ, ഇധ ദ്വിന്നം, അയമേത്ഥ വിസേസോ, സേസം സബ്ബം പുരിമസദിസമേവ. യഥാ ച ദ്വിന്നം, ഏവം ബഹൂനം പീളം കത്വാ ഗണ്ഹതോപി ആപത്തി വേദിതബ്ബാ. നിസ്സജ്ജനവിധാനേ ച ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം പുബ്ബേ അപ്പവാരിതേ അഞ്ഞാതകേ ഗഹപതികേ ഉപസങ്കമിത്വാ വികപ്പം ആപന്നം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൩൪) ഇമിനാ നയേന വചനഭേദോ ഞാതബ്ബോതി.

ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ രാജഭോഗ്ഗോതി രാജതോ ഭോഗ്ഗം ഭുഞ്ജിതബ്ബം അസ്സ അത്ഥീതി രാജഭോഗ്ഗോ, ‘‘രാജഭോഗോ’’തിപി പാഠോ, രാജതോ ഭോഗോ അസ്സ അത്ഥീതി അത്ഥോ. ചീവരചേതാപന്നന്തി ഹിരഞ്ഞാദികം അകപ്പിയം. പഹിണേയ്യാതി പേസേയ്യ. ഇമിനാതിആദി ആഗമനസുദ്ധിം ദസ്സേതും വുത്തം. സചേ ഹി ‘‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി പേസേയ്യ, ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യ. ആഭതന്തി ആനീതം. ന ഖോ മയന്തിആദി ഇദം കപ്പിയവസേന ആഭതമ്പി ചീവരമൂലം ഈദിസേന ദൂതവചനേന അകപ്പിയം ഹോതി, തസ്മാ തം പടിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ദസ്സേതും വുത്തം. സുവണ്ണം രജതം കഹാപണോ മാസകോതി ഇമാനി ഹി ചത്താരി നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂനി, മുത്താ മണി വേളുരിയോ സങ്ഖോ സിലാ പവാളം ലോഹിതങ്കോ മസാരഗല്ലം സത്ത ധഞ്ഞാനി ദാസിദാസഖേത്തവത്ഥുപുപ്ഫാരാമഫലാരാമാദയോതി ഇമാനി ദുക്കടവത്ഥൂനി ച അത്തനോ വാ ചേതിയസങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം വാ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടന്തി, തസ്മാ തം സാദിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ന ഖോ മയ’’ന്തിആദി വുത്തം.

ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാതി ഇദം പന അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ ആഭതത്താ വത്തും വട്ടതി, തസ്മാ വുത്തം. കാലേനാതി യുത്തപത്തകാലേന, യദാ നോ അത്ഥോ ഹോതി, തദാ കപ്പിയം ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാതി അത്ഥോ. വേയ്യാവച്ചകരോതി കപ്പിയകാരകോ. നിദ്ദിസിതബ്ബോതിഇദം ‘‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി കപ്പിയവചനേന വുത്തത്താ അനുഞ്ഞാതം. സചേ പന ദൂതോ ‘‘കോ ഇമം ഗണ്ഹാതീ’’തി വാ ‘‘കസ്സ ദേമീ’’തി വാ വദതി, ന നിദ്ദിസിതബ്ബോ. ആരാമികോ വാ ഉപാസകോ വാതിഇദം സാരുപ്പതായ വുത്തം, ഠപേത്വാ പന പഞ്ച സഹധമ്മികേ യോ കോചി കപ്പിയകാരകോ വട്ടതി. ഏസോ ഖോ, ആവുസോതിഇദം ഭിക്ഖുസ്സ കപ്പിയവചനദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ഏവമേവ ഹി വത്തബ്ബം, ‘‘ഏതസ്സ ദേഹീ’’തിആദി ന വത്തബ്ബം. സഞ്ഞത്തോ സോ മയാതി ആണത്തോ സോ മയാ, യഥാ തുമ്ഹാകം ചീവരേന അത്ഥേ സതി ചീവരം ദസ്സതി, ഏവം വുത്തോതി അത്ഥോ. ദൂതേന ഹി ഏവം ആരോചിതേയേവ തം ചോദേതും വട്ടതി, നേവ തസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ ഗതമത്തകാരണേന. സചേ പന ‘‘അയം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി സമ്മുഖാ നിദ്ദിട്ഠോ ഹോതി, ദൂതോ ച സമ്മുഖാ ഏവ തസ്സ ഹത്ഥേ ചേതാപന്നം ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദേഹീ’’തി ഗച്ഛതി, ഏവം ‘‘സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ’’തി അവുത്തേപി ചോദേതും വട്ടതി. സചേ പന ദൂതോ ഗച്ഛന്തോവ ‘‘അഹം തസ്സ ഹത്ഥേ ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി ഭിക്ഖുനോ വത്വാ വാ ഗച്ഛതി, അഞ്ഞം വാ പേസേത്വാ ആരോചാപേതി, ഏവം സതി ഇതരമ്പി ചോദേതും വട്ടതിയേവ. ദേസനാമത്തമേവ ചേതം ‘‘ദൂതേനാ’’തി. യോപി അത്തനാ ആഹരിത്വാ ഏവം പടിപജ്ജതി, തസ്മിമ്പി ഇദമേവ ലക്ഖണം. അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാതി ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനമേതം. സചേ ഹി വാചായ ചോദേതി, ഇദം വാ വചനം യായ കായചി ഭാസായ ഏതസ്സ അത്ഥോ വാ വത്തബ്ബോ, ‘‘ദേഹി മേ, ആഹര മേ’’തിആദിനാ നയേന പന വത്തും ന വട്ടതി. അഭിനിപ്ഫാദേയ്യാതി ഏവം വചീഭേദം കത്വാ തിക്ഖത്തും ചോദയമാനോ പടിലാഭവസേന സാധേയ്യ. ഇച്ചേതം കുസലന്തി ഏതം സുന്ദരം.

ഛക്ഖത്തുപരമന്തി ഭാവനപുംസകവചനമേതം. ഛക്ഖത്തുപരമഞ്ഹി തേന ചീവരം ഉദ്ദിസ്സ തുണ്ഹീഭൂതേന ഠാതബ്ബം, ന നിസീദിതബ്ബം, ന ആമിസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ. ‘‘കിംകാരണാ ആഗതോസീ’’തി വുത്തേ പന ‘‘ജാനാഹി, ആവുസോ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം. സചേ നിസജ്ജാദീനി കരോതി, ഠാനം ഭഞ്ജതി, ആഗതകാരണം വിനാസേതി, ഇദം കായേന ചോദനായ ലക്ഖണദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ഏത്ഥ ച ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന തിസ്സന്നം ചോദനാനം ഛന്നഞ്ച ഠാനാനം അനുഞ്ഞാതത്താ ചോദനായ ദിഗുണം ഠാനം അനുഞ്ഞാതം ഹോതി, തസ്മാ സചേ ചോദേതിയേവ, ന തിട്ഠതി, ഛ ചോദനായോ ലബ്ഭന്തി. സചേ തിട്ഠതിയേവ, ന ചോദേതി, ദ്വാദസ ഠാനാനി ലബ്ഭന്തി. സചേ ഉഭയം കരോതി, ഏകായ ചോദനായ ദ്വേ ഠാനാനി ഹാപേതബ്ബാനി. തത്ഥ യോ ഏകദിവസമേവ പുനപ്പുനം ഗന്ത്വാ ഛക്ഖത്തും ചോദേതി, സകിംയേവ വാ ഗന്ത്വാ ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തി ഛക്ഖത്തും വദതി, തഥാ ഏകദിവസമേവ പുനപ്പുനം ഗന്ത്വാ ദ്വാദസക്ഖത്തും തിട്ഠതി, സകിംയേവ വാ ഗന്ത്വാ തത്ര തത്ര ഠാനേ തിട്ഠതി, സോപി സബ്ബചോദനായോ സബ്ബട്ഠാനാനി ച ഭഞ്ജതി, കോ പന വാദോ നാനാദിവസേസു ഏവം കരോന്തസ്സാതി അയമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ. യേ പന കപ്പിയകാരകേ ദായകോ സയമേവ ഗന്ത്വാ നിസീദതി തേ സതക്ഖത്തുമ്പി ചോദേതും വട്ടതി. യോ പന ഉഭോഹി പി അനിദ്ദിട്ഠോ മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ ച പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോ ച, സോ ന കിഞ്ചി വത്തബ്ബോ, ഏവം ഇധ ദസപി കപ്പിയകാരകാ ദസ്സിതാ ഹോന്തി.

