സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡോ

ഇമേ ഖോ പനാതി ഇദാനി വത്തബ്ബാനം അഭിമുഖീകരണം. ആയസ്മന്തോതി സന്നിപതിതാനം പിയവചനേന ആലപനം. തേരസാതി ഗണനപരിച്ഛേദോ. സങ്ഘാദിസേസാതി ഏവംനാമകാ. ധമ്മാതി ആപത്തിയോ. ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛന്തീതി സരൂപേന ഉദ്ദിസിതബ്ബതം ആഗച്ഛന്തി, ന നിദാനേ വിയ ‘‘യസ്സ സിയാ ആപത്തീ’’തി സാധാരണവചനമത്തേന.

൧. സുക്കവിസ്സട്ഠിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സംവിജ്ജതി ചേതനാ അസ്സാതി സഞ്ചേതനാ, സഞ്ചേതനാവ സഞ്ചേതനികാ, സഞ്ചേതനാ വാ അസ്സ അത്ഥീതി സഞ്ചേതനികാ. സുക്കവിസ്സട്ഠീതി സുക്കസ്സ വിസ്സട്ഠി, രാഗൂപത്ഥമ്ഭാദീസു യേന കേനചി അങ്ഗജാതേ കമ്മഞ്ഞതം പത്തേ ആരോഗ്യാദീസു യംകിഞ്ചി അപദിസിത്വാ അജ്ഝത്തരൂപാദീസു യത്ഥ കത്ഥചി മോചനസ്സാദചേതനായ നിമിത്തേ ഉപക്കമന്തസ്സ ആസയധാതുനാനത്തതോ നീലാദിവസേന (പാരാ. ൨൩൯-൨൪൦) ദസവിധേസു സുക്കേസു യസ്സ കസ്സചി സുക്കസ്സ ഠാനാ ചാവനാതി അത്ഥോ. അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താതി യാ സുപിനേ സുക്കവിസ്സട്ഠി ഹോതി, തം ഠപേത്വാ. സങ്ഘാദിസേസോതി യാ അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താ സഞ്ചേതനികാ സുക്കവിസ്സട്ഠി, അയം സങ്ഘാദിസേസോ നാമ ആപത്തിനികായോതി അത്ഥോ. വചനത്ഥോ പനേത്ഥ സങ്ഘോ ആദിമ്ഹി ചേവ സേസേ ച ഇച്ഛിതബ്ബോ അസ്സാതി സങ്ഘാദിസേസോ. കിം വുത്തം ഹോതി – ഇമം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ വുട്ഠാതുകാമസ്സ യം തം ആപത്തിവുട്ഠാനം, തസ്സ ആദിമ്ഹി ചേവ പരിവാസദാനത്ഥായ, ആദിതോ സേസേ മജ്ഝേ മാനത്തദാനത്ഥായ മൂലായ പടികസ്സനേന വാ സഹ മാനത്തദാനത്ഥായ, അവസാനേ അബ്ഭാനത്ഥായ ച സങ്ഘോ ഇച്ഛിതബ്ബോ, ന ഹേത്ഥ ഏകമ്പി കമ്മം വിനാ സങ്ഘേന സക്കാ കാതും. ഇതി സങ്ഘോ ആദിമ്ഹി ചേവ സേസേ ച ഇച്ഛിതബ്ബോ അസ്സാതി സങ്ഘാദിസേസോതി.

സാവത്ഥിയം സേയ്യസകം ആരബ്ഭ ഉപക്കമിത്വാ അസുചിമോചനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം. സചേ പന പരേന അത്തനോ അങ്ഗജാതേ ഉപക്കമം കാരേത്വാ മോചാപേതി, ആപജ്ജതിയേവ. ചേതേത്വാ അന്തമസോ ആകാസേ കടികമ്പനേനപി നിമിത്തേ ഉപക്കമന്തസ്സ സചേ ന മുച്ചതി, ഥുല്ലച്ചയം. സചേ പന അന്തമസോ യം ഏകാ ഖുദ്ദകമക്ഖികാ പിവേയ്യ, തത്തകമ്പി ഠാനതോ മുച്ചതി, ദകസോതം അനോതിണ്ണേപി സങ്ഘാദിസേസോ. ഠാനതോ പന ചുതം അവസ്സമേവ ദകസോതം ഓതരതി, തസ്മാ ‘‘ദകസോതം ഓതിണ്ണമത്തേ ബഹി നിക്ഖന്തേ വാ അനിക്ഖന്തേ വാ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൨൩൭) അട്ഠകഥാസു വുത്തം. അനുപക്കമന്തസ്സ ച, അമോചനാധിപ്പായസ്സ ച, സുപിനം പസ്സന്തസ്സ ച, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച മുത്തേപി അനാപത്തി. സീലവിപത്തി, ചേതനാ, ഉപക്കമോ, മുച്ചനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികേ വുത്തസദിസാനേവാതി.

