൮. ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ദുട്ഠോ ദോസോതി ദൂസിതോ ചേവ ദൂസകോ ച. ഉപ്പന്നേ ഹി ദോസേ പുഗ്ഗലോ തേന ദോസേന ദൂസിതോ ഹോതി, പകതിഭാവം ജഹാപിതോ, തസ്മാ ‘‘ദുട്ഠോ’’തി വുച്ചതി. പരഞ്ച ദൂസേതി വിനാസേതി, തസ്മാ ‘‘ദോസോ’’തി വുച്ചതി. ഇതി ‘‘ദുട്ഠോ ദോസോ’’തി ഏകസ്സേവേതം പുഗ്ഗലസ്സ ആകാരനാനത്തേന നിദസ്സനം. അപ്പതീതോതി നപ്പതീതോ, പീതിസുഖാദീഹി വിവജ്ജിതോ, ന അഭിസടോതി അത്ഥോ. അമൂലകേനാതി യം ചോദകേന ചുദിതകമ്ഹി പുഗ്ഗലേ അദിട്ഠം അസ്സുതം അപരിസങ്കിതം, ഇദം ഏതേസം ദസ്സനസവനപരിസങ്കാസങ്ഖാതാനം മൂലാനം അഭാവതോ അമൂലകം നാമ. തം പന സോ ആപന്നോ വാ ഹോതു, അനാപന്നോ വാ, ഏതം ഇധ അപ്പമാണം. ഏത്ഥ ച അദിട്ഠം നാമ അത്തനോ പസാദചക്ഖുനാ വാ ദിബ്ബചക്ഖുനാ വാ അദിട്ഠം, അസ്സുതം നാമ തഥേവ കേനചി വുച്ചമാനം ന സുതം, അപരിസങ്കിതം നാമ അത്തനോ വാ പരസ്സ വാ ദിട്ഠസുതമുതവസേന ചേതസാ അപരിസങ്കിതം, ഇതി ഏവരൂപേന അമൂലകേന. പാരാജികേനാതി ഭിക്ഖുനോ അനുരൂപേസു ഏകൂനവീസതിയാ അഞ്ഞതരേന, പദഭാജനേ (പാരാ. ൩൮൬) പന പാരാജികുദ്ദേസേ ആഗതാനേവ ഗഹേത്വാ ‘‘ചതുന്നം അഞ്ഞതരേനാ’’തി വുത്തം. അനുദ്ധംസേയ്യാതി ധംസേയ്യ വിദ്ധംസേയ്യ പധംസേയ്യ അഭിഭവേയ്യ. തം പന അനുദ്ധംസനം യസ്മാ അത്തനാ ചോദേന്തോപി പരേന ചോദാപേന്തോപി കരോതി, തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ ‘‘ചോദേതി വാ ചോദാപേതി വാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ വത്ഥുസന്ദസ്സനാ ആപത്തിസന്ദസ്സനാ സംവാസപ്പടിക്ഖേപോ സാമീചിപ്പടിക്ഖേപോതി സങ്ഖേപതോ ചതസ്സോ ചോദനാ. താസു വത്ഥുസന്ദസ്സനാ നാമ ‘‘ത്വം മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവീ’’തിആദിനാ നയേന പവത്താ. ആപത്തിസന്ദസ്സനാ നാമ ‘‘ത്വം മേഥുനധമ്മാപത്തിം ആപന്നോ’’തിആദിനാ നയേന പവത്താ. സംവാസപ്പടിക്ഖേപോ നാമ ‘‘നത്ഥി തയാ സദ്ധിം ഉപോസഥോ വാ പവാരണാ വാ സങ്ഘകമ്മം വാ’’തി ഏവം പവത്തോ. ഏത്താവതാ പന സീസം ന ഏതി, ‘‘അസ്സമണോസീ’’തിആദീഹി വചനേഹി സദ്ധിം ഘടിതേയേവ സീസം ഏതി. സാമീചിപ്പടിക്ഖേപോ നാമ അഭിവാദനപച്ചുട്ഠാനഅഞ്ജലികമ്മസാമീചികമ്മബീജനികമ്മാദീനം അകരണം, തം പടിപാതിയാ വന്ദനാദീനി കരോതോ ഏകസ്സ അകത്വാ സേസാനം കരണകാലേ വേദിതബ്ബം. ഏത്താവതാ ച ചോദനാ നാമ ഹോതി, ആപത്തി പന സീസം ന ഏതി. ‘‘കസ്മാ മമ വന്ദനാദീനി ന കരോസീ’’തി പുച്ഛിതേ പന ‘‘അസ്സമണോസീ’’തിആദിവചനേഹി സദ്ധിം ഘടിതേയേവ സീസം ഏതി, തസ്മാ യോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും സമീപേ ഠത്വാ ‘‘ത്വം മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവീ’’തി വാ ‘‘അസ്സമണോസീ’’തി വാ ആദീഹി വചനേഹി ഹത്ഥമുദ്ദായ ഏവ വാ ഏതമത്ഥം ദീപേന്തോ സയം വാ ചോദേതി, ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേസു വാ അഞ്ഞതരേന ചോദാപേതി, അയം അനുദ്ധംസേതി നാമ. അപ്പേവ നാമ നം ഇമമ്ഹാ ബ്രഹ്മചരിയാ ചാവേയ്യന്തി അപി ഏവ നാമ നം പുഗ്ഗലം ഇമമ്ഹാ സേട്ഠചരിയാ അപനേയ്യം. ‘‘സാധു വതസ്സ സചാഹം ഇമം പുഗ്ഗലം ഇമമ്ഹാ ബ്രഹ്മചരിയാ ചാവേയ്യ’’ന്തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന അനുദ്ധംസേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. ഏതേന ഏകം ചാവനാധിപ്പായം ഗഹേത്വാ അവസേസാ അക്കോസാധിപ്പായോ കമ്മാധിപ്പായോ വുട്ഠാനാധിപ്പായോ ഉപോസഥട്ഠപനാധിപ്പായോ പവാരണട്ഠപനാധിപ്പായോ അനുവിജ്ജനാധിപ്പായോ ധമ്മകഥാധിപ്പായോതി സത്ത അധിപ്പായാ പടിക്ഖിത്താ ഹോന്തി. തതോ അപരേന സമയേനാതി യസ്മിം സമയേ അനുദ്ധംസിതോ ഹോതി, തതോ അഞ്ഞസ്മിം സമയേ. സമനുഗ്ഗാഹീയമാനോ വാതി അനുവിജ്ജകേന കിം തേ ദിട്ഠന്തിആദിനാ നയേന അനുവിജ്ജിയമാനോ ഉപപരിക്ഖിയമാനോ. അസമനുഗ്ഗാഹീയമാനോ വാതി ദിട്ഠാദീസു കേനചി വത്ഥുനാവാ അനുവിജ്ജകാദീസു യേന കേനചി പുഗ്ഗലേന വാ അവുച്ചമാനോ. ഇമേസം പന പദാനം പരതോ ‘‘ഭിക്ഖു ച ദോസം പതിട്ഠാതീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ഇദഞ്ഹി വുത്തം ഹോതി – ഏവം സമനുഗ്ഗാഹീയമാനോ വാ അസമനുഗ്ഗാഹീയമാനോ വാ ഭിക്ഖു ച ദോസം പതിട്ഠാതി പടിച്ച തിട്ഠതി പടിജാനാതി, സങ്ഘാദിസേസോതി. ഇദഞ്ച അമൂലകഭാവസ്സ പാകടകാലദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ആപത്തിം പന അനുദ്ധംസിതക്ഖണേയേവ ആപജ്ജതി. അമൂലകഞ്ചേവ തം അധികരണം ഹോതീതി ഏത്ഥ പന ദിട്ഠമൂലാദീനം അഭാവേന അമൂലകം, സമഥേഹി അധികരണീയഭാവേന അധികരണം. യഞ്ഹി അധികിച്ച ആരബ്ഭ പടിച്ച സന്ധായ സമഥാ പവത്തന്തി, തം അധികരണം. ഇധ പന പാരാജികസങ്ഖാതം ആപത്താധികരണമേവ അധിപ്പേതം. യദി ഹി തം അധികരണം ദിട്ഠാദീഹി മൂലേഹി അമൂലകഞ്ചേവ ഹോതി, അയം ചോദേതും ആഗതോ ഭിക്ഖു ച ദോസം പതിട്ഠാതി പടിച്ച തിട്ഠതി, ‘‘തുച്ഛകം മയാ ഭണിത’’ന്തിആദീനി (പാരാ. ൩൮൬) വദന്തോ പടിജാനാതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുദ്ധംസിതക്ഖണേയേവ സങ്ഘാദിസേസോതി, അയം സിക്ഖാപദസ്സ പദാനുക്കമേന അത്ഥോ.