തതോ ചേ ഉത്തരീതി വുത്തചോദനാഠാനപരിമാണതോ ഉത്തരി. നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ഉത്തരി വായാമമാനസ്സ സബ്ബപ്പയോഗേസു ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. ഏത്ഥ ച ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അതിരേകതിക്ഖത്തും ചോദനായ അതിരേകഛക്ഖത്തും ഠാനേന അഭിനിപ്ഫാദിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൩൯) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം. യതസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതന്തി യതോ രാജതോ വാ രാജഭോഗ്ഗതോ വാ അസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരചേതാപന്നം ആനീതം, ‘‘യത്വസ്സാ’’തിപി പാഠോ, അയമേവ അത്ഥോ. തത്ഥാതി തസ്സ രഞ്ഞോ വാ രാജഭോഗ്ഗസ്സ വാ സന്തികം, സമീപത്ഥേ ഹി ഇദം ഭുമ്മവചനം. ന തം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അത്ഥം അനുഭോതീതി തം ചേതാപന്നം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തകമ്പി കമ്മം ന നിപ്ഫാദേതി. യുഞ്ജന്തായസ്മന്തോ സകന്തി ആയസ്മന്തോ അത്തനോ സന്തകം ധനം പാപുണന്തു. മാ വോ സകം വിനസ്സാതി തുമ്ഹാകം സന്തകം മാ വിനസ്സതു. അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ ലോകുത്തരധമ്മം അനുഗതാ, വത്തധമ്മതാതി അത്ഥോ, തസ്മാ ഏവം അകരോന്തോ വത്തഭേദേ ദുക്കടം ആപജ്ജതി.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ‘‘അജ്ജുണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീ’’തി (പാരാ. ൫൩൭) വുച്ചമാനോ നാഗമേസി, തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകേസു ചോദനാഠാനേസു അതിരേകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. അചോദനായ ലദ്ധേ, സാമികേഹി ചോദേത്വാ ദിന്നേ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. കപ്പിയകാരകസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിദ്ദിട്ഠഭാവോ, ദൂതേന അപ്പിതതാ, തതുത്തരിവായാമോ, തേന വായാമേന പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.

൨. ഏളകലോമവഗ്ഗോ

൧. കോസിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏളകലോമവഗ്ഗസ്സ പഠമേ കോസിയമിസ്സകന്തി ഏകേനാപി കോസിയംസുനാ അന്തമസോ തസ്സ കരണട്ഠാനേ വാതവേഗേന നിപാതിതേനാപി മിസ്സീകതം. സന്ഥതന്തി സമേ ഭൂമിഭാഗേ കോസിയംസൂനി ഉപരൂപരി സന്ഥരിത്വാ കഞ്ജിയാദീഹി സിഞ്ചിത്വാ കത്തബ്ബതാലക്ഖണം. കാരാപേയ്യ നിസ്സഗ്ഗിയന്തി കരണകാരാപനപ്പയോഗേസു ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. ഏത്ഥ ച ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, കോസിയമിസ്സകം സന്ഥതം കാരാപിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൪൪) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം, ഇമസ്സേവ വചനസ്സ അനുസാരേന ഇതോ പരം സബ്ബസന്ഥതം വേദിതബ്ബം. സക്കാ ഹി ഏത്താവതാ ജാനിതുന്തി ന തം ഇതോ പരം ദസ്സയിസ്സാമ.

ആളവിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ കോസിയമിസ്സകം സന്ഥതം കാരാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അത്തനോ അത്ഥായ കാരാപനവസേന സാണത്തികം, അത്തനാ വിപ്പകതപഅയോസാപനനയേന ചതുക്കപാചിത്തിയം, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ കരണകാരാപനേസു അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജനേ ച ദുക്കടം. വിതാനാദികരണേ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. കോസിയമിസ്സകഭാവോ, അത്തനോ അത്ഥായ സന്ഥതസ്സ കരണകാരാപനം, പടിലാഭോ ചാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ധോവാപനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവാതി.

കോസിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. സുദ്ധകാളകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ സുദ്ധകാളകാനന്തി സുദ്ധാനം കാളകാനം അഞ്ഞേഹി അമിസ്സീകതാനം. വേസാലിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ താദിസം സന്ഥതം കരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം പഠമസദിസമേവാതി.

സുദ്ധകാളകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ദ്വേഭാഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ ദ്വേ ഭാഗാതി ദ്വേ കോട്ഠാസാ. ആദാതബ്ബാതി ഗഹേതബ്ബാ. ഗോചരിയാനന്തി കപിലവണ്ണാനം. അയം പനേത്ഥ വിനിച്ഛയോ – യത്തകേഹി കത്തുകാമോ ഹോതി, തേസു തുലയിത്വാ ദ്വേ കോട്ഠാസാ കാളകാനം ഗഹേതബ്ബാ, ഏകോ ഓദാതാനം, ഏകോ ഗോചരിയാനം. ഏകസ്സാപി കാളകലോമസ്സ അതിരേകഭാവേ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ഊനകം വട്ടതി.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ താദിസം സന്ഥതം കരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, കിരിയാകിരിയം, സേസം പഠമസദിസമേവാതി. ഇമാനി പന തീണി നിസ്സജ്ജിത്വാ പടിലദ്ധാനിപി പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടന്തി.

ദ്വേഭാഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഛബ്ബസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ ഓരേന ചേ ഛന്നം വസ്സാനന്തി ഛന്നം വസ്സാനം ഓരിമഭാഗേ, അന്തോതി അത്ഥോ. അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി യം സങ്ഘോ ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്ഥതസമ്മുതിം ദേതി, തം ഠപേത്വാ അലദ്ധസമ്മുതികസ്സ ഛബ്ബസ്സബ്ഭന്തരേ അഞ്ഞം സന്ഥതം കരോന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അനുവസ്സം സന്ഥതം കാരാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാ യേന ലദ്ധാ ഹോതി, തസ്സ യാവ രോഗോ ന വൂപസമ്മതി, വൂപസന്തോ വാ പുന കുപ്പതി, താവ ഗതഗതട്ഠാനേ അനുവസ്സമ്പി കാതും വട്ടതി, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ കാരേതും, കതഞ്ച പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതുമ്പി വട്ടതി, സേസം പഠമസദിസമേവാതി.

ഛബ്ബസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. നിസീദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ പുരാണസന്ഥതം നാമ യത്ഥ സകിമ്പി നിസിന്നോ വാ ഹോതി നിപന്നോ വാ. സമന്താതി ഏകപസ്സതോ വട്ടം വാ ചതുരസ്സം വാ ഛിന്ദിത്വാ ഗഹിതട്ഠാനം യഥാ വിദത്ഥിമത്തം ഹോതി, ഏവം ഗഹേതബ്ബം. സന്ഥരന്തേന പന ഏകദേസേ വാ സന്ഥരിതബ്ബം, വിജടേത്വാ വാ മിസ്സകം കത്വാ സന്ഥരിതബ്ബം, ഏവം ഥിരതരം ഹോതി. അനാദാ ചേതി സതി പുരാണസന്ഥതേ അഗ്ഗഹേത്വാ. അസതി പന അഗ്ഗഹേത്വാപി വട്ടതി, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ കാരേതും, കതഞ്ച പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതുമ്പി വട്ടതി.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ സന്ഥതവിസ്സജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം തതിയസദിസമേവാതി.

നിസീദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഏളകലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സാതി അദ്ധാനസങ്ഖാതം ദീഘമഗ്ഗം പടിപന്നസ്സ, സബ്ബഞ്ചേതം വത്ഥുമത്തദീപനമേവ, യത്ഥ കത്ഥചി പന ധമ്മേന ലഭിത്വാ ഗണ്ഹതോ ദോസോ നത്ഥി. തിയോജനപരമന്തി ഗഹിതട്ഠാനതോ തിയോജനപ്പമാണം ദേസം. സഹത്ഥാതി സഹത്ഥേന, അത്തനാ ഹരിതബ്ബാനീതി അത്ഥോ. അസന്തേ ഹാരകേതി അസന്തേയേവ അഞ്ഞസ്മിമ്പി ഹാരകേ. സചേ പന അത്ഥി, തം ഗാഹേതും വട്ടതി. അത്തനാ പന അന്തമസോ വാതാബാധപ്പടികാരത്ഥം സുത്തകേന അബന്ധിത്വാ കണ്ണച്ഛിദ്ദേ പക്ഖിത്താനിപി ആദായ തിയോജനം ഏകം പാദം അതിക്കാമേന്തസ്സ ദുക്കടം, ദുതിയപാദാതിക്കമേ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആരബ്ഭ തിയോജനാതിക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകതിയോജനേ അതിരേകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. തിയോജനം ഹരണപച്ചാഹരണേ, വാസാധിപ്പായേന ഗന്ത്വാ തതോ പരം ഹരണേ, അച്ഛിന്നം വാ നിസ്സട്ഠം വാ പടിലഭിത്വാ ഹരണേ, അഞ്ഞം ഹരാപനേ, അന്തമസോ സുത്തകേനപി ബദ്ധകതഭണ്ഡഹരണേ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഏളകലോമാനം അകതഭണ്ഡതാ, പഠമപ്പടിലാഭോ, അത്തനാ ആദായ വാ അഞ്ഞസ്സ അജാനന്തസ്സ യാനേ പക്ഖിപിത്വാ വാ തിയോജനാതിക്കമനം, ആഹരണപച്ചാഹരണം, അവാസാധിപ്പായതാതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. ഏളകലോമസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ഏളകലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ഏളകലോമധോവാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ സക്കേസു ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ ഏളകലോമധോവാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. തത്ഥ പുരാണചീവരധോവാപനേ വുത്തനയേനേവ സബ്ബോപി വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

ഏളകലോമധോവാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ജാതരൂപസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ജാതരൂപരജതന്തി സുവണ്ണഞ്ചേവ രൂപിയഞ്ച, അപിച കഹാപണോ ലോഹമാസകദാരുമാസകജതുമാസകാദയോപി യേ വോഹാരം ഗച്ഛന്തി, സബ്ബേ തേ ഇധ രജതന്ത്വേവ വുത്താ. ഉഗ്ഗണ്ഹേയ്യ വാതി അത്തനോ അത്ഥായ ദിയ്യമാനം വാ യത്ഥകത്ഥചി ഠിതം വാ നിപ്പരിഗ്ഗഹിതം ദിസ്വാ സയം ഗണ്ഹേയ്യ വാ. ഉഗ്ഗണ്ഹാപേയ്യ വാതി തദേവ അഞ്ഞേന ഗാഹാപേയ്യ വാ. ഉപനിക്ഖിത്തം വാ സാദിയേയ്യാതി ‘‘ഇദം അയ്യസ്സ ഹോതൂ’’തി ഏവം സമ്മുഖാ വാ, ‘‘അസുകസ്മിം നാമ ഠാനേ മമ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം, തം തുയ്ഹം ഹോതൂ’’തി ഏവം പരമ്മുഖാ ഠിതം വാ കേവലം വാചായ വാ ഹത്ഥമുദ്ദായ വാ ‘‘തുയ്ഹ’’ന്തി വത്വാ പരിച്ചത്തം യോ കായവാചാഹി അപ്പടിക്ഖിപിത്വാ ചിത്തേന അധിവാസേയ്യ, അയം ‘‘സാദിയേയ്യാ’’തി വുച്ചതി. സചേ പന ചിത്തേന സാദിയതി, ഗണ്ഹിതുകാമോ ഹോതി, കായേന വാ വാചായ വാ ‘‘നയിദം കപ്പതീ’’തി പടിക്ഖിപതി, കായവാചാഹി അപ്പടിക്ഖിപിത്വാ സുദ്ധചിത്തോ ഹുത്വാ ‘‘നയിദം അമ്ഹാകം കപ്പതീ’’തി ന സാദിയതി, വട്ടതി. നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ഉഗ്ഗഹണാദീസു യംകിഞ്ചി കരോന്തസ്സ അഘനബദ്ധേസു വത്ഥൂസു വത്ഥുഗണനായ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. തം നിസ്സജ്ജന്തേന ‘‘അഹം, ഭന്തേ, രൂപിയം പടിഗ്ഗഹേസിം, ഇദം മേ, ഭന്തേ, നിസ്സഗ്ഗിയം, ഇമാഹം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജാമീ’’തി (പാരാ. ൫൮൪) ഏവം സങ്ഘമജ്ഝേയേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. സചേ തത്ഥ കോചി ഗഹട്ഠോ ആഗച്ഛതി, ‘‘ഇദം ജാനാഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. ‘‘ഇമിനാ കിം ആഹരിയ്യതൂ’’തി ഭണന്തേ പന ‘‘ഇദം നാമാ’’തി അവത്വാ ‘‘സപ്പിആദീനി ഭിക്ഖൂനം കപ്പന്തീ’’തി ഏവം കപ്പിയം ആചിക്ഖിതബ്ബം. സചേ സോ ആഹരതി, രൂപിയപ്പടിഗ്ഗാഹകം ഠപേത്വാ സബ്ബേഹി ഭാജേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. രൂപിയപ്പടിഗ്ഗാഹകസ്സ പന യം തപ്പച്ചയാ ഉപ്പന്നം, തം അഞ്ഞേന ലഭിത്വാ ദിയ്യമാനമ്പി അന്തമസോ തതോ നിബ്ബത്തരുക്ഖച്ഛായാപി പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതി. സചേ പന സോ കിഞ്ചി ആഹരിതും ന ഇച്ഛതി, ‘‘ഇമം ഛട്ടേഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. സചേ യത്ഥ കത്ഥചി നിക്ഖിപതി, ഗഹേത്വാ വാ ഗച്ഛതി, ന വാരേതബ്ബോ. നോ ചേ ഛട്ടേതി, പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു രൂപിയഛട്ടകോ സമ്മന്നിതബ്ബോ. തേന അനിമിത്തം കത്വാവ ഗൂഥം വിയ ഛട്ടേതബ്ബം. സചേ നിമിത്തം കരോതി, ദുക്കടം ആപജ്ജതി.

രാജഗഹേ ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ രൂപിയപ്പടിഗ്ഗഹണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, അരൂപിയേ രൂപിയസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ, സങ്ഘചേതിയാദീനം അത്ഥായ ഗണ്ഹന്തസ്സ, മുത്താമണിആദിപ്പടിഗ്ഗഹണേ ച ദുക്കടം. രതനസിക്ഖാപദനയേന നിക്ഖിപന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ജാതരൂപരജതഭാവോ, അത്തുദ്ദേസികതാ, ഗഹണാദീസു അഞ്ഞതരഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീസു സിയാ കിരിയം ഗഹണേന ആപജ്ജനതോ, സിയാ അകിരിയം പടിക്ഖേപസ്സ അകരണതോ, സേസം സഞ്ചരിത്തേ വുത്തനയമേവാതി.

ജാതരൂപസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ നാനപ്പകാരകന്തി കതാദിവസേന അനേകവിധം. രൂപിയസംവോഹാരന്തി ജാതരൂപരജതപരിവത്തനം. പുരിമസിക്ഖാപദേന ഹി നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുദുക്കടവത്ഥൂനം പടിഗ്ഗഹണം വാരിതം, ഇമിനാ പരിവത്തനം. തസ്മാ ദുക്കടവത്ഥുനാ ദുക്കടവത്ഥുകപ്പിയവത്ഥൂനി, കപ്പിയവത്ഥുനാ ച ദുക്കടവത്ഥും പരിവത്തേന്തസ്സ ദുക്കടം. നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനാ പന നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും വാ ദുക്കടവത്ഥും വാ കപ്പിയവത്ഥും വാ, ദുക്കടവത്ഥുകപ്പിയവത്ഥൂഹി ച നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും പരിവത്തേന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, തം പുരിമനയാനുസാരേനേവ സങ്ഘമജ്ഝേ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, നിസ്സട്ഠവത്ഥുസ്മിഞ്ച തത്ഥ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ രൂപിയസംവോഹാരവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, യം അത്തനോ ധനേന പരിവത്തേതി, തസ്സ വാ ധനസ്സ വാ രൂപിയഭാവോ ചേവ, പരിവത്തനഞ്ചാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. കിരിയം, സേസം അനന്തരസിക്ഖാപദേ വുത്തനയമേവാതി.

രൂപിയസംവോഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ നാനപ്പകാരകന്തി ചീവരാദീനം കപ്പിയഭണ്ഡാനം വസേന അനേകവിധം. കയവിക്കയന്തി കയഞ്ചേവ വിക്കയഞ്ച. ‘‘ഇമിനാ ഇമം ദേഹി, ഇമം ആഹര, പരിവത്തേഹി, ചേതാപേഹീ’’തി ഇമിനാ ഹി നയേന പരസ്സ കപ്പിയഭണ്ഡം ഗണ്ഹന്തോ കയം സമാപജ്ജതി, അത്തനോ കപ്പിയഭണ്ഡം ദേന്തോ വിക്കയം സമാപജ്ജതി. തസ്മാ ഠപേത്വാ പഞ്ച സഹധമ്മികേ യം ഏവം അത്തനോ കപ്പിയഭണ്ഡം ദത്വാ മാതു സന്തകമ്പി കപ്പിയഭണ്ഡം ഗണ്ഹാതി, തം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. വുത്തലക്ഖണവസേന സങ്ഘഗണപുഗ്ഗലേസു യസ്സ കസ്സചി നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, ‘‘ഇമം ഭുഞ്ജിത്വാ വാ ഗഹേത്വാ വാ ഇദം നാമ ആഹര വാ കരോഹി വാ’’തി രജനാദിം ആഹരാപേത്വാ വാ ധമകരണാദിപരിക്ഖാരം ഭൂമിസോധനാദിഞ്ച നവകമ്മം കാരേത്വാ വാ സന്തം വത്ഥു നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, അസന്തേ പാചിത്തിയം ദേസേതബ്ബമേവ.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ കയവിക്കയവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘ഇദം കിം അഗ്ഘതീ’’തി ഏവം അഗ്ഘം പുച്ഛന്തസ്സ, യസ്സ ഹത്ഥതോ ഭണ്ഡം ഗണ്ഹിതുകാമോ ഹോതി, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം അന്തമസോ തസ്സേവ പുത്തഭാതുകമ്പി കപ്പിയകാരകം കത്വാ ‘‘ഇമിനാ ഇദം നാമ ഗഹേത്വാ ദേഹീ’’തി ആചിക്ഖന്തസ്സ, ‘‘ഇദം അമ്ഹാകം അത്ഥി, അമ്ഹാകഞ്ച ഇമിനാ ച ഇമിനാ ച അത്ഥോ’’തി ഏവം വത്വാ അത്തനോ ധനേന ലദ്ധം ഗണ്ഹന്തസ്സ, സഹധമ്മികേഹി സദ്ധിം കയവിക്കയം കരോന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. യം അത്തനോ ധനേന പരിവത്തേതി, യേന ച പരിവത്തേതി, തേസം കപ്പിയവത്ഥുതാ, അസഹധമ്മികതാ, കയവിക്കയാപജ്ജനഞ്ചാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സേസം രൂപിയസംവോഹാരേ വുത്തനയമേവാതി.

കയവിക്കയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഏളകലോമവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

൩. പത്തവഗ്ഗോ

൧. പത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പത്തവഗ്ഗസ്സ പഠമേ അതിരേകപത്തോതി അനധിട്ഠിതോ ച അവികപ്പിതോ ച, സോ ച ഖോ ഉക്കട്ഠമജ്ഝിമോമകാനം അഞ്ഞതരോ പമാണയുത്തോവ, തസ്സ പമാണം ‘‘അഡ്ഢാള്ഹകോദനം ഗണ്ഹാതീ’’തിആദിനാ (പാരാ ൬൦൨) നയേന പാളിയം വുത്തം. തത്രായം വിനിച്ഛയോ – അനുപഹതപുരാണസാലിതണ്ഡുലാനം സുകോട്ടിതപരിസുദ്ധാനം ദ്വേ മഗധനാളിയോ ഗഹേത്വാ തേഹി തണ്ഡുലേഹി അനുത്തണ്ഡുലമകിലിന്നമപിണ്ഡികം സുവിസദം കുന്ദമകുളരാസിസദിസം അവസ്സാവിതോദനം പചിത്വാ നിരവസേസം പത്തേ പക്ഖിപിത്വാ തസ്സ ഓദനസ്സ ചതുത്ഥഭാഗപ്പമാണോ നാതിഘനോ നാതിതനുകോ ഹത്ഥഹാരിയോ സബ്ബസമ്ഭാരസങ്ഖതോ മുഗ്ഗസൂപോ പക്ഖിപിതബ്ബോ, തതോ ആലോപസ്സ അനുരൂപം യാവചരിമാലോപപ്പഹോനകം മച്ഛമംസാദിബ്യഞ്ജനം പക്ഖിപിതബ്ബം, സപ്പിതേലതക്കരസകഞ്ജിയാദീനി പന ഗണനൂപഗാനി ന ഹോന്തി. താനി ഹി ഓദനഗതികാനേവ, നേവ ഹാപേതും, ന വഡ്ഢേതും സക്കോന്തി, ഏവമേതം സബ്ബമ്പി പക്ഖിത്തം സചേ പത്തസ്സ മുഖവട്ടിയാ ഹേട്ഠിമരാജിസമം തിട്ഠതി, സുത്തേന വാ ഹീരേന വാ ഛിന്ദന്തസ്സ സുത്തസ്സ വാ ഹീരസ്സ വാ ഹേട്ഠിമന്തം ഫുസതി, അയം ഉക്കട്ഠോ നാമ പത്തോ. സചേ തം രാജിം അതിക്കമ്മ ഥൂപീകതം തിട്ഠതി, അയം ഉക്കട്ഠോമകോ നാമ പത്തോ. സചേ തം രാജിം ന സമ്പാപുണാതി, അന്തോഗധമേവ ഹോതി, അയം ഉക്കട്ഠുക്കട്ഠോ നാമ പത്തോ. ഉക്കട്ഠതോ ഉപഡ്ഢപ്പമാണോ മജ്ഝിമോ. മജ്ഝിമപത്തതോ ഉപഡ്ഢപ്പമാണോ ഓമകോ. തേസമ്പി വുത്തനയേനേവ ഭേദോ വേദിതബ്ബോ. ഇച്ചേതേസു നവസു ഉക്കട്ഠുക്കട്ഠോ ച ഓമകോമകോ ചാതി ദ്വേ അപത്താ, സേസാ സത്ത പത്താ പമാണയുത്താ നാമ, അയമേത്ഥസങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൯൮ ആദയോ) വുത്തോ, തസ്മാ ഏവം പമാണയുത്തം സമണസാരുപ്പേന പക്കം അയോപത്തം വാ മത്തികാപത്തം വാ ലഭിത്വാ പുരാണപത്തം പച്ചുദ്ധരിത്വാ അന്തോദസാഹേ അധിട്ഠാതബ്ബോ. സചേ പനസ്സ മൂലതോ കാകണികമത്തമ്പി ദാതബ്ബം അവസിട്ഠം ഹോതി, അധിട്ഠാനുപഗോ ന ഹോതി, അപ്പച്ചുദ്ധരന്തേന വികപ്പേതബ്ബോ. തത്ഥ പച്ചുദ്ധരണാധിട്ഠാനലക്ഖണം ചീവരവഗ്ഗേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം, വികപ്പനലക്ഖണം പരതോ വക്ഖാമ. സചേ പന കോചി അപത്തകോ ഭിക്ഖു ദസ പത്തേ ലഭിത്വാ സബ്ബേ അത്തനാവ പരിഭുഞ്ജിതുകാമോ ഹോതി, ഏകം പത്തം അധിട്ഠായ പുന ദിവസേ തം പച്ചുദ്ധരിത്വാ അഞ്ഞോ അധിട്ഠാതബ്ബോ, ഏതേനുപായേന വസ്സസതമ്പി പരിഹരിതും സക്കാ. യോ പനസ്സ പത്തോ മുഖവട്ടിതോ ഹേട്ഠാ ദ്വങ്ഗുലമത്തോകാസതോ പട്ഠായ യത്ഥകത്ഥചി കങ്ഗുസിത്ഥനിക്ഖമനമത്തേന ഛിദ്ദേന ഛിദ്ദോ ഹോതി, സോ അധിട്ഠാനുപഗോ ന ഹോതി. പുന ഛിദ്ദേ പാകതികേ കതേ അധിട്ഠാതബ്ബോ, സേസം അധിട്ഠാനവിജഹനം തിചീവരേ വുത്തനയമേവ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ അതിരേകപത്തധാരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, സേസവണ്ണനാക്കമോ ചീവരവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോതി.

