൧. ചീവരവഗ്ഗോ

൧. കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നിസ്സഗ്ഗിയേസു പന ചീവരവഗ്ഗസ്സ താവ പഠമസിക്ഖാപദേ നിട്ഠിതചീവരസ്മിന്തി സൂചികമ്മപരിയോസാനേന വാ, ‘‘നട്ഠം വാ വിനട്ഠം വാ ദഡ്ഢം വാ ചീവരാസാ വാ ഉപച്ഛിന്നാ’’തി (പാരാ. ൪൬൩) ഇമേസു വാ യേന കേനചി ആകാരേന നിട്ഠിതേ ചീവരസ്മിം, ചീവരസ്സ കരണപലിബോധേ ഉപച്ഛിന്നേതി അത്ഥോ. അത്ഥതകഥിനസ്സ ഹി ഭിക്ഖുനോ യാവ ഇമേഹാകാരേഹി ചീവരപലിബോധോ ന ഛിജ്ജതി, താവ കഥിനാനിസംസം ലഭതി. ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേതി യം സങ്ഘസ്സ കഥിനം അത്ഥതം, തസ്മിഞ്ച ഉബ്ഭതേ. തത്രേവം സങ്ഖേപതോ കഥിനത്ഥാരോ ച ഉബ്ഭാരോ ച വേദിതബ്ബോ. അയഞ്ഹി കഥിനത്ഥാരോ നാമ ഭഗവതാ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാനം അനുഞ്ഞാതോ, സോ സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന പഞ്ചന്നം ജനാനം വട്ടതി, തസ്മാ യത്ഥ ചത്താരോ വാ തയോ വാ ദ്വേ വാ ഏകോ വാ പുരിമവസ്സം ഉപഗതോ, തത്ഥ പച്ഛിമവസ്സൂപഗതേ ഗണപൂരകേ കത്വാ അത്ഥരിതബ്ബം, തേ ച ഗണപൂരകാവ ഹോന്തി, ആനിസംസേ ന ലഭന്തി, തസ്മാ സചേ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാനം ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേസു യോ കോചി ധമ്മേന സമേന ചീവരം ദേതി ‘‘ഇമിനാ കഥിനം അത്ഥരഥാ’’തി (മഹാവ. ൩൦൬-൩൦൯), തം ഖന്ധകേ വുത്തായ ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചായ കഥിനത്ഥാരാരഹസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദാതബ്ബം. തേന തദഹേവ പഞ്ച വാ അതിരേകാനി വാ ഖണ്ഡാനി ഛിന്ദിത്വാ സങ്ഘാടി വാ ഉത്തരാസങ്ഗോ വാ അന്തരവാസകോ വാ കാതബ്ബോ, സേസഭിക്ഖൂഹിപി തസ്സ സഹായേഹി ഭവിതബ്ബം, സചേ കതചീവരമേവ ഉപ്പജ്ജതി, സുന്ദരമേവ. അച്ഛിന്നാസിബ്ബിതം പന ന വട്ടതി. തേന ഭിക്ഖുനാ സചേ സങ്ഘാടിയാ അത്ഥരിതുകാമോ ഹോതി, പോരാണികം സങ്ഘാടിം പച്ചുദ്ധരിത്വാ നവം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠഹിത്വാ ‘‘ഇമായ സങ്ഘാടിയാ കഥിനം അത്ഥരാമീ’’തി അത്ഥരിതബ്ബം. ഉത്തരാസങ്ഗഅന്തരവാസകേസുപി ഏസേവ നയോ. തതോ തേന പുരിമവസ്സംവുട്ഠേ അന്തോസീമാഗതേ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘അത്ഥതം, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ കഥിനം, ധമ്മികോ കഥിനത്ഥാരോ, അനുമോദഥാ’’തി (പരി. ൪൧൩) വത്തബ്ബം, ഥേരാനഞ്ച നവാനഞ്ച ബഹൂനഞ്ച ഏകസ്സ ച അനുരൂപം സല്ലക്ഖേത്വാ വത്തബ്ബം. തേഹിപി ‘‘അത്ഥതം, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ കഥിന’’ന്തി വാ ‘‘അത്ഥതം, ആവുസോ, സങ്ഘസ്സ കഥിന’’ന്തി വാ വത്വാ ‘‘ധമ്മികോ കഥിനത്ഥാരോ, അനുമോദാമാ’’തി വാ ‘‘അനുമോദാമീ’’തി വാ വത്തബ്ബം. പുരിമവസ്സംവുട്ഠേസുപി യേ അനുമോദന്തി, തേസംയേവ അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം. തേ തതോ പട്ഠായ യാവ കഥിനസ്സുബ്ഭാരാ അനാമന്തചാരോ, അസമാദാനചാരോ, യാവദത്ഥചീവരം, ഗണഭോജനം, യോ ച തത്ഥ ചീവരുപ്പാദോ, തസ്മിം ആവാസേ സങ്ഘസ്സ ഉപ്പന്നചീവരഞ്ചാതി ഇമേ പഞ്ചാനിസംസേ ലഭന്തി, അയം താവ കഥിനത്ഥാരോ. തം പനേതം കഥിനം ‘‘അട്ഠിമാ, ഭിക്ഖവേ, മാതികാ കഥിനസ്സുബ്ഭാരായ പക്കമനന്തികാ നിട്ഠാനന്തികാ സന്നിട്ഠാനന്തികാ നാസനന്തികാ സവനന്തികാ ആസാവച്ഛേദികാ സീമാതിക്കമനന്തികാ സഹുബ്ഭാരാ’’തി (മഹാവ. ൩൧൦) ഏവം വുത്താസു അട്ഠസു മാതികാസു അഞ്ഞതരവസേന ഉദ്ധരീയതി, തത്ഥ വിത്ഥാരവിനിച്ഛയോ സമന്തപാസാദികായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൧൦) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ. ഇതി ‘‘ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തിഇമിനാ സേസപലിബോധാഭാവം ദസ്സേതി.

ദസാഹപരമന്തി ദസ അഹാനി പരമോ പരിച്ഛേദോ അസ്സാതി ദസാഹപരമോ, തം ദസാഹപരമം കാലം ധാരേതബ്ബന്തി അത്ഥോ. അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസു അപരിയാപന്നത്താ അതിരേകം ചീവരന്തി അതിരേകചീവരം, ചീവരം നാമ ഖോമം കപ്പാസികം കോസേയ്യം കമ്ബലം സാണം ഭങ്ഗന്തി ഏതേസം വാ തദനുലോമാനം വാ അഞ്ഞതരം അയമസ്സ ജാതി, പമാണതോ പന തം വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമം ഇധ അധിപ്പേതം. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആയാമതോ അട്ഠങ്ഗുലം സുഗതങ്ഗുലേന ചതുരങ്ഗുലവിത്ഥതം പച്ഛിമം ചീവരം വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮). യം പന വുത്തം ‘‘അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസു അപരിയാപന്നത്താ’’തി, ഏത്ഥ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിചീവരം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും, വസ്സികസാടികം വസ്സാനം ചതുമാസം അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതും, നിസീദനം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും പച്ചത്ഥരണം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും, കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദിം യാവ ആബാധാ അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതും, മുഖപുഞ്ഛനചോളകം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതും, പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതും ന വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮) ഇമിനാ നയേന അധിട്ഠാതബ്ബവികപ്പേതബ്ബതാ ജാനിതബ്ബാ. തത്ഥ തിചീവരം അധിട്ഠഹന്തേന രജിത്വാ കപ്പബിന്ദും ദത്വാ പമാണയുത്തമേവ അധിട്ഠാതബ്ബം, തസ്സ പമാണം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന സുഗതചീവരതോ ഊനകം വട്ടതി, ലാമകപരിച്ഛേദേന സങ്ഘാടിയാ താവ ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ ച ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകം, തിരിയം മുട്ഠിത്തികം, അന്തരവാസകോ ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകോ, തിരിയം ദ്വിഹത്ഥോപി വട്ടതി. വുത്തപ്പമാണതോ പന അതിരേകഞ്ച ഊനകഞ്ച ‘‘പരിക്ഖാരചോള’’ന്തി അധിട്ഠാതബ്ബം. തത്ഥ യസ്മാ ‘‘ദ്വേ ചീവരസ്സ അധിട്ഠാനാനി കായേന വാ അധിട്ഠേതി, വാചായ വാ അധിട്ഠേതീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ പുരാണസങ്ഘാടിം ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി പച്ചുദ്ധരിത്വാ നവം ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി ചിത്തേന ആഭോഗം കത്വാ കായവികാരം കരോന്തേന കായേന വാ അധിട്ഠാതബ്ബാ, വചീഭേദം കത്വാ വാചായ വാ അധിട്ഠാതബ്ബാ. തത്ര ദുവിധം അധിട്ഠാനം – സചേ ഹത്ഥപാസേ ഹോതി, ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ. അഥ അന്തോഗബ്ഭാദീസു സാമന്തവിഹാരേ വാ ഹോതി, ഠപിതട്ഠാനം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘ഏതം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ. ഏസ നയോ ഉത്തരാസങ്ഗേ ച അന്തരവാസകേ ച. നാമമത്തമേവ ഹി വിസേസോ. തസ്മാ സബ്ബാനി സങ്ഘാടിം ഉത്തരാസങ്ഗം അന്തരവാസകന്തി ഏവം അത്തനോ അത്തനോ നാമേനേവ അധിട്ഠാതബ്ബാനി. സചേ അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതവത്ഥേഹി സങ്ഘാടിആദീനി കരോതി, നിട്ഠിതേ രജനേ ച കപ്പേ ച ‘‘ഇമം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി പച്ചുദ്ധരിത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബാനി. ഇദഞ്ച പന തിചീവരം സുഖപരിഭോഗത്ഥം പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതുമ്പി വട്ടതി.