രാജഗഹേ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അമൂലകേന പാരാജികേന അനുദ്ധംസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, കതൂപസമ്പദം സുദ്ധം വാ അസുദ്ധം വാ പുഗ്ഗലം യേന പാരാജികേന ചോദേതി, തം ‘‘അയം അനജ്ഝാപന്നോ’’തി ഞത്വാ ചാവനാധിപ്പായേന ‘‘കരോതു മേ ആയസ്മാ ഓകാസം, അഹം തം വത്തുകാമോ’’തി ഏവം ഓകാസം അകാരേത്വാ ചോദേന്തസ്സ സചേ സോ തങ്ഖണേയേവ ജാനാതി ‘‘മം ചോദേതീ’’തി, വാചായ വാചായ സങ്ഘാദിസേസോ ചേവ ദുക്കടഞ്ച. ഓകാസം കാരേത്വാ ചോദേന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോയേവ. ഹത്ഥമുദ്ദായ സമ്മുഖാ ചോദേന്തസ്സാപി ഏസേവ നയോ. പരമ്മുഖാ ചോദേന്തസ്സ പന സീസം ന ഏതി. അത്തനാ സമീപേ ഠത്വാ അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ആണാപേതി, സോ തസ്സ വചനേന തം ചോദേതി, ചോദാപകസ്സേവ വുത്തനയേന ആപത്തിയോ. അഥ സോപി ‘‘മയാ ദിട്ഠം സുതം അത്ഥീ’’തി ചോദേതി, ദ്വിന്നമ്പി ജാനാനം തഥേവ ആപത്തിയോ. അക്കോസാധിപ്പായേന പന ഓകാസം അകാരേത്വാ വദന്തസ്സ വുത്തനയേനേവ പാചിത്തിയഞ്ചേവ ദുക്കടഞ്ച. ഓകാസം കാരേത്വാ വദന്തസ്സ പാചിത്തിയമേവ. കമ്മാധിപ്പായേന അസമ്മുഖാ സത്തവിധമ്പി കമ്മം കരോന്തസ്സ ദുക്കടമേവ. വുട്ഠാനാധിപ്പായേന ‘‘ത്വം ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ, തം പടികരോഹീ’’തി വദന്തസ്സ, ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ ഠപേന്തസ്സ ച ഓകാസകമ്മം നത്ഥി, ഠപനക്ഖേത്തം പന ജാനിതബ്ബം, അനുവിജ്ജകസ്സാപി ഓസടേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘അത്ഥേതം തവാ’’തി അനുവിജ്ജനാധിപ്പായേന വദന്തസ്സ ഓകാസകമ്മം നത്ഥി, ധമ്മകഥികസ്സാപി ‘‘യോ ഇദഞ്ച ഇദഞ്ച കരോതി, അയം അസ്സമണോ’’തിആദിനാ നയേന അനോദിസകം ധമ്മം കഥേന്തസ്സ ഓകാസകമ്മം നത്ഥി. സചേ പന ഓദിസ്സ നിയമേത്വാ ‘‘അസുകോ ച അസുകോ ച അസ്സമണോ അനുപാസകോ’’തി കഥേതി, ആസനതോ ഓരുയ്ഹ ആപത്തിം ദേസേത്വാ ഗന്തബ്ബം. ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി, സീലവിപത്തി, യം ചോദേതി വാ ചോദാപേതി വാ, തസ്സ ‘‘ഉപസമ്പന്നോ’’തി സങ്ഖ്യുപഗമനം, തസ്മിം സുദ്ധസഞ്ഞിതാ, യേന പാരാജികേന ചോദേതി, തസ്സ ദിട്ഠാദിവസേന അമൂലകതാ, ചാവനാധിപ്പായേന സമ്മുഖാചോദനാ, തസ്സ തങ്ഖണവിജാനനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി. വേദനാ പനേത്ഥ ദുക്ഖായേവാതി.

ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.