പത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഊനപഞ്ചബന്ധനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ഊനാനി പഞ്ച ബന്ധനാനി അസ്സാതി ഊനപഞ്ചബന്ധനോ, നാസ്സ പഞ്ച ബന്ധനാനി പൂരേന്തീതി അത്ഥോ, തേന ഊനപഞ്ചബന്ധനേന, ഇത്ഥമ്ഭൂതസ്സ ലക്ഖണേ കരണവചനം. തത്ഥ യസ്മാ അബന്ധനസ്സാപി പഞ്ച ബന്ധനാനി ന പൂരേന്തി സബ്ബസോ നത്ഥിതായ, തേനസ്സ പദഭാജനേ ‘‘ഊനപഞ്ചബന്ധനോ നാമ പത്തോ അബന്ധനോ വാ ഏകബന്ധനോ വാ’’തിആദി (പാരാ. ൬൧൩) വുത്തം. ‘‘ഊനപഞ്ചബന്ധനേനാ’’തി ച വുത്തത്താ യസ്സ പഞ്ചബന്ധനോ പത്തോ ഹോതി പഞ്ചബന്ധനോകാസോ വാ, തസ്സ സോ അപത്തോ, തസ്മാ അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേതും വട്ടതി. യസ്മിം പന പത്തേ മുഖവട്ടിതോ ഹേട്ഠാ ഭട്ഠാ ദ്വങ്ഗുലപ്പമാണാ ഏകാപി രാജി ഹോതി, തം തസ്സാ രാജിയാ ഹേട്ഠിമപരിയന്തേ പത്തവേധകേന വിജ്ഝിത്വാ പചിത്വാ സുത്തരജ്ജുകമകചിരജ്ജുകാദീഹി വാ തിപുസുത്തകേന വാ ബന്ധിത്വാ തം ബന്ധനം ആമിസസ്സ അലഗ്ഗനത്ഥം തിപുപട്ടകേന വാ കേനചി ബദ്ധസിലേസാദിനാ വാ പടിച്ഛാദേതബ്ബം, സോ ച പത്തോ അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബോ, സുഖുമം വാ ഛിദ്ദം കത്വാ ബന്ധിതബ്ബോ, ഫാണിതം ഝാപേത്വാ പാസാണചുണ്ണേന ബന്ധിതുമ്പി വട്ടതി. യസ്സ പന ദ്വേ രാജിയോ വാ ഏകായേവ വാ ചതുരങ്ഗുലാ, തസ്സ ദ്വേ ബന്ധനാനി ദാതബ്ബാനി. യസ്സ തിസ്സോ വാ ഏകായേവ വാ ഛളങ്ഗുലാ, തസ്സ തീണി. യസ്സ ചതസ്സോ വാ ഏകായേവ വാ അട്ഠങ്ഗുലാ, തസ്സ ചത്താരി. യസ്സ പഞ്ച വാ ഏകായേവ വാ ദസങ്ഗുലാ, സോ ബദ്ധോപി അബദ്ധോപി അപത്തോയേവ, അഞ്ഞോ വിഞ്ഞാപേതബ്ബോ, ഏസ താവ മത്തികാപത്തേ വിനിച്ഛയോ.

അയോപത്തേ പന സചേപി പഞ്ച വാ അതിരേകാനി വാ ഛിദ്ദാനി ഹോന്തി, താനി ചേ അയചുണ്ണേന വാ ആണിയാ വാ ലോഹമണ്ഡലേന വാ ബദ്ധാനി മട്ഠാനി ഹോന്തി, സ്വേവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബോ, അഞ്ഞോ ന വിഞ്ഞാപേതബ്ബോ. അഥ പന ഏകമ്പി ഛിദ്ദം മഹന്തം ഹോതി, ലോഹമണ്ഡലേന ബദ്ധമ്പി മട്ഠം ന ഹോതി, പത്തേ ആമിസം ലഗ്ഗതി, അകപ്പിയോ ഹോതി അയം പത്തോ, അഞ്ഞോ വിഞ്ഞാപേതബ്ബോ. യോ പന ഏവം പത്തസങ്ഖേപഗതേ വാ അയോപത്തേ, ഊനപഞ്ചബന്ധനേ വാ മത്തികാപത്തേ സതി അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേതി, പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയോ ഹോതി, നിസ്സജ്ജിതബ്ബോ. നിസ്സജ്ജന്തേന സങ്ഘമജ്ഝേ ഏവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബോ, തേന വുത്തം ‘‘ഭിക്ഖുപരിസായ നിസ്സജ്ജിതബ്ബോ’’തി. യോ ച തസ്സാ ഭിക്ഖുപരിസായാതിഏത്ഥ തേഹി ഭിക്ഖൂഹി പകതിയാ ഏവ അത്തനോ അത്തനോ അധിട്ഠിതം പത്തം ഗഹേത്വാ സന്നിപതിതബ്ബം, തതോ സമ്മതേന പത്തഗ്ഗാഹാപകേന പത്തസ്സ വിജ്ജമാനഗുണം വത്വാ ‘‘ഭന്തേ, ഇമം ഗണ്ഹഥാ’’തി ഥേരോ വത്തബ്ബോ. സചേ ഥേരസ്സ സോ പത്തോ ന രുച്ചതി, അപ്പിച്ഛതായ വാ ന ഗണ്ഹാതി, വട്ടതി. തസ്മിം പന അനുകമ്പായ അഗണ്ഹന്തസ്സ ദുക്കടം. സചേ പന ഗണ്ഹാതി, ഥേരസ്സ പത്തം ദുതിയത്ഥേരം ഗാഹാപേത്വാ ഏതേനേവ ഉപായേന യാവ സങ്ഘനവകാ ഗാഹാപേതബ്ബോ, തേന പരിച്ചത്തപത്തോ പന പത്തപരിയന്തോ നാമ, സോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പദാതബ്ബോ. തേനാപി സോ യഥാ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഗഹിതപത്തോ, ഏവമേവ സക്കച്ചം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബോ. സചേ പന തം ജിഗുച്ഛന്തോ അദേസേ വാ നിക്ഖിപതി, അപരിഭോഗേന വാ പരിഭുഞ്ജതി, വിസ്സജ്ജേതി വാ, ദുക്കടം ആപജ്ജതി.

സക്കേസു ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ ബഹൂ പത്തേ വിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, അബന്ധനേന അബന്ധനം, ഏകബന്ധനം, ദുബന്ധനം, തിബന്ധനം, ചതുബ്ബന്ധനം, അബന്ധനോകാസം, ഏകദ്വിതിചതുബ്ബന്ധനോകാസം ചേതാപേതി, ഏവം ഏകേകേന പത്തേന ദസധാ ദസവിധം പത്തം. ചേതാപനവസേന പന ഏകം നിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസതം ഹോതി. നട്ഠപത്തസ്സ, ഭിന്നപത്തസ്സ, അത്തനോ ഞാതകപ്പവാരിതേ, അഞ്ഞസ്സ ച ഞാതകപ്പവാരിതേ, തസ്സേവത്ഥായ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അത്തനോ ധനേന ഗണ്ഹതോ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അധിട്ഠാനുപഗപത്തസ്സ ഊനപഞ്ചബന്ധനതാ, അത്തുദ്ദേസികതാ, അകതവിഞ്ഞത്തി, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ധോവാപനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയാനേവാതി.