വസ്സികസാടികാ അനതിരിത്തപമാണാ നാമം ഗഹേത്വാ വുത്തനയേനേവ ചത്താരോ വസ്സികേ മാസേ അധിട്ഠാതബ്ബാ, തതോ പരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ, വണ്ണഭേദമത്തരത്താപി ചേസാ വട്ടതി, ദ്വേ പന ന വട്ടന്തി. നിസീദനം വുത്തനയേന അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തഞ്ച ഖോ പമാണയുത്തം ഏകമേവ, ദ്വേ ന വട്ടന്തി. പച്ചത്ഥരണമ്പി അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തം പന മഹന്തമ്പി ഏകമ്പി ബഹൂനിപി വട്ടന്തി, നീലമ്പി പീതകമ്പി സദസമ്പി പുപ്ഫദസമ്പീതി സബ്ബപ്പകാരമ്പി വട്ടതി. കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി യാവ ആബാധോ അത്ഥി, താവ പമാണികാ അധിട്ഠാതബ്ബാ, ആബാധേ വൂപസന്തേ പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ, സാ ഏകാവ വട്ടതി. മുഖപുഞ്ഛനചോളം അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, തം പന ഏകമ്പി ബഹൂനിപി മഹന്തമ്പി വട്ടതിയേവ. പരിക്ഖാരചോളേ ഗണനാ നത്ഥി, യത്തകം ഇച്ഛതി, തത്തകം അധിട്ഠാതബ്ബമേവ. ഥവികാപി പരിസ്സാവനമ്പി വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമപമാണം ‘‘പരിക്ഖാരചോള’’ന്തി അധിട്ഠാതബ്ബമേവ, ബഹൂനിപി ഏകതോ കത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി പരിക്ഖാരചോളാനി അധിട്ഠാമീ’’തിആദിനാ നയേന അധിട്ഠാതും വട്ടതിയേവ. മഞ്ചഭിസി പീഠഭിസി ബിബ്ബോഹനം പാവാരോ കോജവോതി ഏതേസു പന സേനാസനപരിക്ഖാരത്ഥായ ദിന്നപച്ചത്ഥരണേ ച അധിട്ഠാനകിച്ചം നത്ഥിയേവ. സബ്ബഞ്ച പനേതം വുത്തപ്പകാരേന അധിട്ഠിതചീവരം അഞ്ഞസ്സ ദാനേന, അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗഹണേന, വിസ്സാസഗ്ഗാഹേന, ഹീനായാവത്തനേന, സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേന, കാലങ്കിരിയായ, ലിങ്ഗപരിവത്തനേന, പച്ചുദ്ധരണേനാതി ഇമേഹി അട്ഠഹി കാരണേഹി അധിട്ഠാനം വിജഹതി. തിചീവരം പന കനിട്ഠങ്ഗുലിനഖപിട്ഠിപ്പമാണേന ഛിദ്ദേനാപി വിജഹതി, തഞ്ച ഖോ വിനിബ്ബേധേനേവ. സചേ ഹി ഛിദ്ദസ്സ അബ്ഭന്തരേ ഏകതന്തുപി അച്ഛിന്നോ ഹോതി, രക്ഖതിയേവ. തത്ഥ സങ്ഘാടിയാ ച ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ ച ദീഘന്തതോ വിദത്ഥിപ്പമാണസ്സ തിരിയന്തതോ അട്ഠങ്ഗുലപ്പമാണസ്സ പദേസസ്സ ഓരതോ ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ഭിന്ദതി, അന്തരവാസകേപി ദീഘന്തതോ ഏതദേവ പമാണം, തിരിയന്തേന പന ചതുരങ്ഗുലതാ വേദിതബ്ബാ. തിണ്ണന്നമ്പി വുത്തോകാസസ്സ പരതോ ന ഭിന്ദതി, തസ്മാ ഛിദ്ദേ ജാതേ തിചീവരം അതിരേകചീവരട്ഠാനേ തിട്ഠതി, സൂചികമ്മം കത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബം. വസ്സികസാടികാ വസ്സാനമാസാതിക്കമേനാപി, കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി ആബാധവൂപസമേനാപി അധിട്ഠാനം വിജഹതി. തസ്മാ സാ തതോ പരം വികപ്പേതബ്ബാ. വികപ്പനലക്ഖണം പന സബ്ബചീവരാനം വികപ്പനസിക്ഖാപദേയേവ വണ്ണയിസ്സാമ. കേവലഞ്ഹി ഇമസ്മിം ഓകാസേ യം ഏവം അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിതഞ്ച, തം ‘‘അതിരേകചീവര’’ന്തി വേദിതബ്ബം.

തം അതിക്കാമയതോ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തി തം യഥാവുത്തജാതിപ്പമാണം ചീവരംദസാഹപരമം കാലം അതിക്കാമയതോ ഏത്ഥന്തരേ യഥാ അതിരേകചീവരം ന ഹോതി, തഥാ അക്രുബ്ബതോ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, തഞ്ച ചീവരം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, പാചിത്തിയം ആപത്തി ചസ്സ ഹോതീതി അത്ഥോ. അഥ വാ നിസ്സജ്ജനം നിസ്സഗ്ഗിയം, പുബ്ബഭാഗേ കത്തബ്ബസ്സ വിനയകമ്മസ്സേതം നാമം, നിസ്സഗ്ഗിയമസ്സ അത്ഥീതി നിസ്സഗ്ഗിയമിച്ചേവ. കിം തം? പാചിത്തിയം. തം അതിക്കാമയതോ സഹ നിസ്സഗ്ഗിയേന നിസ്സഗ്ഗിയവിനയകമ്മം പാചിത്തിയം ഹോതീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. തഞ്ച പനേതം ചീവരം യം ദിവസം ഉപ്പന്നം, തസ്സ യോ അരുണോ, സോ ഉപ്പന്നദിവസനിസ്സിതോ, തസ്മാ ചീവരുപ്പാദദിവസേന സദ്ധിം ഏകാദസേ അരുണുഗ്ഗമനേ ദസാഹാതിക്കമിതം ഹോതി, തം ഗഹേത്വാ സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തത്രായം നയോ – സങ്ഘസ്സ താവ ഏവം നിസ്സജ്ജിതബ്ബം ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം ദസഹാതിക്കന്തം നിസ്സഗ്ഗിയം, ഇമാഹം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജാമീ’’തി നിസ്സജ്ജിത്വാ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഏകം നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം ആപന്നോ, തം പടിദേസേമീ’’തി ഏവം ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ. സചേ ദ്വേ ഹോന്തി, ‘‘ദ്വേ’’തി വത്തബ്ബം, സചേ തദുത്തരി, ‘‘സമ്ബഹുലാ’’തി വത്തബ്ബം. നിസ്സജ്ജനേപി സചേ ദ്വേ വാ ബഹൂനി വാ ഹോന്തി, ‘‘ഇമാനി മേ, ഭന്തേ, ചീവരാനി ദസാഹാതിക്കന്താനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി, ഇമാനാഹം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വത്തബ്ബം, പാളിം വത്തും അസക്കോന്തേന അഞ്ഞഥാപി വത്തബ്ബം. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം സരതി വിവരതി ഉത്താനിം കരോതി ദേസേതി, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൩൯), ഇമിനാ ലക്ഖണേന ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ വത്തബ്ബോ ‘‘പസ്സസീ’’തി, ‘‘ആമ പസ്സാമീ’’തി, ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി, ‘‘സാധു സുട്ഠു സംവരിസ്സാമീ’’തി. ദ്വീസു പന സമ്ബഹുലാസു വാ പുരിമനയേനേവ വചനഭേദോ കാതബ്ബോ. ദേസിതായ ആപത്തിയാ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇദം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിസ്സഗ്ഗിയം സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദദേയ്യാ’’തി (പാരാ. ൪൬൪) ഏവം നിസ്സട്ഠചീവരം ദാതബ്ബം, ദ്വീസു ബഹൂസു വാ വചനഭേദോ കാതബ്ബോ.