സുക്കവിസ്സട്ഠിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. കായസംസഗ്ഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ഓതിണ്ണോതി യക്ഖാദീഹി വിയ സത്താ അന്തോ ഉപ്പജ്ജന്തേന രാഗേന വാ ഓതിണ്ണോ, കൂപാദീനി വിയ സത്താ അസമപേക്ഖിത്വാ രജ്ജനീയേ ഠാനേ രജ്ജന്തോ സയം വാ രാഗം ഓതിണ്ണോ, കായസംസഗ്ഗരാഗസമങ്ഗിസ്സേതം അധിവചനം. വിപരിണതേന ചിത്തേനാതി പരിസുദ്ധഭവങ്ഗസന്തതിസങ്ഖാതം പകതിം വിജഹിത്വാ അഞ്ഞഥാ പവത്തേന, വിരൂപം വാ പരിണതേന യഥാ പരിവത്തമാനം വിരൂപം ഹോതി, ഏവം വുത്തരാഗവസേന പരിവത്തേത്വാ ഠിതേന ചിത്തേനാതി അത്ഥോ. മാതുഗാമേന സദ്ധിന്തി തദഹുജാതായപി ജീവമാനകമനുസ്സിത്ഥിയാ സദ്ധിം. കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജേയ്യാതി ഹത്ഥഗ്ഗഹണാദികആയസമ്പയോഗം കായമിസ്സീഭാവം സമാപജ്ജേയ്യ. ഹത്ഥഗ്ഗാഹം വാതിആദി പനസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥദസ്സനം. തത്ഥ ഹത്ഥോ നാമ കപ്പരതോ പട്ഠായ യാവ അഗ്ഗനഖാ. വേണീ നാമ വിനന്ധിത്വാ വാ അവിനന്ധിത്വാ വാ സുദ്ധകേസേഹി വാ നീലാദിവണ്ണസുത്തകുസുമകഹാപണമാലാസുവണ്ണചീരകമുത്താവളിആദീസു അഞ്ഞതരമിസ്സേഹി വാ കതകേസകലാപസ്സേതം അധിവചനം. വേണിഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ കേസാപി ഗഹിതായേവ സദ്ധിം ലോമേഹി. ഇതി വുത്തലക്ഖണസ്സ ഹത്ഥസ്സ ഗഹണം ഹത്ഥഗ്ഗാഹോ, വേണിയാ ഗഹണം വേണിഗ്ഗാഹോ. അവസേസസ്സ സരീരസ്സ പരാമസനം അഞ്ഞതരസ്സ വാ അഞ്ഞതരസ്സ വാ അങ്ഗസ്സ പരാമസനം നാമ. യോ തം ഹത്ഥഗ്ഗാഹം വാ വേണിഗ്ഗാഹം വാ അഞ്ഞതരസ്സ വാ അഞ്ഞതരസ്സ വാ അങ്ഗസ്സ പരാമസനം സമാപജ്ജേയ്യ, തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ നാമ ആപത്തിനികായോ ഹോതീതി.

സാവത്ഥിയം ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ കായസംസഗ്ഗസമാപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിസഞ്ഞിനോ അന്തമസോ ലോമേന ലോമം ഫുസന്തസ്സാപി, ഇത്ഥിയാ വാ ഫുസിയമാനസ്സ സേവനാധിപ്പായേന വായമിത്വാ ഫസ്സം പടിജാനന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ. ഏകേന പന ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ദുതിയേന ഹത്ഥേന ദിവസമ്പി തത്ഥ തത്ഥ ഫുസന്തസ്സ ഏകാവ ആപത്തി, അഗ്ഗഹേത്വാ ഫുസന്തോ പന സചേ സീസതോ യാവ പാദാ, താവ കായതോ ഹത്ഥം അമോചേന്തോയേവ ഫുസതി, ഏകാവ ആപത്തി, പഞ്ചന്നം അങ്ഗുലീനം ഏകതോ ഗഹണേപി ഏകായേവ. സചേ പന നാനിത്ഥീനം പഞ്ചങ്ഗുലിയോ ഏകതോ ഗണ്ഹാതി, പഞ്ച ആപത്തിയോ. ഇത്ഥിയാ വേമതികസ്സ, പണ്ഡകപുരിസതിരച്ഛാനഗതസഞ്ഞിസ്സ ച ഥുല്ലച്ചയം, തഥാ കായേന കായപ്പടിബദ്ധേന, അമനുസ്സിത്ഥിപണ്ഡകേഹി ച സദ്ധിം കായസംസഗ്ഗേപി. മനുസ്സിത്ഥിയാ പന കായപ്പടിബദ്ധേന കായപ്പടിബദ്ധാദീസു, പുരിസകായഫുസനാദീസു ച ദുക്കടം. ഇത്ഥിയാ ഫുസിയമാനസ്സ സേവനാധിപ്പായസ്സാപി കായേന അവായമിത്വാ ഫസ്സം പടിജാനന്തസ്സ, മോക്ഖാധിപ്പായേന ഇത്ഥിം ഫുസന്തസ്സ, അസഞ്ചിച്ച, അസ്സതിയാ, അജാനന്തസ്സ, അസാദിയന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സീലവിപത്തി, മനുസ്സിത്ഥീ, ഇത്ഥിസഞ്ഞിതാ, കായസംസഗ്ഗരാഗോ, തേന രാഗേന വായാമോ, ഹത്ഥഗ്ഗാഹാദിസമാപജ്ജനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികേ വുത്തസദിസാനേവാതി.