ഊനപഞ്ചബന്ധനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഭേസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ പടിസായനീയാനീതി പടിസായിതബ്ബാനി, പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീതി അത്ഥോ. ഏതേന സയം ഉഗ്ഗഹേത്വാ നിക്ഖിത്താനം സത്താഹാതിക്കമേപി അനാപത്തിം ദസ്സേതി, താനി ഹി പടിസായിതും ന വട്ടന്തി. ഭേസജ്ജാനീതി ഭേസജ്ജകിച്ചം കരോന്തു വാ, മാ വാ, ഏവം ലദ്ധവോഹാരാനി. സപ്പി നാമ ഗവാദീനം സപ്പി, യേസം മംസം കപ്പതി, തേസം സപ്പി. തഥാ നവനീതം. തേലം നാമ തിലസാസപമധൂകഏരണ്ഡകവസാദീഹി നിബ്ബത്തിതം. മധു നാമ മക്ഖികാമധുമേവ. ഫാണിതം നാമ ഉച്ഛുരസം ഉപാദായ പന അപക്കാ വാ അവത്ഥുകപക്കാ വാ സബ്ബാപി ഉച്ഛുവികതി ‘‘ഫാണിത’’ന്തി വേദിതബ്ബം. താനി പടിഗ്ഗഹേത്വാതി താനി ഭേസജ്ജാനി പടിഗ്ഗഹേത്വാ, ന തേസം വത്ഥൂനി. ഏതേന ഠപേത്വാ വസാതേലം യാനേത്ഥ യാവകാലികവത്ഥുകാനി, തേസം വത്ഥൂനി പടിഗ്ഗഹേത്വാ കതാനി സപ്പിആദീനി സത്താഹം അതിക്കാമയതോപി അനാപത്തിം ദസ്സേതി. വസാതേലം പന കാലേ പടിഗ്ഗഹിതം കാലേ നിപക്കം കാലേ സംസട്ഠം തേലപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജിതും അനുഞ്ഞാതം, തസ്മാ ഠപേത്വാ മനുസ്സവസം അഞ്ഞം യംകഞ്ചി വസം പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ സാമം പചിത്വാ നിബ്ബത്തിതതേലമ്പി സത്താഹം നിരാമിസപരിഭോഗേന വട്ടതി. അനുപസമ്പന്നേന പചിത്വാ ദിന്നം പന തദഹുപുരേഭത്തം സാമിസമ്പി വട്ടതി, അഞ്ഞേസം യാവകാലികവത്ഥൂനം വത്ഥും പചിതും ന വട്ടതിയേവ. നിബ്ബത്തിതസപ്പി വാ നവനീതം വാ പചിതും വട്ടതി, തം പന തദഹുപുരേഭത്തമ്പി സാമിസം പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതി. പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതഖീരാദിതോ അനുപസമ്പന്നേന പചിത്വാ കതസപ്പിആദീനി പന തദഹുപുരേഭത്തം സാമിസാനിപി വട്ടന്തി, പച്ഛാഭത്തതോ പട്ഠായ അനജ്ഝോഹരണീയാനി, സത്താഹാതിക്കമേപി അനാപത്തി. സന്നിധികാരകം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീതി സന്നിധിം കത്വാ നിദഹിത്വാ പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതാനി തദഹുപുരേഭത്തം സാമിസപരിഭോഗേനാപി വട്ടന്തി, പച്ഛാഭത്തതോ പട്ഠായ പന താനി ച, പച്ഛാഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതാനി ച സത്താഹം നിരാമിസപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീതി അത്ഥോ. ‘‘പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനീ’’തി ച വചനതോ അന്തോസത്താഹേ അബ്ഭഞ്ജനാദീനം അത്ഥായ അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതേസു അനാപത്തി, യാവജീവികാനി സാസപമധൂകഏരണ്ഡകഅട്ഠീനി തേലകരണത്ഥം പടിഗ്ഗഹേത്വാ തദഹേവ കതതേലം സത്താഹകാലികം, ദുതിയദിവസേ കതം ഛാഹം വട്ടതി, തതിയദിവസേ കതം പഞ്ചാഹം, ചതുത്ഥപഞ്ചമഛട്ഠസത്തമദിവസേ കതം തദഹേവ വട്ടതി. സചേ യാവ അരുണസ്സ ഉഗ്ഗമനാ തിട്ഠതി, നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, അട്ഠമദിവസേ കതം അനജ്ഝോഹരണീയം, അനിസ്സഗ്ഗിയത്താ പന ബാഹിരപരിഭോഗേന വട്ടതി. സചേപി ന കരോതി, തേലത്ഥായ പടിഗ്ഗഹിതസാസപാദീനം പന പാളിയം അനാഗതസപ്പിആദീനഞ്ച സത്താഹാതിക്കമേ ദുക്കടം ആപജ്ജതി. സീതുദകേന കതമധൂകപുപ്ഫഫാണിതം പന ഫാണിതഗതികമേവ, അമ്ബഫാണിതാദീനി യാവകാലികാനി. യം പനേത്ഥ സത്താഹകാലികം, തം നിസ്സട്ഠം പടിലഭിത്വാപി അരുആദീനി വാ മക്ഖേതും, അജ്ഝോഹരിതും വാ ന വട്ടതി. പദീപേ കാളവണ്ണേ വാ ഉപനേതബ്ബം, അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുനോ കായികപരിഭോഗം വട്ടതി. യം പന നിരപേക്ഖോ പരിച്ചജിത്വാ പുന ലഭതി, തം അജ്ഝോഹരിതുമ്പി വട്ടതി. വിസും ഠപിതസപ്പിആദീസു, ഏകഭാജനേ വാ അമിസ്സിതേസു വത്ഥുഗണനായ ആപത്തിയോ.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ സത്താഹം അതിക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം ചീവരവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

ഭേസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ മാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി ചതുന്നം ഗിമ്ഹമാസാനം ഏകോ പച്ഛിമമാസോ സേസോ. പരിയേസിതബ്ബന്തി ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമമാസസ്സ പഠമദിവസതോ പട്ഠായ യാവ കത്തികമാസസ്സ പച്ഛിമദിവസോ, താവ ‘‘കാലോ വസ്സികസാടികായാ’’തിആദിനാ സതുപ്പാദകരണേന, സങ്ഘസ്സ പവാരിതട്ഠാനതോ, അത്തനോ ഞാതകപ്പവാരിതട്ഠാനതോ പന ‘‘ദേഥ മേ വസ്സികസാടികചീവര’’ന്തിആദികായ വിഞ്ഞത്തിയാപി പരിയേസിതബ്ബം. അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതട്ഠാനേ സതുപ്പാദം കരോന്തസ്സ വത്തഭേദേ ദുക്കടം, യഥാ വാ തഥാ വാ ‘‘ദേഥ മേ’’തിആദിവചനേന വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേന നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. കത്വാ നിവാസേതബ്ബന്തി ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമദ്ധമാസസ്സ പഠമദിവസതോ പട്ഠായ യാവ കത്തികമാസസ്സ പച്ഛിമദിവസോ, താവ സൂചികമ്മനിട്ഠാനേന സകിമ്പി വണ്ണഭേദമത്തരജനേന കപ്പബിന്ദുകരണേന ച കത്വാ പരിദഹിതബ്ബാ. ഏത്താവതാ ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമോ മാസോ പരിയേസനക്ഖേത്തം, പച്ഛിമോ അദ്ധമാസോ കരണനിവാസനക്ഖേത്തമ്പി, വസ്സാനസ്സ ചതൂസു മാസേസു സബ്ബമ്പി തം വട്ടതീതി അയമത്ഥോ ദസ്സിതോ ഹോതി. യോ ചായം ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമോ മാസോ അനുഞ്ഞാതോ, ഏത്ഥ കതപരിയേസിതമ്പി വസ്സികസാടികം അധിട്ഠാതും ന വട്ടതി. സചേ തസ്മിം മാസേ അതിക്കന്തേ വസ്സം ഉക്കഡ്ഢിയതി, പുന മാസപരിഹാരം ലഭതി, ധോവിത്വാ പന നിക്ഖിപിത്വാ വസ്സൂപനായികദിവസേ അധിട്ഠാതബ്ബാ. സചേ സതിസമ്മോസേന വാ അപ്പഹോനകഭാവേന വാ അകതാ ഹോതി. തേ ച ദ്വേ മാസേ വസ്സാനസ്സ ചതുമാസന്തി ഛ മാസേ പരിഹാരം ലഭതി. സചേ പന കത്തികമാസേ കഥിനം അത്ഥരിയതി, അപരേപി ചത്താരോ മാസേ ലഭതി, ഏവം ദസ മാസാ ഹോന്തി. തതോ പരമ്പി സതിയാ പച്ചാസായ തം മൂലചീവരം കത്വാ ഠപേന്തസ്സ ഏകമാസന്തി ഏവം ഏകാദസ മാസേ പരിഹാരം ലഭതി, ഇതോ പരം ഏകാഹമ്പി ന ലഭതി.

ഓരേന ചേ മാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമമാസസ്സ ഓരിമഭാഗേ യാവ ഹേമന്തസ്സ പഠമദിവസോ, താവാതി അത്ഥോ. പരിയേസേയ്യാതി ഏതേസു സത്തസു പിട്ഠിസമയമാസേസു അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതട്ഠാനതോ സതുപ്പാദകരണേന പരിയേസന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേന നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, ഞാതകപ്പവാരിതേ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ തേന സിക്ഖാപദേന അനാപത്തി, സതുപ്പാദം കരോന്തസ്സ ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന ആപത്തി. ഓരേനദ്ധമാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി ഗിമ്ഹാനസ്സ പച്ഛിമദ്ധമാസതോ ഓരിമഭാഗേ ഏകസ്മിം അദ്ധമാസേ. കത്വാ നിവാസേയ്യാതി ഏത്ഥന്തരേ ധമ്മേന ഉപ്പന്നമ്പി കത്വാ നിവാസേന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ വസ്സികസാടികപരിയേസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകമാസദ്ധമാസേസു അതിരേകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം, തഥാ സതിയാ വസ്സികസാടികായ നഗ്ഗസ്സ കായം ഓവസ്സാപയതോ. പോക്ഖരണിയാദീസു പന ന്ഹായന്തസ്സ വാ അച്ഛിന്നചീവരസ്സ വാ നട്ഠചീവരസ്സ വാ ‘‘അനിവത്ഥം ചോരാ ഹരന്തീ’’തി ഏവം ആപദാസു വാ നിവാസയതോ ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഏത്ഥ ച വസ്സികസാടികായ അത്തുദ്ദേസികതാ, അസമയേ പരിയേസനതാ, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനി താവ പരിയേസനാപത്തിയാ തീണി അങ്ഗാനി. സചീവരതാ, ആപദാഭാവോ, വസ്സികസാടികായ സകഭാവോ, അസമയേ നിവാസനന്തി ഇമാനി നിവാസനാപത്തിയാ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ധോവാപനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയാനേവാതി.

വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചീവരഅച്ഛിന്ദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ സാമം ചീവരം ദത്വാതി വേയ്യാവച്ചാദീനി പച്ചാസിസമാനോ സയമേവ ദത്വാ. അച്ഛിന്ദേയ്യാതി വേയ്യാവച്ചാദീനി അകരോന്തം ദിസ്വാ സകസഞ്ഞായ അച്ഛിന്ദന്തസ്സ വത്ഥുഗണനായ ആപത്തിയോ. അച്ഛിന്ദാപേയ്യാതിഏത്ഥ പന ‘‘അച്ഛിന്ദാ’’തി ആണത്തിയാ ദുക്കടം, അച്ഛിന്ദേസു യത്തകാനി ആണത്താനി, തേസം ഗണനായ ആപത്തിയോ.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ചീവരഅച്ഛിന്ദനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം. അനുപസമ്പന്നേ ഉപസമ്പന്നസഞ്ഞിനോ, വേമതികസ്സ, അനുപസമ്പന്നസഞ്ഞിനോ വാ, ഉപസമ്പന്നസ്സാപി വികപ്പനുപഗപച്ഛിമചീവരം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം പരിക്ഖാരം, അനുപസമ്പന്നസ്സ ച യംകിഞ്ചി അച്ഛിന്ദതോ വാ ദുക്കടം. തേന തുട്ഠേന വാ കുപിതേന വാ ദിന്നം പന തസ്സ വിസ്സാസം വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വികപ്പനുപഗപച്ഛിമചീവരതാ, സാമം ദിന്നതാ, സകസഞ്ഞിതാ, ഉപസമ്പന്നതാ, കോധവസേന അച്ഛിന്ദനം വാ അച്ഛിന്ദാപനം വാതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി അഞ്ഞത്ര വേദനായ. വേദനാ പന ഇധ ദുക്ഖവേദനായേവാതി.

ചീവരഅച്ഛിന്ദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. സുത്തവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ സുത്തന്തി ഛബ്ബിധം ഖോമസുത്താദിം വാ തേസം അനുലോമം വാ. വിഞ്ഞാപേത്വാതി ചീവരത്ഥായ യാചിത്വാ. വായാപേയ്യാതി ‘‘ചീവരം മേ, ആവുസോ, വായഥാ’’തി അകപ്പിയായ വിഞ്ഞത്തിയാ വായാപേയ്യ. നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ഏവം വായാപേന്തസ്സ യോ തന്തവായോ ചീവരവായനത്ഥം തുരിവേമസജ്ജനാദികേ പയോഗേ കരോതി, തസ്സ സബ്ബപ്പയോഗേസു ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

രാജഗഹേ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ചീവരവായാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, വിഞ്ഞാപിതസുത്തം വിഞ്ഞാപിതതന്തവായേന വായാപേന്തസ്സ ദീഘതോ വിദത്ഥിമത്തേ തിരിയഞ്ച ഹത്ഥമത്തേ വീതേ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. ഇതി യാവ ചീവരം വഡ്ഢതി, താവ ഇമിനാ പമാണേന ആപത്തിയോ വഡ്ഢന്തി. തേനേവ പന അവിഞ്ഞത്തിയാ ലദ്ധസുത്തം വായാപേന്തസ്സ യഥാ പുബ്ബേ നിസ്സഗ്ഗിയം, ഏവം ഇധ ദുക്കടം. തേനേവ വിഞ്ഞത്തഞ്ച അവിഞ്ഞത്തഞ്ച വായാപേന്തസ്സ സചേ വുത്തപ്പമാണേന കേദാരബദ്ധം വിയ ചീവരം ഹോതി, അകപ്പിയസുത്തമയേ പരിച്ഛേദേ പാചിത്തിയം, ഇതരസ്മിം തഥേവ ദുക്കടം. തതോ ചേ ഊനതരാ പരിച്ഛേദാ, സബ്ബപരിച്ഛേദേസു ദുക്കടാനേവ. അഥ ഏകന്തരികേന വാ സുത്തേന ദീഘതോ വാ കപ്പിയം തിരിയം അകപ്പിയം കത്വാ വീതം ഹോതി, പുബ്ബേ വുത്തപ്പമാണഗണനായ ദുക്കടാനി. ഏതേനേവ ഉപായേന കപ്പിയതന്തവായേന അകപ്പിയസുത്തേ, കപ്പിയാകപ്പിയേഹി തന്തവായേഹി സുത്തേപി കപ്പിയേ അകപ്പിയേ കപ്പിയാകപ്പിയേ ച ആപത്തിഭേദോ വേദിതബ്ബോ. തികപാചിത്തിയം, അവായാപിതേ വായാപിതസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. ചീവരസിബ്ബനആയോഗകായബന്ധനഅംസബദ്ധകപത്തത്ഥവികപരിസ്സാവനാനം അത്ഥായ സുത്തം വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, ഞാതകപ്പവാരിതേഹി കപ്പിയസുത്തം വായാപേന്തസ്സ, അഞ്ഞസ്സത്ഥായ, അത്തനോ ധനേന, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി, ചീവരത്ഥായ വിഞ്ഞാപിതസുത്തം, അത്തുദ്ദേസികതാ, അകപ്പിയതന്തവായേന അകപ്പിയവിഞ്ഞത്തിയാ വായാപനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ധോവാപനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയാനേവാതി.

സുത്തവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. മഹാപേസകാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ തത്ര ചേ സോ ഭിക്ഖൂതി യത്ര ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ തന്തവായാ, തത്ര. പുബ്ബേ അപ്പവാരിതോതി ചീവരസാമികേഹി അപ്പവാരിതോ ഹുത്വാ. വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യാതി വിസിട്ഠകപ്പം അധികവിധാനം ആപജ്ജേയ്യ. ഇദാനി യേനാകാരേന വികപ്പം ആപന്നോ ഹോതി, തം ദസ്സേതും ഇദം ഖോ, ആവുസോതിആദി വുത്തം. തത്ഥ ആയതന്തി ദീഘം. വിത്ഥതന്തി പുഥുലം. അപ്പിതന്തി ഘനം. സുവീതന്തി സുട്ഠു വീതം, സബ്ബട്ഠാനേസു സമം കത്വാ വീതം. സുപ്പവായിതന്തി സുട്ഠു പവായിതം, സബ്ബട്ഠാനേസു സമം കത്വാ തന്തേ പസാരിതം. സുവിലേഖിതന്തി ലേഖനിയാ സുട്ഠു വിലേഖിതം. സുവിതച്ഛിതന്തി കോച്ഛേന സുട്ഠു വിതച്ഛിതം, സുട്ഠു നിദ്ധോതന്തി അത്ഥോ. പിണ്ഡപാതമത്തമ്പീതി ഏത്ഥ ച ന ഭിക്ഖുനോ പിണ്ഡപാതദാനമത്തേന തം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, സചേ പന തേ തസ്സ വചനേന ചീവരസാമികാനം ഹത്ഥതോ സുത്തം ഗഹേത്വാ ഈസകമ്പി ആയതം വാ വിത്ഥതം വാ അപ്പിതം വാ കരോന്തി, അഥ തേസം പയോഗേ ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഞാതകേ അഞ്ഞാതകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. ഞാതകപ്പവാരിതാനം തന്തവായേഹി, അഞ്ഞസ്സ വാ അത്ഥായ, അത്തനോ വാ ധനേന, മഹഗ്ഘം വായാപേതുകാമം അപ്പഗ്ഘം വായാപേന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതാനം തന്തവായേ ഉപസങ്കമിത്വാ വികപ്പമാപജ്ജനതാ, ചീവരസ്സ അത്തുദ്ദേസികതാ, തസ്സ വചനേന സുത്തവഡ്ഢനം, ചീവരപ്പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ധോവാപനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയാനേവാതി.

മഹാപേസകാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. അച്ചേകചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ദസാഹാനാഗതന്തി ദസ അഹാനി ദസാഹം, തേന ദസാഹേന അനാഗതാ ദസാഹാനാഗതാ, ദസാഹേന അസമ്പത്താതി അത്ഥോ, തം ദസാഹാനാഗതം, അച്ചന്തസംയോഗവസേന ഭുമ്മത്ഥേ ഉപയോഗവചനം. കത്തികതേമാസികപുണ്ണമന്തി പഠമകത്തികപുണ്ണമം, ഇധാപി പഠമപദസ്സ അനുപയോഗതാ പുരിമനയേനേവ ഭുമ്മത്ഥേ ഉപയോഗവചനം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യതോ പട്ഠായ പഠമപ്പവാരണാ ‘‘ദസാഹാനാഗതാ’’തി വുച്ചതി, സചേപി താനി ദിവസാനി അച്ചന്തമേവ ഭിക്ഖുനോ അച്ചേകചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യ, ‘‘അച്ചേകം ഇദ’’ന്തി ജാനമാനേന ഭിക്ഖുനാ സബ്ബമ്പി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി. തേന പവാരണാമാസസ്സ ജുണ്ഹപക്ഖപഞ്ചമിതോ പട്ഠായ ഉപ്പന്നസ്സ ചീവരസ്സ നിധാനകാലോ ദസ്സിതോ ഹോതി. കാമഞ്ചേസ ‘‘ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതബ്ബ’’ന്തിഇമിനാവ സിദ്ധോ, അട്ഠുപ്പത്തിവസേന പന അപുബ്ബം വിയ അത്ഥം ദസ്സേത്വാ സിക്ഖാപദം ഠപിതം. അച്ചേകചീവരന്തി ഗമികഗിലാനഗബ്ഭിനിഅഭിനവുപ്പന്നസദ്ധാനം പുഗ്ഗലാനം അഞ്ഞതരേന ‘‘വസ്സാവാസികം ദസ്സാമീ’’തി ഏവം ആരോചേത്വാ ദിന്നം. സചേ തം പുരേ പവാരണായ വിഭജിതം, യേന ഗഹിതം, തേന വസ്സച്ഛേദോ ന കാതബ്ബോ, കരോതി ചേ, തം ചീവരം സങ്ഘികം ഹോതി. യാവ ചീവരകാലസമയന്തി അനത്ഥതേ കഥിനേ യാവ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ യാവ പഞ്ച മാസാ, താവ നിക്ഖിപിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അച്ചേകചീവരസ്സ ചീവരകാലസമയം അതിക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസമേത്ഥ ചീവരവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

അച്ചേകചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഉപവസ്സം ഖോ പനാതി ഏത്ഥ ഉപവസ്സന്തി ഉപവസ്സ, ഉപവസിത്വാതി വുത്തം ഹോതി, ഉപസമ്പജ്ജന്തിആദീസു (വിഭ. ൫൭൦) വിയ ഹേത്ഥ അനുനാസികോ ദട്ഠബ്ബോ, വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ വസിത്വാ ചാതി അത്ഥോ. ഇമസ്സ ച പദസ്സ ‘‘തഥാരൂപേസു ഭിക്ഖു സേനാസനേസു വിഹരന്തോ’’തിഇമിനാ സമ്ബന്ധോ, ഇദം വുത്തം ഹോതി – വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ വസിത്വാ ച തതോ പരം പച്ഛിമകത്തികപുണ്ണമപരിയോസാനകാലം യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി…പേ… അന്തരഘരേ നിക്ഖിപേയ്യാതി. തത്ഥ ആരഞ്ഞകാനീതി സബ്ബപച്ഛിമാനി ആരോപിതേന ആചരിയധനുനാ ഗാമസ്സ ഇന്ദഖീലതോ പട്ഠായ പഞ്ചധനുസതപ്പമാണേ പദേസേ കതസേനാസനാനി. സചേ പന അപരിക്ഖിത്തോ ഗാമോ ഹോതി, പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോ പട്ഠായ മിനേതബ്ബം. സചേ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപോ വാ അപരിക്ഖിത്തസ്സ യം ഗാമതോ സബ്ബപഠമം സേനാസനം വാ ചേതിയം വാ ബോധി വാ ധുവസന്നിപാതട്ഠാനം വാ യാവ, തം താവ പകതിമഗ്ഗേന മിനേതബ്ബം, അഞ്ഞം മഗ്ഗം കാതും, അമഗ്ഗേന വാ മിനേതും ന വട്ടതി. സാസങ്കസമ്മതാനീതി ചോരാദീനം നിവിട്ഠോകാസാദിദസ്സനേന ‘‘സാസങ്കാനീ’’തി സമ്മതാനി, ഏവം സഞ്ഞാതാനീതി അത്ഥോ. സഹ പടിഭയേന സപ്പടിഭയാനി, ചോരേഹി മനുസ്സാനം ഹതവിലുത്താകോടിതഭാവദസ്സനതോ സന്നിഹിതബലവഭയാനീതി അത്ഥോ.

അന്തരഘരേ നിക്ഖിപേയ്യാതി ആരഞ്ഞകസ്സ സേനാസനസ്സ സമന്താ സബ്ബദിസാഭാഗേസു അത്തനാ അഭിരുചിതേ ഗോചരഗാമേ നിക്ഖിപേയ്യ. തഞ്ച ഖോ സതിയാ അങ്ഗസമ്പത്തിയാ, തത്രായം അങ്ഗസമ്പത്തി – പുരിമികായ ഉപഗന്ത്വാ മഹാപവാരണായ പവാരിതോ ഹോതി, ഇദമേകം അങ്ഗം. കത്തികമാസോയേവ ഹോതി, ഇദം ദുതിയം അങ്ഗം. പഞ്ചധനുസതികപച്ഛിമപ്പമാണയുത്തം സേനാസനം ഹോതി, ഇദം തതിയം അങ്ഗം. ഊനപ്പമാണേ വാ ഗാവുതതോ അതിരേകപ്പമാണേ വാ ന ലഭതി, യത്ര ഹി പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഭുത്തവേലായമേവ പുന വിഹാരം സക്കാ ആഗന്തും, തദേവ ഇധാധിപ്പേതം. സാസങ്കസപ്പടിഭയമേവ ഹോതി, ഇദം ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഹോതീതി. കോചിദേവ പച്ചയോതി കിഞ്ചിദേവ കാരണം. തേന ചീവരേനാതി തേന അന്തരഘരേ നിക്ഖിത്തചീവരേന. വിപ്പവാസായാതി വിയോഗവാസായ. തതോ ചേ ഉത്തരി വിപ്പവസേയ്യാതി ഛാരത്തതോ ഉത്തരി തസ്മിം സേനാസനേ സത്തമം അരുണം ഉട്ഠാപേയ്യാതി അത്ഥോ, തഥാ അസക്കോന്തേന പന ഗാമസീമം ഓക്കമിത്വാ സഭായം വാ യത്ഥ കത്ഥചി വാ വസിത്വാ ചീവരപ്പവത്തിം ഞത്വാ പക്കമിതും വട്ടതി. അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി യം സങ്ഘോ ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരേന വിപ്പവാസസമ്മുതിം ദേതി, തം ഠപേത്വാ അലദ്ധസമ്മുതികസ്സ അതിരേകഛാരത്തം വിപ്പവസതോ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ചീവരവിപ്പവാസവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസമേത്ഥ ചീവരവഗ്ഗസ്സ ദുതിയസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

സാസങ്കസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. പരിണതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ സങ്ഘികന്തി സങ്ഘസ്സ സന്തകം. സോ ഹി സങ്ഘസ്സ പരിണതത്താ ഹത്ഥേ അനാരുള്ഹോപി ഏകേന പരിയായേന സങ്ഘസന്തകോ ഹോതി. ലാഭന്തി ലഭിതബ്ബം ചീവരാദിവത്ഥും. പരിണതന്തി ‘‘ദസ്സാമ കരിസ്സാമാ’’തി വചീഭേദേന വാ ഹത്ഥമുദ്ദായ വാ സങ്ഘസ്സ നിന്നം ഹുത്വാ ഠിതം. അത്തനോ പരിണാമേയ്യാതി ‘‘ഇദം മയ്ഹം ദേഥാ’’തിആദീനി വദന്തോ അത്തനിന്നം കരേയ്യ. സചേ പന സങ്ഘസ്സ ദിന്നം ഹോതി, തം ഗഹേതും ന വട്ടതി, സങ്ഘസ്സേവ ദാതബ്ബം. പരിണതം പന സഹധമ്മികാനം വാ ഗിഹീനം വാ അന്തമസോ മാതുസന്തകമ്പി അത്തനോ പരിണാമേന്തസ്സ പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ പരിണാമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, പരിണതേ വേമതികസ്സ, അപരിണതേ പരിണതസഞ്ഞിനോ ചേവ വേമതികസ്സ ച, സങ്ഘചേതിയപുഗ്ഗലേസു യസ്സ കസ്സചി പരിണതം അഞ്ഞസങ്ഘാദീനം പരിണാമേന്തസ്സ ച ദുക്കടം. അപരിണതസഞ്ഞിനോ, ‘‘കത്ഥ ദേമാ’’തി പുച്ഛിതേ ‘‘യത്ഥ തുമ്ഹാകം ചിത്തം പസീദതി, തത്ഥ ദേഥ, തുമ്ഹാകം ദേയ്യധമ്മോ പരിഭോഗം വാ ലഭേയ്യാ’’തിആദീനി വദന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സങ്ഘേ പരിണതഭാവോ, തം ഞത്വാ അത്തനോ പരിണാമനം, പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനീതി.

പരിണതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പത്തവഗ്ഗോ തതിയോ.

ഇതി കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

നിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.