ഗണസ്സ പന നിസ്സജ്ജന്തേന ‘‘ഇമാഹ’’ന്തി വാ ‘‘ഇമാനി അഹ’’ന്തി വാ വത്വാ ‘‘ആയസ്മന്താനം നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വത്തബ്ബം, ആപത്തിപ്പടിഗ്ഗാഹകേനാപി ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം സരതി…പേ… ദേസേതി, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ല’’ന്തി വത്തബ്ബം, ചീവരദാനേപി ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, ഇദം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിസ്സഗ്ഗിയം ആയസ്മന്താനം നിസ്സട്ഠം, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, ആയസ്മന്താ ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദദേയ്യു’’ന്തി (പാരാ. ൪൬൬) വത്തബ്ബം, സേസം പുരിമസദിസമേവ. പുഗ്ഗലസ്സ പന നിസ്സജ്ജന്തേന ‘‘ഇമാഹ’’ന്തി വാ ‘‘ഇമാനി അഹ’’ന്തി വാ വത്വാ ‘‘ആയസ്മതോ നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വത്തബ്ബം, നിസ്സജ്ജിത്വാ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഏകം നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം ആപന്നോ, തം പടിദേസേമീ’’തി ഏവം ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ. സചേ പന നവകതരോ ഹോതി, ‘‘ആവുസോ’’തി വത്തബ്ബം, തേനാപി ‘‘പസ്സസീ’’തി വാ ‘‘പസ്സഥാ’’തി വാ വുത്തേ ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി വാ ‘‘ആമ ആവുസോ’’തി വാ വത്വാ ‘‘പസ്സാമീ’’തി വത്തബ്ബം, തതോ ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി വാ ‘‘സംവരേയ്യാഥാ’’തി വാ വുത്തേ ‘‘സാധു സുട്ഠു സംവരിസ്സാമീ’’തി വത്തബ്ബം. ഏവം ദേസിതായ ആപത്തിയാ ‘‘ഇമം ചീവരം ആയസ്മതോ ദമ്മീ’’തി ദാതബ്ബം, ദ്വീസു തീസു വാ പുബ്ബേ വുത്താനുസാരേനേവ നയോ വേദിതബ്ബോ. ദ്വിന്നം പന യഥാ ഗണസ്സ, ഏവം നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തതോ ആപത്തിപ്പടിഗ്ഗഹണഞ്ച നിസ്സട്ഠചീവരദാനഞ്ച തേസം അഞ്ഞതരേന യഥാ ഏകേന പുഗ്ഗലേന, തഥാ കാതബ്ബം, ഇദം പന സബ്ബനിസ്സഗ്ഗിയേസു വിധാനം. ചീവരം പത്തോ നിസീദനന്തി വത്ഥുമത്തമേവ ഹി നാനം, പരമ്മുഖം പന വത്ഥു ‘‘ഏത’’ന്തി നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. സചേ ബഹൂനി ഹോന്തി, ‘‘ഏതാനീ’’തി വത്തബ്ബം. നിസ്സട്ഠദാനേപി ഏസേവ നയോ. നിസ്സട്ഠവത്ഥും ‘‘ദിന്നമിദം ഇമിനാ മയ്ഹ’’ന്തി സഞ്ഞായ ന പടിദേന്തസ്സ ദുക്കടം, തസ്സ സന്തകഭാവം ഞത്വാ ലേസേന അച്ഛിന്ദന്തോ സാമികസ്സ ധുരനിക്ഖേപേന ഭണ്ഡം അഗ്ഘാപേത്വാ കാരേതബ്ബോതി.

വേസാലിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അതിരേകചീവരധാരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘ദസാഹപരമ’’ന്തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ദുക്കടം, യഥാ ച ഇധ, ഏവം സബ്ബത്ഥ, തസ്മാ നം പരതോ ന വക്ഖാമ. ദസാഹം അനതിക്കന്തേപി അതിക്കന്തസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. അതിക്കന്തേ അനതിക്കന്തസഞ്ഞിനോപി വേമതികസ്സപി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ, തഥാ അനധിട്ഠിതാവികപ്പിതഅഅസ്സജ്ജിതഅനട്ഠാവിനട്ഠഅദഡ്ഢാവിലുത്തേസു അധിട്ഠിതാദിസഞ്ഞിനോ. അന്തോദസാഹം അധിട്ഠിതേ വികപ്പിതേ വിസ്സജ്ജിതേ നട്ഠേ വിനട്ഠേ ദഡ്ഢേ അച്ഛിന്നേ വിസ്സാസേന ഗാഹിതേ ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആചാരവിപത്തി, യഥാ ച ഇദം, ഏവം ഇതോ പരാനിപി, ഉഭതോപാതിമോക്ഖേസുപി ഹി പാരാജികാനി ച സങ്ഘാദിസേസാ ച സീലവിപത്തി, സേസാപത്തിയോ ആചാരവിപത്തി, ആജീവവിപത്തി വാ ദിട്ഠിവിപത്തി വാ കാചി ആപത്തി നാമ നത്ഥി. ആജീവവിപത്തിപച്ചയാ പന ഠപേത്വാ ദുബ്ഭാസിതം ഛ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്താ, ദിട്ഠിവിപത്തിപച്ചയാ പാചിത്തിയദുക്കടവസേന ദ്വേ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്താതി, ഇദമേത്ഥ ലക്ഖണം, ഇതി വിപത്തികഥാ ഇധേവ നിട്ഠിതാതി, ന നം ഇതോ പരം വിചാരയിസ്സാമ. ജാതിപ്പമാണസമ്പന്നസ്സ ചീവരസ്സ അത്തനോ സന്തകതാ, ഗണനുപഗതാ, ഛിന്നപലിബോധഭാവോ, അതിരേകചീവരതാ, ദസാഹാതിക്കമോതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. കഥിനസമുട്ഠാനം, അകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാതിഏത്ഥ പുരിമസിക്ഖാപദേ വിയ അത്ഥം അഗ്ഗഹേത്വാ നിട്ഠിതേ ചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനോതി ഏവം സാമിവസേന കരണവചനസ്സ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കരണവസേന ഹി ഭിക്ഖുനാ ഇദം നാമ കമ്മം കാതബ്ബം, തം നത്ഥി, സാമിവസേന പന ഭിക്ഖുനോ ചീവരസ്മിം നിട്ഠിതേ കഥിനേ ച ഉബ്ഭതേ ഏവം ഇമേഹി ചീവരനിട്ഠാനകഥിനുബ്ഭാരേഹി ഛിന്നപലിബോധോ ഏകരത്തമ്പി ചേ ഭിക്ഖു തിചീവരേന വിപ്പവസേയ്യാതി ഏവം അത്ഥോ യുജ്ജതി. തത്ഥ തിചീവരേനാതി തിചീവരാധിട്ഠാനനയേന അധിട്ഠിതേസു സങ്ഘാടിആദീസു യേനകേനചി. വിപ്പവസേയ്യാതി വിയുത്തോ വസേയ്യ, ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാനൂപചാരോ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൪൭൭) നയേന പാളിയം വുത്താനം ഗാമനിഗമനനിവേസനഉദോസിതഅട്ടമാളപാസാദഹമ്മിയനാവാസത്ഥഖേത്തധഞ്ഞകരണആരാമവിഹാരരുക്ഖമൂലഅജ്ഝോകാസപ്പഭേദാനം പന്നരസാനം നിക്ഖേപട്ഠാനാനം യത്ഥകത്ഥചി നിക്ഖിപിത്വാ തേസം ഗാമാദീനം ബഹി ഹത്ഥപാസാതിക്കമേന അരുണം ഉട്ഠാപേയ്യാതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൭൩-൪൭൭-൮) വുത്തോ. അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി യം സങ്ഘോ ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ തിചീവരേന അവിപ്പവാസസമ്മുതിം ദേതി, തം ഠപേത്വാ അലദ്ധസമ്മുതികസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏകരത്തമ്പി വിപ്പവാസതോ വുത്തനയേനേവ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയന്തി വേദിതബ്ബം, കേവലം ഇധ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം രത്തിവിപ്പവുത്ഥം അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തിആദിനാ നയേന വചനഭേദോ ഹോതി, അയം പന വിസേസോ.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ സന്തരുത്തരേന ജനപദചാരികം പക്കമനവത്ഥുസ്മിം

പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, അവിപ്പവുത്ഥേ വിപ്പവുത്ഥസഞ്ഞിനോ ചേവ വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. വിപ്പവുത്ഥേ വിപ്പവുത്ഥസഞ്ഞിനോപി അവിപ്പവുത്ഥസഞ്ഞിനോപി വേമതികസ്സാപി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, തഥാ അപച്ചുദ്ധടഅവിസ്സജ്ജിതാദീസു ച പച്ചുദ്ധടവിസ്സജ്ജിതാദിസഞ്ഞിനോ. അന്തോഅരുണേ പച്ചുദ്ധടേ പന പഠമകഥിനേ വുത്തവിസ്സജ്ജിതാദിഭേദേ ച അനാപത്തി, തഥാ ലദ്ധസമ്മുതികസ്സ വിപ്പവാസേ. ആബാധേ പന വൂപസന്തേ പച്ചാഗന്തബ്ബം, തത്ഥേവ വാ ഠിതേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബം, അഥാപിസ്സ പുന സോ വാ അഞ്ഞോ വാ ആബാധോ കുപ്പതി, ലദ്ധകപ്പിയമേവ. അധിട്ഠിതചീവരതാ, അനത്ഥതകഥിനതാ, അലദ്ധസമ്മുതികതാ, രത്തിവിപ്പവാസോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമകഥിനേ വുത്തപ്പകാരാനേവ. കേവലഞ്ഹി തത്ഥ അനധിട്ഠാനം അവികപ്പനഞ്ച അകിരിയാ, ഇധ അപ്പച്ചുദ്ധരണം, അയം വിസേസോതി.

ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. അകാലചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാതി സാമിവസേനേവ കരണത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അകാലചീവരം നാമ യ്വായം ‘‘അനത്ഥതേ കഥിനേ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമോ മാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ പഞ്ചമാസാ’’തി (പാരാ. ൬൪൯) ചീവരകാലോ വുത്തോ, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞദാ ഉപ്പന്നം, യഞ്ച കാലേപി സങ്ഘസ്സ വാ ‘‘ഇദം അകാലചീവര’’ന്തി, പുഗ്ഗലസ്സ വാ ‘‘ഇദം തുയ്ഹം ദമ്മീ’’തിആദിനാ നയേന ദിന്നം, ഏതം അകാലചീവരം നാമ. ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി ഏവരൂപം ചീവരം അത്തനോ ഭാഗപടിലാഭവസേന സങ്ഘതോ വാ സുത്തന്തികാദിഗണതോ വാ ഞാതിതോ വാ മിത്തതോ വാ പംസുകൂലം വാ അത്തനോ വാ ധനേന (പാരാ. ൫൦൦), അഥ വാ പന ‘‘അട്ഠിമാ, ഭിക്ഖവേ, മാതികാ ചീവരസ്സ ഉപ്പാദായ സീമായ ദേതി, കതികായ ദേതി, ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തികായ ദേതി, സങ്ഘസ്സ ദേതി, ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദേതി, വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദേതി, ആദിസ്സ ദേതി, പുഗ്ഗലസ്സ ദേതീ’’തി (മഹാവ. ൩൭൯) ഇമാസം അട്ഠന്നം മാതികാനം അഞ്ഞതരതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ. ഏത്ഥ ച ‘‘സീമായ ദമ്മീ’’തി ഏവം സീമം പരാമസിത്വാ ദേന്തോ സീമായ ദേതി നാമ, ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. ഏത്ഥ ച സീമാതി ഖണ്ഡസീമാ ഉപചാരസീമാ സമാനസംവാസസീമാ അവിപ്പവാസസീമാ ലാഭസീമാ ഗാമസീമാ നിഗമസീമാ നഗരസീമാ അബ്ഭന്തരസീമാ ഉദകുക്ഖേപസീമാ ജനപദസീമാ രട്ഠസീമാ രജ്ജസീമാ ദീപസീമാ ചക്കവാളസീമാതി പന്നരസവിധാ. തത്ഥ ഉപചാരസീമാ നാമ പരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപേന, അപരിക്ഖിത്തസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനേന പരിച്ഛിന്നാ. അപി ച ഭിക്ഖൂനം ധുവസന്നിപാതട്ഠാനതോ വാ പരിയന്തേ ഠിതഭോജനസാലതോ വാ നിബദ്ധവസനകആവാസതോ വാ ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ദ്വിന്നം ലേഡ്ഡുപാതാനം അന്തോ ‘‘ഉപചാരസീമാ’’തി വേദിതബ്ബാ. സാ പന ആവാസേ വഡ്ഢന്തേ വഡ്ഢതി, ഹായന്തേ ഹായതി, യോജനസതമ്പി ഉപചാരസീമാവ ഹോതി. തത്ഥ ദിന്നലാഭോ സബ്ബേസം അന്തോസീമഗതാനം പാപുണാതി, ഭിക്ഖുനീനം ആരാമപവേസനസേനാസനാപുച്ഛനാനി പരിവാസമാനത്താരോചനം വസ്സച്ഛേദനിസ്സയസേനാസനഗ്ഗാഹാദിവിധാനന്തി ഇദമ്പി സബ്ബം ഇമിസ്സാവ സീമായ വസേന വേദിതബ്ബം. ലാഭസീമാതി യം രാജരാജമഹാമത്താദയോ വിഹാരം കാരാപേത്വാ ഗാവുതം വാ അദ്ധയോജനം വാ യോജനം വാ സമന്താ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ‘‘അയം അമ്ഹാകം വിഹാരസ്സ ലാഭസീമാ, യം ഏത്ഥന്തരേ ഉപ്പജ്ജതി, തം സബ്ബം അമ്ഹാകം വിഹാരസ്സ ദേമാ’’തി ഠപേന്തി, അയം ലാഭസീമാ നാമ. കാസികോസലാദീനം പന രട്ഠാനം അന്തോ ബഹൂ ജനപദാ ഹോന്തി, തത്ഥ ഏകോ ജനപദപരിച്ഛേദോ ജനപദസീമാ, കാസികോസലാദിരട്ഠപരിച്ഛേദോ രട്ഠസീമാ, ഏകസ്സ രഞ്ഞോ ആണാപവത്തിട്ഠാനം രജ്ജസീമാ, സമുദ്ദന്തേന പരിച്ഛിന്നോ മഹാദീപോ വാ അന്തരദീപോ വാ ദീപസീമാ, ഏകചക്കവാളപബ്ബതപരിക്ഖേപബ്ഭന്തരം ചക്കവാളസീമാ, സേസാ നിദാനകഥായം വുത്തനയാ ഏവ. തത്ഥ ‘‘ഖണ്ഡസീമായ ദേമാ’’തി ദിന്നം ഖണ്ഡസീമട്ഠാനംയേവ പാപുണാതി, തതോ ബഹിസീമായ സീമന്തരികട്ഠാനമ്പി ന പാപുണാതി. ‘‘ഉപചാരസീമായ ദേമാ’’തി ദിന്നം പന അന്തോപരിച്ഛേദേ ഖണ്ഡസീമാസീമന്തരികാസു ഠിതാനമ്പി പാപുണാതി, സമാനസംവാസസീമായ ദിന്നം ഖണ്ഡസീമാസീമന്തരികട്ഠാനം ന പാപുണാതി, അവിപ്പവാസസീമാലാഭസീമാസു ദിന്നം താസം അന്തോഗധാനംയേവ പാപുണാതി, ഗാമസീമാദീസു ദിന്നം താസം സീമാനം അബ്ഭന്തരേ ബദ്ധസീമട്ഠാനമ്പി പാപുണാതി, അബ്ഭന്തരസീമാഉദകുക്ഖേപസീമാസു ദിന്നം തത്ഥ അന്തോഗധാനംയേവ പാപുണാതി, ജനപദസീമാദീസു ദിന്നമ്പി താസം അബ്ഭന്തരേ ബദ്ധസീമട്ഠാനമ്പി പാപുണാതി, തസ്മാ യം ജമ്ബുദീപേ ഠത്വാ ‘‘തമ്ബപണ്ണിദീപേ സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി ദീയതി, തം തമ്ബപണ്ണിദീപതോ ഏകോപി ഗന്ത്വാ സബ്ബേസം സങ്ഗണ്ഹിതും ലഭതി. സചേപി തത്ഥേവ ഏകോ സഭാഗോ ഭിക്ഖു സഭാഗാനം ഭാഗം ഗണ്ഹാതി, ന വാരേതബ്ബോ. യോ പന വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘അസുകസീമായാ’’തി അവത്വാവ കേവലം ‘‘സീമായ ദമ്മീ’’തി വദതി, സോ പുച്ഛിതബ്ബോ ‘‘സീമാ നാമ ബഹുവിധാ, കതരം സന്ധായ വദസീ’’തി, സചേ വദതി ‘‘അഹമേതം ഭേദം ന ജാനാമി, സീമട്ഠകസങ്ഘോ ഗണ്ഹതൂ’’തി, ഉപചാരസീമട്ഠേഹി ഭാജേതബ്ബം.

കതികായാതിഏത്ഥ കതികാ നാമ സമാനലാഭകതികാ. സാ പന ഏവം കാതബ്ബാ, ഏകസ്മിം വിഹാരേ സന്നിപതിതേഹി ഭിക്ഖൂഹി യം വിഹാരം സങ്ഗണ്ഹിതുകാമാ സമാനലാഭം കാതും ഇച്ഛന്തി, തസ്സ നാമം ഗഹേത്വാ ‘‘അസുകോ നാമ വിഹാരോ പോരാണകോ അപ്പലാഭോ’’തി യം കിഞ്ചി കാരണം വത്വാ ‘‘തം വിഹാരം ഇമിനാ വിഹാരേന സദ്ധിം ഏകലാഭം കാതും സങ്ഘസ്സ രുച്ചതീ’’തി തിക്ഖത്തും സാവേതബ്ബം, ഏത്താവതാ തസ്മിം വിഹാരേ നിസിന്നോപി ഇധ നിസിന്നോവ ഹോതി, തസ്മിം വിഹാരേപി ഏവമേവ കാതബ്ബം, ഏത്താവതാ ഇധ നിസിന്നോപി തസ്മിം നിസിന്നോവ ഹോതി. ഏകസ്മിം വിഹാരേ ലാഭേ ഭാജിയമാനേ ഇതരസ്മിം ഠിതസ്സ ഭാഗം ഗഹേതും വട്ടതി.

ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തിയാതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖാപഞ്ഞത്തി നാമ ദായകസ്സ പരിച്ചാഗപഞ്ഞത്തിട്ഠാനം, തസ്മാ ‘‘യത്ഥ മയ്ഹം ധുവകാരാ കരീയന്തി, തത്ഥ ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘തത്ഥ ദേഥാ’’തി വാ വുത്തേ യത്ഥ തസ്സ പാകവത്തം വാ വത്തതി, യതോ വാ ഭിക്ഖൂ നിച്ചം ഭോജേതി, യത്ഥ വാ തേന കിഞ്ചി സേനാസനം കതം, സബ്ബത്ഥ ദിന്നമേവ ഹോതി. സചേ പന ഏകസ്മിം ധുവകാരട്ഠാനേ ഥോകതരാ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തി, ഏകമേവ വാ വത്ഥം ഹോതി, മാതികം ആരോപേത്വാ യഥാ സോ വദതി, തഥാ ഗഹേതബ്ബം.

സങ്ഘസ്സ ദേതീതി ഏത്ഥ വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം ഉപചാരസീമാഗതാനഞ്ച തതോ ബഹിദ്ധാപി തേഹി സദ്ധിം ഏകാബദ്ധാനഞ്ച പാപുണാതി, തസ്മാ തേസം ഗാഹകേ സതി അസമ്പത്താനമ്പി ഭാഗോ ദാതബ്ബോ. യം പന ബഹി ഉപചാരസീമായ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ‘‘സങ്ഘസ്സാ’’തി ദീയതി, തം ഏകാബദ്ധപരിസായ പാപുണാതി. യേ പന ദ്വാദസഹി ഹത്ഥേഹി പരിസം അസമ്പത്താ, തേസം ന പാപുണാതി.

ഉഭതോസങ്ഘസ്സാതി ഏത്ഥ പന യം ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദിന്നം, തതോ ഉപഡ്ഢം ഭിക്ഖൂനം, ഉപഡ്ഢം ഭിക്ഖുനീനം ദാതബ്ബം. സചേപി ഏകോ ഭിക്ഖു ഹോതി, ഏകാ വാ ഭിക്ഖുനീ, അന്തമസോ അനുപസമ്പന്നസ്സാപി ഉപഡ്ഢമേവ ദാതബ്ബം. ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേ പന സചേ ദസ ഭിക്ഖൂ ച ദസ ഭിക്ഖുനിയോ ച ഹോന്തി, ഏകവീസതി പടിവീസേ കത്വാ ഏകോ പുഗ്ഗലസ്സ ദാതബ്ബോ, ദസ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ, ദസ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ ച, യേന പുഗ്ഗലികോ ലദ്ധോ, സോ സങ്ഘതോപി അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന ഗഹേതും ലഭതി, കസ്മാ? ഉഭതോസങ്ഘഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താ, ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ഏസേവ നയോ. ഇധ പന ചേതിയസ്സ സങ്ഘതോ പാപുണകോട്ഠാസോ നാമ നത്ഥി, ഏകപുഗ്ഗലസ്സ പത്തകോട്ഠാസസമോ ഏകോ കോട്ഠാസോ ഹോതി. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ചാ’’തി വുത്തേ പന ന മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ ദാതബ്ബം, ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഗണേത്വാ ദാതബ്ബം. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേ പുഗ്ഗലോ വിസും ന ലഭതി, പാപുണകോട്ഠാസതോ ഏകമേവ ലഭതി. ‘‘ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേ പന ചേതിയസ്സ ഏകോ പുഗ്ഗലപടിവീസോ ലബ്ഭതി. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ചാ’’തി വുത്തേപി ന മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ ദാതബ്ബം, പുഗ്ഗലഗണനായ ഏവ വിഭജിതബ്ബം, തേഹി സദ്ധിം പുഗ്ഗലചേതിയപരാമസനം അനന്തരനയസദിസമേവ, യഥാ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘം ആദിം കത്വാ നയോ നീതോ, ഏവം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം ആദിം കത്വാപി നേതബ്ബോ. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേപി പുഗ്ഗലസ്സ വിസും ന ലബ്ഭതി, ചേതിയസ്സ പന ലബ്ഭതി. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ചാ’’തി വുത്തേപി വിസും ന ലബ്ഭതി, ചേതിയസ്സ പന ലബ്ഭതിയേവ.

വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സാതി ഏത്ഥ സചേ വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വദതി, യേ തത്ഥ വസ്സച്ഛേദം അകത്വാ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാ, തേസം ബഹി സീമട്ഠാനമ്പി പാപുണാതി, ന അഞ്ഞേസം. സചേ പന ബഹിഉപചാരസീമായം ഠിതോ ‘‘വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സാ’’തി വദതി, യത്ഥകത്ഥചി വുട്ഠവസ്സാനം സബ്ബേസം സമ്പത്താനം പാപുണാതി. അഥ ‘‘അസുകവിഹാരേ വസ്സംവുട്ഠസ്സാ’’തി വദതി, തത്ഥ വസ്സംവുട്ഠാനംയേവ യാവ കഥിനസ്സുബ്ഭാരാ പാപുണാതി. ഗിമ്ഹാനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ ഏവം വദതി, തത്ര സമ്മുഖീഭൂതാനം സബ്ബേസം പാപുണാതി, ന അഞ്ഞേസം.

ആദിസ്സ ദേതീതി ആദിസിത്വാ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദേതി, കഥം? ഭിക്ഖൂ അജ്ജതനായ വാ സ്വാതനായ വാ യാഗുയാ നിമന്തേത്വാ തേ ഘരേ യാഗും പായേത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി യേഹി മയ്ഹം യാഗു പീതാ, തേസം ദമ്മീ’’തി വദതി, യേഹി നിമന്തിതേഹി യാഗു പീതാ, തേസംയേവ പാപുണാതി, ഭത്തഖജ്ജകാദീഹി നിമന്തിതേസുപി ഏസേവ നയോ.

പുഗ്ഗലസ്സ ദേതീതി ‘‘ഇദം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’തി ഏവം പരമ്മുഖാ വാ, പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ‘‘ഇദം തുമ്ഹാക’’ന്തി ഏവം സമ്മുഖാ വാ ദേതീതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപകഥാ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം വുത്തോ. ഇതി ഇമാസം അട്ഠന്നം മാതികാപദാനം വസേന യം അകാലചീവരലക്ഖണേന പടിലദ്ധം, തം സന്ധായ ‘‘അകാലചീവരം ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തി വുത്തം.

ആകങ്ഖമാനേനാതി ഇച്ഛമാനേന. ഖിപ്പമേവ കാരേതബ്ബന്തി സീഘം അന്തോദസാഹേയേവ കാരേതബ്ബം. നോ ചസ്സ പാരിപൂരീതി നോ ചേ പാരിപൂരീ ഭവേയ്യ, യത്തകേന കരിയമാനം അധിട്ഠാനചീവരം പഹോതി, തം ചീവരം തത്തകം ന ഭവേയ്യ, ഊനകം ഭവേയ്യാതി അത്ഥോ. സതിയാ പച്ചാസായാതി ‘‘അസുകദിവസം നാമ സങ്ഘോ ചീവരാനി ലഭിസ്സതി, തതോ മേ ചീവരം ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’’തിഇമിനാ നയേന സങ്ഘഗണഞാതിമിത്തേസു വാ അഞ്ഞതരട്ഠാനതോ, ‘‘പംസുകൂലം വാ ലച്ഛാമീ’’തി, ‘‘ഇമിനാ വാ കപ്പിയഭണ്ഡേന ചീവരം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി ഏവം വിജ്ജമാനായ ചീവരാസായ. തതോ ചേ ഉത്തരീതി മാസപരമതോ ചേ ഉത്തരി നിക്ഖിപേയ്യ, നിസ്സഗ്ഗിയന്തി അത്ഥോ. യദി പനസ്സ മൂലചീവരം സണ്ഹം ഹോതി, പച്ചാസാചീവരം ഥൂലം ഹോതി, ന സക്കാ യോജേതും, രത്തിയോ ച സേസാ ഹോന്തി, ന താവ മാസോ പൂരതി, ന അകാമാ ചീവരം കാരേതബ്ബം, അഞ്ഞം പച്ചാസാചീവരം ലഭിത്വാ ഏവ കാലബ്ഭന്തരേ കാരേതബ്ബം. സചേ ന ലഭതി, പച്ചാസാചീവരമ്പി പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതബ്ബം. അഥ മൂലചീവരം ഥൂലം ഹോതി, പച്ചാസാചീവരം സണ്ഹം, മൂലചീവരം പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠഹിത്വാ പച്ചാസാചീവരമേവ മൂലചീവരം കത്വാ ഠപേതബ്ബം, തം പുന മാസപരിഹാരം ലഭതി, ഏതേനുപായേന യാവ ന ലച്ഛതി, താവ അഞ്ഞം മൂലചീവരം കത്വാ ഠപേതും ലബ്ഭതി. ഇമസ്സ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, അകാലചീവരം മാസാതിക്കന്തം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൦൦) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അകാലചീവരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ മാസം അതിക്കമനവത്ഥുസ്മിം

പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ഇതോ പരം സബ്ബം പഠമകഥിനേ വുത്തസദിസമേവ. കേവലഞ്ഹി തത്ഥ ദസാഹാതിക്കമോ, ഇധ മാസാതിക്കമോതി അയം വിസേസോ. സേസം താദിസമേവാതി.

അകാലചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ അഞ്ഞാതികായാതി ന ഞാതികായ, മാതിതോ വാ പിതിതോ വാ യാവ സത്തമം യുഗം, താവ കേനചി ആകാരേന അസമ്ബദ്ധായാതി അത്ഥോ. ഭിക്ഖുനിയാതി സാകിയാനിയോ വിയ സുദ്ധഭിക്ഖുസങ്ഘേ വാ ഉഭതോസങ്ഘേ വാ ഉപസമ്പന്നായ. പുരാണചീവരന്തി രജിത്വാ കപ്പം കത്വാ ഏകവാരമ്പി നിവത്ഥം വാ പാരുതം വാ, യം അന്തമസോ പരിഭോഗസീസേന അംസേ വാ മത്ഥകേ വാ കത്വാ മഗ്ഗം ഗതോ ഹോതി, ഉസ്സീസകം വാ കത്വാ നിപന്നോ, ഏതമ്പി പുരാണചീവരമേവ. ധോവാപേയ്യ വാതി സചേ ‘‘ധോവാ’’തിവാചായ വദതി, കായവികാരം വാ കരോതി, ഹത്ഥേന വാ ഹത്ഥേ ദേതി, പാദമൂലേ വാ ഠപേതി, അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ ഓകാസേ ഠത്വാ ഉപരി വാ ഖിപതി, അഞ്ഞസ്സ വാ ഹത്ഥേ പേസേതി, തായ ധോതം, ധോവാപിതമേവ ഹോതി, രജാപനാകോടാപനേസുപി ഏസേവ നയോ. സിക്ഖമാനായ വാ സാമണേരിയാ വാ ഉപാസികായ വാ ഹത്ഥേ ധോവനത്ഥായ ദേതി, സാ സചേ ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതി, ഏവമ്പി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം. ഉപാസകസ്സ വാ സാമണേരസ്സ വാ ഹത്ഥേ ദിന്നം ഹോതി, സോ ചേ ലിങ്ഗേ പരിവത്തേ ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതി, ദഹരസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ വാ ദിന്നം ഹോതി, സോപി ലിങ്ഗേ പരിവത്തേ ധോവതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ, രജാപനാകോടാപനേസുപി ഏസേവ നയോ. ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, പുരാണചീവരം അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ധോവാപിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൦൫) ഇമിനാ പനേത്ഥ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ പുരാണചീവരധോവാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം ‘‘ധോവാ’’തിആദികായ ആണത്തിയാ, ഏവം ആണത്തായ ച ഭിക്ഖുനിയാ ഉദ്ധനസജ്ജനാദീസു സബ്ബപ്പയോഗേസു ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം. ധോവിത്വാ ഉക്ഖിത്തമത്തം പന രത്തമത്തം ആകോടിതമത്തഞ്ച നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ധോവനാദീനി തീണിപി ദ്വേ വാ കാരാപേന്തസ്സ ഏകേന വത്ഥുനാ നിസ്സഗ്ഗിയം, ഇതരേഹി ദുക്കടം. സചേ പന ‘‘ധോവാ’’തി വുത്താ സബ്ബാനിപി കരോതി, ധോവനപച്ചയാവ ആപത്തി. ‘‘ഇമസ്മിം ചീവരേ യം കത്തബ്ബം, തം കരോഹീ’’തി വദതോ പന ഏകവാചായ പാചിത്തിയേന സദ്ധിം ദ്വേ ദുക്കടാനി, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘവസേന ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ധോവാപേന്തസ്സ അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ, അഞ്ഞസ്സ വാ സന്തകം നിസീദനപച്ചത്ഥരണം വാ ധോവാപേന്തസ്സ, ഞാതികായ അഞ്ഞാതികസഞ്ഞിനോ ചേവ, വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം, അഞ്ഞാതികായ ഞാതികസഞ്ഞിനോപി വേമതികസ്സാപി നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ. ഇതോ പരം പന ഏവരൂപേസു ഠാനേസു ‘‘തികപാചിത്തിയ’’ന്തി വക്ഖാമ, സചേ ഞാതികായ സഹായാ അഞ്ഞാതികാ ‘‘ധോവാ’’തി അവുത്താ വാ ധോവതി, അപരിഭുത്തം വാ അഞ്ഞം വാ പരിക്ഖാരം ധോവതി, സിക്ഖമാനസാമണേരിയോ വാ ധോവന്തി, അനാപത്തി, ഉമ്മത്തകാദീനം അനാപത്തിയേവ. പുരാണചീവരതാ, ഉപചാരേ ഠത്വാ അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ആണാപനം, തസ്സാ ധോവനാദീനി ചാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സഞ്ചരിത്തസമുട്ഠാനം, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ അഞ്ഞാതികായാതിഇദം വുത്തനയമേവ, തസ്മാ ഇതോ പരം കത്ഥചി ന വിചാരയിസ്സാമ. ചീവരന്തി ഛന്നം അഞ്ഞതരം വികപ്പനുപഗം, ഏസ നയോ സബ്ബേസു ചീവരപ്പടിസംയുത്തസിക്ഖാപദേസു. യത്ഥ പന വിസേസോ ഭവിസ്സതി, തത്ഥ വക്ഖാമ. പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതിഏത്ഥ ഹത്ഥേന വാ ഹത്ഥേ ദേതു, പാദമൂലേ വാ ഠപേതു, ധമ്മകഥം കഥേന്തസ്സ വത്ഥേസു ഖിപിയമാനേസു ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാപി ഉപരി വാ ഖിപതു, സചേ സാദിയതി, പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. യസ്സ കസ്സചി പന അനുപസമ്പന്നസ്സ ഹത്ഥേ പേസിതം ഗണ്ഹിതും വട്ടതി, ‘‘പംസുകൂലം ഗണ്ഹിസ്സതീ’’തി സങ്കാരകൂടാദീസു ഠപിതമ്പി പംസുകൂലം അധിട്ഠഹിത്വാ ഗഹേതും വട്ടതിയേവ. അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാതി യം ‘‘അന്തമസോ ഹരീടകക്ഖണ്ഡമ്പി ദത്വാ വാ ദസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ വാ പാരിവത്തകം ഗണ്ഹാതി, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം അന്തമസോ വികപ്പനുപഗം പടപരിസ്സാവനമ്പി ഗണ്ഹന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. തത്ര ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗഹിതം അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൧൨) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

രാജഗഹേ ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ഗഹണത്ഥായ ഹത്ഥപ്പസാരണാദിപ്പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തികപാചിത്തിയം, ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ഞാതികായ ച അഞ്ഞാതികസഞ്ഞിസ്സ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. വിസ്സാസഗ്ഗാഹേ, താവകാലികേ, പത്തത്ഥവികാദിമ്ഹി ച അനധിട്ഠാതബ്ബപരിക്ഖാരേ, സിക്ഖമാനസാമണേരീനം ഹത്ഥതോ ഗഹണേ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വികപ്പനുപഗചീവരതാ, പാരിവത്തകാഭാവോ, അഞ്ഞാതികായ ഹത്ഥതോ ഗഹണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സഞ്ചരിത്തസമുട്ഠാനം, കിരിയാകിരിയം, സേസം ചതുത്ഥസദിസമേവാതി.

ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ ഗഹപതിന്തി ഭിക്ഖൂസു അപബ്ബജിതമനുസ്സം. ഗഹപതാനിന്തി ഭിക്ഖുനീസു അപബ്ബജിതിത്ഥിം, ഏസ നയോ സബ്ബേസു ഗഹപതിപ്പടിസംയുത്തേസു സിക്ഖാപദേസു. വിഞ്ഞാപേയ്യാതി യാചേയ്യ വാ യാചാപേയ്യ വാ. അഞ്ഞത്ര സമയാതി യോ അച്ഛിന്നചീവരോ വാ ഹോതി നട്ഠചീവരോ വാ, തസ്സ തം സമയം ഠപേത്വാ അഞ്ഞസ്മിം വിഞ്ഞാപനപ്പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. തത്ഥ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അഞ്ഞാതകം ഗഹപതികം അഞ്ഞത്ര സമയാ വിഞ്ഞാപിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൨൪) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ചീവരവിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. ‘‘അഞ്ഞത്ര സമയാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഞാതകേ അഞ്ഞാതകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. സമയേ വാ ഞാതകപ്പവാരിതേ വാ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അഞ്ഞസ്സ വാ ഞാതകപ്പവാരിതേ തസ്സേവത്ഥായ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അത്തനോ ധനേന ഗണ്ഹന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വികപ്പനുപഗചീവരതാ, സമയാഭാവോ, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തി, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ തഞ്ചേതി തം അച്ഛിന്നചീവരം വാ നട്ഠചീവരം വാ. അഭിഹട്ഠുന്തി അഭീതി ഉപസഗ്ഗോ, ഹരിതുന്തി അത്ഥോ, ഗണ്ഹിതുന്തി വുത്തം ഹോതി. പവാരേയ്യാതി ഇച്ഛാപേയ്യ, ഇച്ഛം രുചിം ഉപ്പാദേയ്യ, ‘‘യാവത്തകം ഇച്ഛസി, താവത്തകം ഗണ്ഹാഹീ’’തി ഏവം നിമന്തേയ്യാതി അത്ഥോ, യഥാ വാ ‘‘നേക്ഖമ്മം ദട്ഠു ഖേമതോ’’തി (സു. നി. ൪൨൬, ൧൧൦൪; ചൂളനി. ജതുകണ്ണീമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസ ൬൭) ഏത്ഥ ദിസ്വാതി അത്ഥോ, ഏവമിധാപി ‘‘അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യാ’’തി ഉപനേത്വാ പുരതോ ഠപേന്തോ കായേന വാ, ‘‘അമ്ഹാകം ദുസ്സകോട്ഠാഗാരതോ യത്തകം ഇച്ഛഥ, തത്തകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തോ വാചായ വാ അഭിഹരിത്വാ നിമന്തേയ്യാതി അത്ഥോ. സന്തരുത്തരപരമന്തി സഅന്തരം ഉത്തരം പരമം അസ്സ ചീവരസ്സാതി സന്തരുത്തരപരമം, നിവാസനേന സദ്ധിം പാരുപനം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ അസ്സാതി വുത്തം ഹോതി. തതോ ചീവരം സാദിതബ്ബന്തി തതോ അഭിഹടചീവരതോ ഏത്തകം ചീവരം ഗഹേതബ്ബം, ന തതോ പരം.

തത്രായം വിനിച്ഛയോ – യസ്സ അധിട്ഠിതചീവരസ്സ തീണി നട്ഠാനി, തേന ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി, ഏകം നിവാസേത്വാ ഏകം പാരുപിത്വാ അഞ്ഞം സഭാഗട്ഠാനതോ പരിയേസിതബ്ബം. യസ്സ ദ്വേ നട്ഠാനി, തേന ഏകം സാദിതബ്ബം. സചേ പന പകതിയാവ സന്തരുത്തരേന ചരതി, ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി, ഏവം ഏകം സാദിയന്തേനേവ സമോ ഭവിസ്സതി. യസ്സ തീസു ഏകം നട്ഠം, കിഞ്ചി ന സാദിതബ്ബം. യസ്സ പന ദ്വീസു ഏകം നട്ഠം, ഏകം സാദിതബ്ബം. യസ്സ ഏകംയേവ ഹോതി, തഞ്ച നട്ഠം, ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി. ഭിക്ഖുനിയാ പന പഞ്ചസു നട്ഠേസു ദ്വേ സാദിതബ്ബാനി, ചതൂസു നട്ഠേസു ഏകം സാദിതബ്ബം, തീസു നട്ഠേസു ന കിഞ്ചി സാദിതബ്ബം, കോ പന വാദോ ദ്വീസു വാ ഏകസ്മിം വാ. യേന കേനചി ഹി സന്തരുത്തരപരമതായ ഠാതബ്ബം, തതോ ഉത്തരി വിഞ്ഞാപനപ്പയോഗേ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. തത്ഥ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അഞ്ഞാതകം ഗഹപതികം തതുത്തരി വിഞ്ഞാപിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൨൪) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ബഹുചീവരവിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഞാതകേ അഞ്ഞാതകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. ദ്വേ ചീവരാനി കത്വാ ‘‘സേസകം ആഹരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ, ‘‘സേസകം തുയ്ഹംയേവ ഹോതൂ’’തി വുത്തസ്സ, ന അച്ഛിന്നനട്ഠകാരണാ ദിന്നം ഗണ്ഹന്തസ്സ, വുത്തനയേന ഞാതകപ്പവാരിതേ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അത്തനോ ധനേന ഗണ്ഹന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. തതുത്തരിതാ, അച്ഛിന്നാദികാരണതാ, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തി, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ഭിക്ഖും പനേവ ഉദ്ദിസ്സാതി ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദസ്സാമീ’’തി ഏവം അപദിസിത്വാ. ചീവരചേതാപന്നന്തി ഹിരഞ്ഞാദികം ചീവരമൂലം. ഉപക്ഖടം ഹോതീതി സജ്ജിതം ഹോതി, സംഹരിത്വാ ഠപിതം. ചേതാപേത്വാതി പരിവത്തേത്വാ, കാരേത്വാ വാ കിണിത്വാ വാതി അത്ഥോ. ചീവരേന അച്ഛാദേസ്സാമീതി വോഹാരവചനമേതം, ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദസ്സാമീതി അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ. തത്ര ചേ സോതി യത്ര സോ ഗഹപതി വാ ഗഹപതാനീ വാ, തത്ര സോ ഭിക്ഖു പുബ്ബേ അപ്പവാരിതോ ഉപസങ്കമിത്വാ ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യ ചേതി അയമേത്ഥ പദസമ്ബന്ധോ. വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യാതി വിസിട്ഠകപ്പം അധികവിധാനം ആപജ്ജേയ്യ. യഥാ പന തമാപജ്ജതി, തം ദസ്സേതും സാധു വതാതിആദിമാഹ. തത്ഥ സാധൂതി ആയാചനേ നിപാതോ. വതാതി പരിവിതക്കേ. മന്തി അത്താനം നിദ്ദിസതി. ആയസ്മാതി പരം ആലപതി. ഏവരൂപം വാ ഏവരൂപം വാതി ആയതാദീസു അഞ്ഞതരം. കല്യാണകമ്യതം ഉപാദായാതി സുന്ദരകാമതം വിസിട്ഠകാമതം ചിത്തേന ഗഹേത്വാ, തസ്സ ‘‘ആപജ്ജേയ്യ ചേ’’തിഇമിനാ സമ്ബന്ധോ, സചേ പന ഏവരൂപം ആപജ്ജന്തസ്സ തസ്സ വചനേന യോ പഠമം അധിപ്പേതതോ മൂലം വഡ്ഢേത്വാ സുന്ദരതരം ചേതാപേതി, തസ്സ പയോഗേ ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. തത്ഥ ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം പുബ്ബേ അപ്പവാരിതം അഞ്ഞാതകം ഗഹപതികം ഉപസങ്കമിത്വാ വികപ്പം ആപന്നം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൨൯) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഞാതകേ അഞ്ഞാതകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. മഹഗ്ഘം ചേതാപേതുകാമം അപ്പഗ്ഘം വാ, ഏതേനേവ മൂലേന ‘‘അഞ്ഞം ഏവരൂപം വാ ദേഹീ’’തി വദന്തസ്സ, വുത്തനയേന ഞാതകപ്പവാരിതേ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, അത്തനോ ധനേന ഗണ്ഹന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ചീവരേ ഭിയ്യോകമ്യതാ, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തി, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

ഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഇമിനാവ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇദഞ്ഹി പുരിമസ്സ അനുപഞ്ഞത്തിസദിസം, കേവലം തത്ഥ ഏകസ്സ പീളാ കതാ, ഇധ ദ്വിന്നം, അയമേത്ഥ വിസേസോ, സേസം സബ്ബം പുരിമസദിസമേവ. യഥാ ച ദ്വിന്നം, ഏവം ബഹൂനം പീളം കത്വാ ഗണ്ഹതോപി ആപത്തി വേദിതബ്ബാ. നിസ്സജ്ജനവിധാനേ ച ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം പുബ്ബേ അപ്പവാരിതേ അഞ്ഞാതകേ ഗഹപതികേ ഉപസങ്കമിത്വാ വികപ്പം ആപന്നം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൩൪) ഇമിനാ നയേന വചനഭേദോ ഞാതബ്ബോതി.

ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ രാജഭോഗ്ഗോതി രാജതോ ഭോഗ്ഗം ഭുഞ്ജിതബ്ബം അസ്സ അത്ഥീതി രാജഭോഗ്ഗോ, ‘‘രാജഭോഗോ’’തിപി പാഠോ, രാജതോ ഭോഗോ അസ്സ അത്ഥീതി അത്ഥോ. ചീവരചേതാപന്നന്തി ഹിരഞ്ഞാദികം അകപ്പിയം. പഹിണേയ്യാതി പേസേയ്യ. ഇമിനാതിആദി ആഗമനസുദ്ധിം ദസ്സേതും വുത്തം. സചേ ഹി ‘‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി പേസേയ്യ, ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യ. ആഭതന്തി ആനീതം. ന ഖോ മയന്തിആദി ഇദം കപ്പിയവസേന ആഭതമ്പി ചീവരമൂലം ഈദിസേന ദൂതവചനേന അകപ്പിയം ഹോതി, തസ്മാ തം പടിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ദസ്സേതും വുത്തം. സുവണ്ണം രജതം കഹാപണോ മാസകോതി ഇമാനി ഹി ചത്താരി നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂനി, മുത്താ മണി വേളുരിയോ സങ്ഖോ സിലാ പവാളം ലോഹിതങ്കോ മസാരഗല്ലം സത്ത ധഞ്ഞാനി ദാസിദാസഖേത്തവത്ഥുപുപ്ഫാരാമഫലാരാമാദയോതി ഇമാനി ദുക്കടവത്ഥൂനി ച അത്തനോ വാ ചേതിയസങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം വാ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടന്തി, തസ്മാ തം സാദിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ന ഖോ മയ’’ന്തിആദി വുത്തം.

ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാതി ഇദം പന അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ ആഭതത്താ വത്തും വട്ടതി, തസ്മാ വുത്തം. കാലേനാതി യുത്തപത്തകാലേന, യദാ നോ അത്ഥോ ഹോതി, തദാ കപ്പിയം ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാതി അത്ഥോ. വേയ്യാവച്ചകരോതി കപ്പിയകാരകോ. നിദ്ദിസിതബ്ബോതിഇദം ‘‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി കപ്പിയവചനേന വുത്തത്താ അനുഞ്ഞാതം. സചേ പന ദൂതോ ‘‘കോ ഇമം ഗണ്ഹാതീ’’തി വാ ‘‘കസ്സ ദേമീ’’തി വാ വദതി, ന നിദ്ദിസിതബ്ബോ. ആരാമികോ വാ ഉപാസകോ വാതിഇദം സാരുപ്പതായ വുത്തം, ഠപേത്വാ പന പഞ്ച സഹധമ്മികേ യോ കോചി കപ്പിയകാരകോ വട്ടതി. ഏസോ ഖോ, ആവുസോതിഇദം ഭിക്ഖുസ്സ കപ്പിയവചനദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ഏവമേവ ഹി വത്തബ്ബം, ‘‘ഏതസ്സ ദേഹീ’’തിആദി ന വത്തബ്ബം. സഞ്ഞത്തോ സോ മയാതി ആണത്തോ സോ മയാ, യഥാ തുമ്ഹാകം ചീവരേന അത്ഥേ സതി ചീവരം ദസ്സതി, ഏവം വുത്തോതി അത്ഥോ. ദൂതേന ഹി ഏവം ആരോചിതേയേവ തം ചോദേതും വട്ടതി, നേവ തസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ ഗതമത്തകാരണേന. സചേ പന ‘‘അയം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി സമ്മുഖാ നിദ്ദിട്ഠോ ഹോതി, ദൂതോ ച സമ്മുഖാ ഏവ തസ്സ ഹത്ഥേ ചേതാപന്നം ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദേഹീ’’തി ഗച്ഛതി, ഏവം ‘‘സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ’’തി അവുത്തേപി ചോദേതും വട്ടതി. സചേ പന ദൂതോ ഗച്ഛന്തോവ ‘‘അഹം തസ്സ ഹത്ഥേ ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി ഭിക്ഖുനോ വത്വാ വാ ഗച്ഛതി, അഞ്ഞം വാ പേസേത്വാ ആരോചാപേതി, ഏവം സതി ഇതരമ്പി ചോദേതും വട്ടതിയേവ. ദേസനാമത്തമേവ ചേതം ‘‘ദൂതേനാ’’തി. യോപി അത്തനാ ആഹരിത്വാ ഏവം പടിപജ്ജതി, തസ്മിമ്പി ഇദമേവ ലക്ഖണം. അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാതി ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനമേതം. സചേ ഹി വാചായ ചോദേതി, ഇദം വാ വചനം യായ കായചി ഭാസായ ഏതസ്സ അത്ഥോ വാ വത്തബ്ബോ, ‘‘ദേഹി മേ, ആഹര മേ’’തിആദിനാ നയേന പന വത്തും ന വട്ടതി. അഭിനിപ്ഫാദേയ്യാതി ഏവം വചീഭേദം കത്വാ തിക്ഖത്തും ചോദയമാനോ പടിലാഭവസേന സാധേയ്യ. ഇച്ചേതം കുസലന്തി ഏതം സുന്ദരം.

ഛക്ഖത്തുപരമന്തി ഭാവനപുംസകവചനമേതം. ഛക്ഖത്തുപരമഞ്ഹി തേന ചീവരം ഉദ്ദിസ്സ തുണ്ഹീഭൂതേന ഠാതബ്ബം, ന നിസീദിതബ്ബം, ന ആമിസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോ. ‘‘കിംകാരണാ ആഗതോസീ’’തി വുത്തേ പന ‘‘ജാനാഹി, ആവുസോ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം. സചേ നിസജ്ജാദീനി കരോതി, ഠാനം ഭഞ്ജതി, ആഗതകാരണം വിനാസേതി, ഇദം കായേന ചോദനായ ലക്ഖണദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ഏത്ഥ ച ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന തിസ്സന്നം ചോദനാനം ഛന്നഞ്ച ഠാനാനം അനുഞ്ഞാതത്താ ചോദനായ ദിഗുണം ഠാനം അനുഞ്ഞാതം ഹോതി, തസ്മാ സചേ ചോദേതിയേവ, ന തിട്ഠതി, ഛ ചോദനായോ ലബ്ഭന്തി. സചേ തിട്ഠതിയേവ, ന ചോദേതി, ദ്വാദസ ഠാനാനി ലബ്ഭന്തി. സചേ ഉഭയം കരോതി, ഏകായ ചോദനായ ദ്വേ ഠാനാനി ഹാപേതബ്ബാനി. തത്ഥ യോ ഏകദിവസമേവ പുനപ്പുനം ഗന്ത്വാ ഛക്ഖത്തും ചോദേതി, സകിംയേവ വാ ഗന്ത്വാ ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തി ഛക്ഖത്തും വദതി, തഥാ ഏകദിവസമേവ പുനപ്പുനം ഗന്ത്വാ ദ്വാദസക്ഖത്തും തിട്ഠതി, സകിംയേവ വാ ഗന്ത്വാ തത്ര തത്ര ഠാനേ തിട്ഠതി, സോപി സബ്ബചോദനായോ സബ്ബട്ഠാനാനി ച ഭഞ്ജതി, കോ പന വാദോ നാനാദിവസേസു ഏവം കരോന്തസ്സാതി അയമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ. യേ പന കപ്പിയകാരകേ ദായകോ സയമേവ ഗന്ത്വാ നിസീദതി തേ സതക്ഖത്തുമ്പി ചോദേതും വട്ടതി. യോ പന ഉഭോഹി പി അനിദ്ദിട്ഠോ മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ ച പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോ ച, സോ ന കിഞ്ചി വത്തബ്ബോ, ഏവം ഇധ ദസപി കപ്പിയകാരകാ ദസ്സിതാ ഹോന്തി.

തതോ ചേ ഉത്തരീതി വുത്തചോദനാഠാനപരിമാണതോ ഉത്തരി. നിസ്സഗ്ഗിയന്തി ഉത്തരി വായാമമാനസ്സ സബ്ബപ്പയോഗേസു ദുക്കടം, പടിലാഭേന നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. ഏത്ഥ ച ‘‘ഇദം മേ, ഭന്തേ, ചീവരം അതിരേകതിക്ഖത്തും ചോദനായ അതിരേകഛക്ഖത്തും ഠാനേന അഭിനിപ്ഫാദിതം നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തി (പാരാ. ൫൩൯) ഇമിനാ നയേന നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം. യതസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതന്തി യതോ രാജതോ വാ രാജഭോഗ്ഗതോ വാ അസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരചേതാപന്നം ആനീതം, ‘‘യത്വസ്സാ’’തിപി പാഠോ, അയമേവ അത്ഥോ. തത്ഥാതി തസ്സ രഞ്ഞോ വാ രാജഭോഗ്ഗസ്സ വാ സന്തികം, സമീപത്ഥേ ഹി ഇദം ഭുമ്മവചനം. ന തം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചി അത്ഥം അനുഭോതീതി തം ചേതാപന്നം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തകമ്പി കമ്മം ന നിപ്ഫാദേതി. യുഞ്ജന്തായസ്മന്തോ സകന്തി ആയസ്മന്തോ അത്തനോ സന്തകം ധനം പാപുണന്തു. മാ വോ സകം വിനസ്സാതി തുമ്ഹാകം സന്തകം മാ വിനസ്സതു. അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ ലോകുത്തരധമ്മം അനുഗതാ, വത്തധമ്മതാതി അത്ഥോ, തസ്മാ ഏവം അകരോന്തോ വത്തഭേദേ ദുക്കടം ആപജ്ജതി.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ‘‘അജ്ജുണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീ’’തി (പാരാ. ൫൩൭) വുച്ചമാനോ നാഗമേസി, തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകേസു ചോദനാഠാനേസു അതിരേകസഞ്ഞിനോ വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. അചോദനായ ലദ്ധേ, സാമികേഹി ചോദേത്വാ ദിന്നേ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. കപ്പിയകാരകസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിദ്ദിട്ഠഭാവോ, ദൂതേന അപ്പിതതാ, തതുത്തരിവായാമോ, തേന വായാമേന പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ചതുത്ഥസദിസാനേവാതി.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.