കായസംസഗ്ഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ ഓതിണ്ണതാ ച വിപരിണതചിത്തതാ ച ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദരാഗവസേന വേദിതബ്ബാ. മാതുഗാമന്തി ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലസംലക്ഖണസമത്ഥം മനുസ്സിത്ഥിം. ദുട്ഠുല്ലാഹിവാചാഹീതി വച്ചമഗ്ഗപസ്സാവമഗ്ഗേമേഥുനധമ്മപ്പടിസംയുത്താഹി വാചാഹി. ഓഭാസേയ്യാതി അവഭാസേയ്യ, വണ്ണാവണ്ണയാചനആയാചനപുച്ഛനപടിപുച്ഛനആചിക്ഖണാനുസാസനഅക്കോസനവസേന നാനപ്പകാരം അസദ്ധമ്മവചനം വദേയ്യ. യഥാ തന്തി ഏത്ഥ ന്തി നിപാതമത്തം, യഥാ യുവാ യുവതിന്തി അത്ഥോ. ഏതേന ഓഭാസനേ നിരാസങ്കഭാവം ദസ്സേതി. മേഥുനുപസംഹിതാഹീതിഇദം ദുട്ഠുല്ലവാചായ സിഖാപത്തലക്ഖണദസ്സനം. സങ്ഘാദിസേസോതി ദ്വിന്നം മഗ്ഗാനം വസേന വണ്ണാവണ്ണേഹി വാ മേഥുനയാചനാദീഹി വാ ‘‘സിഖരണീസി, സംഭിന്നാസി, ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാസീ’’തി ഇമേസു തീസു അഞ്ഞതരേന അക്കോസവചനേന വാ മാതുഗാമം ഓഭാസന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ നാമ ആപത്തിനികായോ ഹോതീതി.

സാവത്ഥിയം ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ ദുട്ഠുല്ലവാചാഹി ഓഭാസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിസഞ്ഞിനോ അന്തമസോ ഹത്ഥമുദ്ദായപി വുത്തനയേന ഓഭാസന്തസ്സ സചേ സാ തമത്ഥം തസ്മിംയേവ ഖണേ ജാനാതി, സങ്ഘാദിസേസോ. പണ്ഡകേ ഥുല്ലച്ചയം. തസ്മിംയേവ ഇത്ഥിസഞ്ഞിനോ ദുക്കടം. പുനപ്പുനം ഓഭാസന്തസ്സ, സമ്ബഹുലാ ച ഇത്ഥിയോ ഏകവാചായ ഓഭാസന്തസ്സ വാചാഗണനായ ചേവ ഇത്ഥിഗണനായ ച ആപത്തിയോ. സചേ യം ഇത്ഥിം ഓഭാസതി, സാ ന ജാനാതി, ഥുല്ലച്ചയം. അധക്ഖകം ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലം ആദിസ്സ വണ്ണാദിഭണനേപി ഥുല്ലച്ചയം. പണ്ഡകേ ദുക്കടം, ഉബ്ഭക്ഖകം അധോജാണുമണ്ഡലം കായപ്പടിബദ്ധഞ്ച ആദിസ്സ വണ്ണാദിഭണനേ സബ്ബത്ഥ ദുക്കടം. അത്ഥധമ്മഅനുസാസനിപുരേക്ഖാരാനം ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സീലവിപത്തി, മനുസ്സിത്ഥീ, ഇത്ഥിസഞ്ഞിതാ, ദുട്ഠുല്ലവാചസ്സാദരാഗോ, തേന രാഗേന ഓഭാസനം, തങ്ഖണവിജാനനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. അദിന്നാദാനസമുട്ഠാനം, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദ്വിവേദനന്തി.

ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. അത്തകാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ ഓതിണ്ണതാ ച വിപരിണതചിത്തതാ ച അത്തകാമപാരിചരിയാവസേന വേദിതബ്ബാ. മാതുഗാമസ്സ സന്തികേതി ദുട്ഠുല്ലോഭാസനേ വുത്തപ്പകാരായ ഇത്ഥിയാ സമീപേ. അത്തകാമപാരിചരിയായാതി മേഥുനധമ്മസങ്ഖാതേന കാമേന പാരിചരിയാ കാമപാരിചരിയാ, അത്തനോ അത്ഥായ കാമപാരിചരിയാ അത്തകാമപാരിചരിയാ, അത്തനാ വാ കാമിതാ ഇച്ഛിതാതി അത്തകാമാ, സയം മേഥുനരാഗവസേന പത്ഥിതാതി അത്ഥോ, അത്തകാമാ ച സാ പാരിചരിയാ ചാതി അത്തകാമപാരിചരിയാ, തസ്സാ അത്തകാമപാരിചരിയായ. വണ്ണം ഭാസേയ്യാതി ഗുണം ആനിസംസം പകാസേയ്യ. ഏതദഗ്ഗന്തിആദി തസ്സാ അത്തകാമപാരിചരിയായ വണ്ണഭാസനാകാരനിദസ്സനം. തത്രായം പദസമ്ബന്ധവസേനേവ സങ്ഖേപത്ഥോ – യാ മാദിസം പാണാതിപാതാദീഹി വിരഹിതത്താ സീലവന്തം മേഥുനധമ്മാ വിരഹിതത്താ ബ്രഹ്മചാരിം തദുഭയേനാപി കല്യാണധമ്മം ഏതേന ധമ്മേന പരിചരേയ്യ അഭിരമേയ്യ, തസ്സാ ഏവം മാദിസം പരിചരന്തിയാ യാ അയം പാരിചരിയാ നാമ, ഏതദഗ്ഗം പാരിചരിയാനന്തി. മേഥുനുപസംഹിതേന സങ്ഘാദിസേസോതി ഏവം അത്തകാമപാരിചരിയായ വണ്ണം ഭാസന്തോ ച ‘‘അരഹസി ത്വം മയ്ഹം മേഥുനധമ്മം ദാതു’’ന്തിആദിനാ മേഥുനപ്പടിസംയുത്തേനേവ വചനേന യോ ഭാസേയ്യ, തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ.

സാവത്ഥിയം ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ അത്തകാമപാരിചരിയായ വണ്ണഭാസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിസഞ്ഞിനോ അന്തമസോ ഹത്ഥമുദ്ദായപി വുത്തനയേനേവ അത്തകാമപാരിചരിയായ വണ്ണം ഭാസന്തസ്സ സചേ സാ തമത്ഥം തസ്മിംയേവ ഖണേ ജാനാതി, സങ്ഘാദിസേസോ. നോ ചേ ജാനാതി, ഥുല്ലച്ചയം. പണ്ഡകേ പണ്ഡകസഞ്ഞിനോപി ഥുല്ലച്ചയം. തസ്മിംയേവ ഇത്ഥിസഞ്ഞിനോ ദുക്കടം. ചീവരാദീഹി വത്ഥുകാമേഹി പാരിചരിയായ വണ്ണം ഭാസന്തസ്സ ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സീലവിപത്തി, മനുസ്സിത്ഥീ, ഇത്ഥിസഞ്ഞിതാ, അത്തകാമപാരിചരിയായ രാഗോ, തേന രാഗേന വണ്ണഭണനം, തങ്ഖണവിജാനനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ദുട്ഠുല്ലോഭാസനേ വുത്തസദിസാനേവാതി.

അത്തകാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ സഞ്ചരിത്തന്തി ഇത്ഥിപുരിസാനം അന്തരേ സംചരണഭാവം. സമാപജ്ജേയ്യാതി സമ്മാ പടിഗ്ഗണ്ഹനവീമംസനപച്ചാഹരണാനി കരോന്തോ ആപജ്ജേയ്യ. ഇത്ഥിയാ വാതിആദി സമാപജ്ജനാകാരദസ്സനം. തത്ഥ ഇത്ഥിയാ വാ പുരിസമതിന്തി പുരിസേന വാ തസ്സ മാതാപിതാദീഹി വാ പേസിതോ പുരിസസ്സ മതിം അധിപ്പായം ഇത്ഥിയാ ആരോചേയ്യാതി അത്ഥോ. പുരിസസ്സ വാ ഇത്ഥിമതിന്തി ഇത്ഥിയാ വാ തസ്സാ മാതാപിതാദീഹി വാ പേസിതോ ഇത്ഥിയാ മതിം അധിപ്പായം പുരിസസ്സ ആരോചേയ്യാതി അത്ഥോ. ജായത്തനേ വാ ജാരത്തനേ വാതി ജായഭാവേ വാ ജാരഭാവേ വാ. പുരിസസ്സ ഹി മതിം ഇത്ഥിയാ ആരോചേന്തോ ജായത്തനേ ആരോചേതി, ഇത്ഥിയാ മതിം പുരിസസ്സ ആരോചേന്തോ ജാരത്തനേ ആരോചേതി. അപിച പുരിസസ്സേവ മതിം ഇത്ഥിയാ ആരോചേന്തോ ജായത്തനേ വാ ആരോചേതി നിബദ്ധഭരിയഭാവേ, ജാരത്തനേ വാ മിച്ഛാചാരഭാവേ, തേനേവസ്സ പദഭാജനേ (പാരാ. ൩൦൨) ‘‘ജായത്തനേ വാതി ജായാ ഭവിസ്സസി, ജാരത്തനേ വാതി ജാരീ ഭവിസ്സസീ’’തി വുത്തം. ഏതേനേവ ഉപായേന ഇത്ഥിയാ മതിം പുരിസസ്സ ആരോചനേപി ‘‘പതി ഭവിസ്സസി, ജാരോ ഭവിസ്സസീ’’തി വത്തബ്ബതാ വേദിതബ്ബാ. അന്തമസോ തങ്ഖണികായപീതി സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന യാ അയം തങ്ഖണേ മുഹുത്തമത്തേ സംവസിതബ്ബതോ ‘‘തങ്ഖണികാ’’തി വുച്ചതി, മുഹുത്തികാതി അത്ഥോ. തസ്സാപി ‘‘മുഹുത്തികാ ഭവിസ്സസീ’’തി ഏവം പുരിസസ്സ മതിം ആരോചേന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ, ഏതേനേവ ഉപായേന ‘‘മുഹുത്തികോ ഭവിസ്സസീ’’തി ഏവം പുരിസസ്സ ഇത്ഥിമതിം ആരോചേന്തോപി സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതീതി വേദിതബ്ബോ.

സാവത്ഥിയം ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ സഞ്ചരിത്തസമാപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അന്തമസോ തങ്ഖണികായപീ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, വീമംസതി, അന്തേവാസിം പച്ചാഹരാപേതീ’’തിഇമിനാ (പാരാ. ൩൩൮) നയേന സാണത്തികം, അഞ്ഞത്ര നാലംവചനീയായ യായ കായചി ഇത്ഥിയാ അന്തമസോ മാതുയാപി പുരിസമതിം ആരോചേന്തോ ‘‘ഹോഹി കിര ഭരിയാ ധനക്കീതാ’’തി വത്തുകാമോ സചേപി ഛന്ദവാസിനീആദീസു അഞ്ഞതരാകാരേന ആരോചേത്വാ തായ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിതേപി അസമ്പടിച്ഛിതേപി പുന ആഗന്ത്വാ യേന പഹിതോ, തസ്സ തം പവത്തിം ആരോചേതി, സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതി. സാ പന തസ്സ ഭരിയാ ഹോതു വാ, മാ വാ, അകാരണമേതം. സചേപി യസ്സാ സന്തികം പേസിതോ, തം അദിസ്വാ അഞ്ഞതരസ്സ അവസ്സാരോചനകസ്സ ‘‘ആരോചേഹീ’’തി വത്വാ പച്ചാഹരതി, ആപജ്ജതിയേവ. ‘‘മാതുരക്ഖിതം ബ്രൂഹീ’’തി പേസിതസ്സ പന ഗന്ത്വാ അഞ്ഞം പിതുരക്ഖിതാദീസു അഞ്ഞതരം വദന്തസ്സ വിസങ്കേതം ഹോതി, പുരിസസ്സ വാ ഇത്ഥിയാ വാ വചനം ‘‘സാധൂ’’തി കായേന വാ വാചായ വാ ഉഭയേന വാ പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ തസ്സാ ഇത്ഥിയാ വാ പുരിസസ്സ വാ ആരോചേത്വാ വാ ആരോചാപേത്വാ വാ പുന യേന പേസിതോ, തസ്സ തം പവത്തിം സയം ആരോചേന്തസ്സ വാ അഞ്ഞേന ആരോചാപേന്തസ്സ വാ സങ്ഘാദിസേസോ. ഏത്താവതാ ഹി ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, വീമംസതി, പച്ചാഹരതീ’’തിഇദം അങ്ഗത്തയം സമ്പാദിതമേവ ഹോതി, ഇതോ പന യേഹി കേഹിചി ദ്വീഹി അങ്ഗേഹി, പണ്ഡകേ ച അങ്ഗത്തയേനാപി ഥുല്ലച്ചയം. ഏകേന ദുക്കടം. സങ്ഘസ്സ വാ ചേതിയസ്സ വാ ഗിലാനസ്സ വാ കിച്ചേന ഗച്ഛന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി.

സീലവിപത്തി, യേസു സഞ്ചരിത്തം സമാപജ്ജതി, തേസം മനുസ്സജാതികതാ, ന നാലംവചനീയതാ,

പടിഗ്ഗണ്ഹനവീമംസനപച്ചാഹരണാനീതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. ഛസമുട്ഠാനം, പണ്ണത്തിം വാ അലംവചനീയഭാവം വാ അജാനന്തസ്സ കായവികാരേന സാസനം ഗഹേത്വാ തഥേവ വീമംസിത്വാ തഥേവ പച്ചാഹരന്തസ്സ കായതോ സമുട്ഠാതി. ‘‘ഇത്ഥന്നാമാ ആഗമിസ്സതി, തസ്സാ ചിത്തം ജാനേയ്യാഥാ’’തി കേനചി വുത്തേ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ തം ആഗതം വത്വാ പുന തസ്മിം പുരിസേ ആഗതേ ആരോചേന്തസ്സ കായേന കിഞ്ചി അകതത്താ വാചതോ സമുട്ഠാതി. വാചായ ‘‘സാധൂ’’തി സാസനം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞേന കരണീയേന തസ്സാ ഘരം ഗന്ത്വാ അഞ്ഞത്ഥ വാ ഗമനകാലേ തം ദിസ്വാ വചീഭേദേന വീമംസിത്വാ പുനപി അഞ്ഞേനേവ കാരണേന തതോ അപക്കമ്മ കദാചിദേവ തം പുരിസം ദിസ്വാ ആരോചേന്തസ്സാപി വാചതോ സമുട്ഠാതി. പണ്ണത്തിം അജാനന്തസ്സ പന ഖീണാസവസ്സാപി പിതുവചനേന ഗന്ത്വാ അലംവചനീയം മാതരമ്പി ‘‘ഏഹി മേ പിതരം ഉപട്ഠാഹീ’’തി വത്വാ പച്ചാഹരന്തസ്സ കായവാചതോ സമുട്ഠാതി. ഇമാനി തീണി അചിത്തകസമുട്ഠാനാനി. തദുഭയം പന ജാനിത്വാ ഏതേഹേവ തീഹി നയേഹി സമാപജ്ജന്തസ്സ താനേവ തീണി തദുഭയജാനനചിത്തേന സചിത്തകാനി ഹോന്തി, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, കുസലാദിവസേന ചേത്ഥ തീണി ചിത്താനി, സുഖാദിവസേന തിസ്സോ വേദനാതി.

സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ സഞ്ഞാചികായ പനാതി ഏത്ഥ സഞ്ഞാചികാ നാമ സയം പവത്തിതയാചനാ വുച്ചതി, തസ്മാ സഞ്ഞാചികായാതി അത്തനോ യാചനായാതി വുത്തം ഹോതി, സയം യാചിതകേഹി ഉപകരണേഹീതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച യംകിഞ്ചി പരപരിഗ്ഗഹിതകം മൂലച്ഛേദവസേന യാചിതും ന വട്ടതി, താവകാലികം പന വട്ടതി. സഹായത്ഥായ കമ്മകരണത്ഥായ ‘‘പുരിസം ദേഥാ’’തി വത്തും വട്ടതി, പുരിസത്തകരമ്പി യാചിതും വട്ടതി, പുരിസത്തകരോ നാമ വഡ്ഢകിആദിനാ പുരിസേന കാതബ്ബം ഹത്ഥകമ്മം. തം ‘‘പുരിസത്തകരം ദേഹീ’’തി വാ ‘‘ഹത്ഥകമ്മം ദേഹീ’’തി വാ വത്വാ യാചിതും വട്ടതി. ഹത്ഥകമ്മം നാമ കിഞ്ചി വത്ഥു ന ഹോതി, തസ്മാ ‘‘കിം, ഭന്തേ, ആഗതത്ഥാ’’തി പുച്ഛിതേ വാ അപുച്ഛിതേ വാ യാചിതും വട്ടതി, വിഞ്ഞത്തിപച്ചയാ ദോസോ നത്ഥി, മിഗലുദ്ദകാദയോ പന സകകമ്മം ന യാചിതബ്ബാ. കുടിന്തി ഉല്ലിത്താദീസു അഞ്ഞതരം. തത്ഥ ഉല്ലിത്താ നാമ ഠപേത്വാ ഥമ്ഭതുലാപിട്ഠസങ്ഘാടവാതപാനധൂമച്ഛിദ്ദാദിഭേദം അലേപോകാസം അവസേസേ ലേപോകാസേ കുട്ടേഹി സദ്ധിം ഘടേത്വാ ഛദനസ്സ അന്തോ സുധായ വാ മത്തികായ വാ ലിത്താ. അവലിത്താ നാമ തഥേവ വുത്തനയേനേവ ഛദനസ്സ ബഹി ലിത്താ. ഉല്ലിത്താവലിത്താ നാമ തഥേവ ഛദനസ്സ അന്തോ ച ബഹി ച ലിത്താ. കാരയമാനേനാതി സയം വാ കരോന്തേന, ആണത്തിയാ വാ കാരാപേന്തേന. അസാമികന്തി കാരേതാ ദായകേന വിരഹിതം. അത്തുദ്ദേസന്തി ‘‘മയ്ഹം വാസാഗാരം ഏസാ’’തി ഏവം അത്താ ഉദ്ദേസോ ഏതിസ്സാതി അത്തുദ്ദേസാ, തം അത്തുദ്ദേസം. പമാണികാ കാരേതബ്ബാതി പമാണയുത്താ കാരേതബ്ബാ. തത്രിദം പമാണന്തി തസ്സാ കുടിയാ ഇദം പമാണം. ദീഘസോതി ദീഘതോ. ദ്വാദസ വിദത്ഥിയോ സുഗതവിദത്ഥിയാതിഏത്ഥ സുഗതവിദത്ഥി നാമ ഇദാനി മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ തിസ്സോ വിദത്ഥിയോ, വഡ്ഢകിഹത്ഥേന ദിയഡ്ഢോ ഹത്ഥോ ഹോതി. മിനന്തേന പന കുടിയാ ബഹികുട്ടേ പഠമം ദിന്നം മഹാമത്തികപരിയന്തം അഗ്ഗഹേത്വാ ഥുസപിണ്ഡപരിയന്തേന ദ്വാദസ വിദത്ഥിയോ മിനേതബ്ബാ, സചേ ഥുസപിണ്ഡകേന അനത്ഥികോ ഹോതി, മഹാമത്തികലേപേനേവ നിട്ഠാപേതി, സ്വേവ പരിച്ഛേദോ. തിരിയന്തി വിത്ഥാരതോ. സത്തന്തരാതി കുട്ടസ്സ ബഹിഅന്തം അഗ്ഗഹേത്വാ അബ്ഭന്തരിമേന അന്തേന സത്ത സുഗതവിദത്ഥിയോ പമാണന്തി വുത്തം ഹോതി. ഏത്ഥ ച കേസഗ്ഗമത്തമ്പി ദീഘതോ ഹാപേത്വാ തിരിയം, തിരിയതോ വാ ഹാപേത്വാ ദീഘം വഡ്ഢേതും ന വട്ടതി, കോ പന വാദോ ഉഭതോവഡ്ഢനേ. യാ പന ദീഘതോ സട്ഠിഹത്ഥാപി ഹോതി, തിരിയതോ തിഹത്ഥാ വാ ഊനകചതുഹത്ഥാ വാ, യത്ഥ പമാണയുത്തോ മഞ്ചോ ഇതോ ചിതോ ച ന പരിവട്ടതി, പച്ഛിമകോടിയാ ചതുഹത്ഥവിത്ഥാരാ ന ഹോതി, അയം കുടിസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛതി, തസ്മാ വട്ടതി. ഭിക്ഖൂ അഭിനേതബ്ബാ വത്ഥുദേസനായാതി യസ്മിം പദേസേ കുടിം കാരേതുകാമോ ഹോതി, തം സോധേത്വാ പദഭാജനേ (പാരാ. ൩൪൯) വുത്തനയേന സങ്ഘം തിക്ഖത്തും യാചിത്വാ സബ്ബേ വാ സങ്ഘപരിയാപന്നാ സങ്ഘേന വാ സമ്മതാ ദ്വേ തയോ ഭിക്ഖൂ തത്ഥ വത്ഥുദേസനത്ഥായ നേതബ്ബാ. തേഹി ഭിക്ഖൂഹി വത്ഥു ദേസേതബ്ബം അനാരമ്ഭം സപരിക്കമനന്തി തേഹി ഭിക്ഖൂഹി കിപില്ലികാദീനം ആസയാദീഹി തേരസഹി, പുബ്ബണ്ണാപരണ്ണനിസ്സിതാദീഹി സോളസഹി ഉപദ്ദവേഹി വിരഹിതത്താ അനാരമ്ഭം, ദ്വീഹി വാ ചതൂഹി വാ ബലിബദ്ധേഹി യുത്തേന സകടേന ഏകം ചക്കം നിബ്ബോദകപതനട്ഠാനേ ഏകം ബഹി കത്വാ ആവിജ്ഝിതും സക്കുണേയ്യതായ സപരിക്കമനന്തി സല്ലക്ഖേത്വാ സചേ സങ്ഘപഹോനകാ ഹോന്തി, തത്ഥേവ, നോ ചേ, സങ്ഘമജ്ഝം ഗന്ത്വാ തേന ഭിക്ഖുനാ യാചിതേഹി ഞത്തിദുതിയേന കമ്മേന വത്ഥു ദേസേതബ്ബം. സാരമ്ഭേ ചേതിആദി പടിപക്ഖനയേന വേദിതബ്ബം.

ആളവിയം ആളവികേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ സഞ്ഞാചികായ കുടികരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, ‘‘അദേസിതവത്ഥുകം പമാണാതിക്കന്തം കുടിം കാരേസ്സാമീ’’തി ഉപകരണത്ഥം അരഞ്ഞം ഗമനതോ പട്ഠായ സബ്ബപയോഗേസു ദുക്കടം, ‘‘ഇദാനി ദ്വീഹി പിണ്ഡേഹി നിട്ഠാനം ഗമിസ്സതീ’’തി തേസു പഠമപിണ്ഡദാനേ ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയദാനേന ലേപേ ഘടിതേ സചേ അദേസിതവത്ഥുകാ ഏവ വാ പമാണാതിക്കന്താ ഏവ വാ ഹോതി, ഏകോ സങ്ഘാദിസേസോ, ദ്വേ ച ദുക്കടാനി. ഉഭയവിപ്പന്നാ, ദ്വേ സങ്ഘാദിസേസാ, ദ്വേ ച ദുക്കടാനി. സചേ പന ദ്വാരബന്ധം വാ വാതപാനം വാ അട്ഠപേത്വാവ മത്തികായ ലിമ്പതി, ഠപിതേ ച തസ്മിം ലേപോ ന ഘടിയതി, രക്ഖതി താവ. പുന ലിമ്പന്തസ്സ പന ഘടിതമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ. സചേ തം ഠപിയമാനം പഠമദിന്നലേപേന സദ്ധിം നിരന്തരമേവ ഹുത്വാ തിട്ഠതി, പഠമമേവ സങ്ഘാദിസേസോ. കേവലം സാരമ്ഭായ ദുക്കടം, തഥാ അപരിക്കമനായ. വിപ്പകതം കുടിം അഞ്ഞസ്സ ദദതോ ച, ഭൂമിം സമം കത്വാ ഭിന്ദന്തസ്സ ച, ലേണഗുഹാതിണകുടിപണ്ണച്ഛദനഗേഹേസു അഞ്ഞതരം കാരേന്തസ്സ, കുടിമ്പി അഞ്ഞസ്സ വാസത്ഥായ, വാസാഗാരം ഠപേത്വാ ഉപോസഥാഗാരാദീസു അഞ്ഞതരത്ഥായ കാരേന്തസ്സ ച ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സീലവിപത്തി, ഉല്ലിത്താദീനം അഞ്ഞതരതാ, ഹേട്ഠിമപമാണസമ്ഭവോ, അദേസിതവത്ഥുകതാ, പമാണാതിക്കന്തതാ, അത്തുദ്ദേസികതാ, വാസാഗാരതാ, ലേപഘടനാതി ഇമാനേത്ഥ ഛ വാ സത്ത വാ അങ്ഗാനി. ഛസമുട്ഠാനം, കിരിയഞ്ച, കിരിയാകിരിയഞ്ച. ഇദഞ്ഹി വത്ഥും ദേസാപേത്വാ പമാണാതിക്കന്തം വാ കരോതോ കിരിയതോ സമുട്ഠാതി, അദേസാപേത്വാ കരോതോ കിരിയാകിരിയതോ സമുട്ഠാതി. സേസമേത്ഥ സഞ്ചരിത്തേ വുത്തസദിസമേവാതി.

കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. വിഹാരകാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ മഹല്ലകന്തി സസാമികഭാവേന സഞ്ഞാചിതകുടിതോ മഹന്തഭാവോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി മഹല്ലകോ, യസ്മാ വാ വത്ഥും ദേസാപേത്വാ പമാണാതിക്കമേനാപി കാതും വട്ടതി, തസ്മാ പമാണമഹന്തതായപി മഹല്ലകോ, തം മഹല്ലകം. യസ്മാ പനസ്സ തം പമാണമഹന്തത്തം സസാമികത്താവ ലബ്ഭതി, തസ്മാ തദത്ഥദസ്സനത്ഥം ‘‘മഹല്ലകോ നാമ വിഹാരോ സസാമികോ വുച്ചതീ’’തി ഏവമസ്സ പദഭാജനേ (പാരാ. ൩൬൭) വുത്തം. സേസം സബ്ബം കുടികാരസിക്ഖാപദേ വുത്തസദിസം, സസാമികഭാവമത്തമേവ ഹി വിസേസോ.

കോസമ്ബിയം ഛന്നത്ഥേരം ആരബ്ഭ ചേതിയരുക്ഖം ഛേദാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തഭാവോ, അകിരിയമത്തതോ സമുട്ഠാനഭാവോ, ഏകസങ്ഘാദിസേസതാ ച ഏത്ഥ വിസേസോ.

വിഹാരകാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ദുട്ഠോ ദോസോതി ദൂസിതോ ചേവ ദൂസകോ ച. ഉപ്പന്നേ ഹി ദോസേ പുഗ്ഗലോ തേന ദോസേന ദൂസിതോ ഹോതി, പകതിഭാവം ജഹാപിതോ, തസ്മാ ‘‘ദുട്ഠോ’’തി വുച്ചതി. പരഞ്ച ദൂസേതി വിനാസേതി, തസ്മാ ‘‘ദോസോ’’തി വുച്ചതി. ഇതി ‘‘ദുട്ഠോ ദോസോ’’തി ഏകസ്സേവേതം പുഗ്ഗലസ്സ ആകാരനാനത്തേന നിദസ്സനം. അപ്പതീതോതി നപ്പതീതോ, പീതിസുഖാദീഹി വിവജ്ജിതോ, ന അഭിസടോതി അത്ഥോ. അമൂലകേനാതി യം ചോദകേന ചുദിതകമ്ഹി പുഗ്ഗലേ അദിട്ഠം അസ്സുതം അപരിസങ്കിതം, ഇദം ഏതേസം ദസ്സനസവനപരിസങ്കാസങ്ഖാതാനം മൂലാനം അഭാവതോ അമൂലകം നാമ. തം പന സോ ആപന്നോ വാ ഹോതു, അനാപന്നോ വാ, ഏതം ഇധ അപ്പമാണം. ഏത്ഥ ച അദിട്ഠം നാമ അത്തനോ പസാദചക്ഖുനാ വാ ദിബ്ബചക്ഖുനാ വാ അദിട്ഠം, അസ്സുതം നാമ തഥേവ കേനചി വുച്ചമാനം ന സുതം, അപരിസങ്കിതം നാമ അത്തനോ വാ പരസ്സ വാ ദിട്ഠസുതമുതവസേന ചേതസാ അപരിസങ്കിതം, ഇതി ഏവരൂപേന അമൂലകേന. പാരാജികേനാതി ഭിക്ഖുനോ അനുരൂപേസു ഏകൂനവീസതിയാ അഞ്ഞതരേന, പദഭാജനേ (പാരാ. ൩൮൬) പന പാരാജികുദ്ദേസേ ആഗതാനേവ ഗഹേത്വാ ‘‘ചതുന്നം അഞ്ഞതരേനാ’’തി വുത്തം. അനുദ്ധംസേയ്യാതി ധംസേയ്യ വിദ്ധംസേയ്യ പധംസേയ്യ അഭിഭവേയ്യ. തം പന അനുദ്ധംസനം യസ്മാ അത്തനാ ചോദേന്തോപി പരേന ചോദാപേന്തോപി കരോതി, തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ ‘‘ചോദേതി വാ ചോദാപേതി വാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ വത്ഥുസന്ദസ്സനാ ആപത്തിസന്ദസ്സനാ സംവാസപ്പടിക്ഖേപോ സാമീചിപ്പടിക്ഖേപോതി സങ്ഖേപതോ ചതസ്സോ ചോദനാ. താസു വത്ഥുസന്ദസ്സനാ നാമ ‘‘ത്വം മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവീ’’തിആദിനാ നയേന പവത്താ. ആപത്തിസന്ദസ്സനാ നാമ ‘‘ത്വം മേഥുനധമ്മാപത്തിം ആപന്നോ’’തിആദിനാ നയേന പവത്താ. സംവാസപ്പടിക്ഖേപോ നാമ ‘‘നത്ഥി തയാ സദ്ധിം ഉപോസഥോ വാ പവാരണാ വാ സങ്ഘകമ്മം വാ’’തി ഏവം പവത്തോ. ഏത്താവതാ പന സീസം ന ഏതി, ‘‘അസ്സമണോസീ’’തിആദീഹി വചനേഹി സദ്ധിം ഘടിതേയേവ സീസം ഏതി. സാമീചിപ്പടിക്ഖേപോ നാമ അഭിവാദനപച്ചുട്ഠാനഅഞ്ജലികമ്മസാമീചികമ്മബീജനികമ്മാദീനം അകരണം, തം പടിപാതിയാ വന്ദനാദീനി കരോതോ ഏകസ്സ അകത്വാ സേസാനം കരണകാലേ വേദിതബ്ബം. ഏത്താവതാ ച ചോദനാ നാമ ഹോതി, ആപത്തി പന സീസം ന ഏതി. ‘‘കസ്മാ മമ വന്ദനാദീനി ന കരോസീ’’തി പുച്ഛിതേ പന ‘‘അസ്സമണോസീ’’തിആദിവചനേഹി സദ്ധിം ഘടിതേയേവ സീസം ഏതി, തസ്മാ യോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും സമീപേ ഠത്വാ ‘‘ത്വം മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവീ’’തി വാ ‘‘അസ്സമണോസീ’’തി വാ ആദീഹി വചനേഹി ഹത്ഥമുദ്ദായ ഏവ വാ ഏതമത്ഥം ദീപേന്തോ സയം വാ ചോദേതി, ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേസു വാ അഞ്ഞതരേന ചോദാപേതി, അയം അനുദ്ധംസേതി നാമ. അപ്പേവ നാമ നം ഇമമ്ഹാ ബ്രഹ്മചരിയാ ചാവേയ്യന്തി അപി ഏവ നാമ നം പുഗ്ഗലം ഇമമ്ഹാ സേട്ഠചരിയാ അപനേയ്യം. ‘‘സാധു വതസ്സ സചാഹം ഇമം പുഗ്ഗലം ഇമമ്ഹാ ബ്രഹ്മചരിയാ ചാവേയ്യ’’ന്തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന അനുദ്ധംസേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. ഏതേന ഏകം ചാവനാധിപ്പായം ഗഹേത്വാ അവസേസാ അക്കോസാധിപ്പായോ കമ്മാധിപ്പായോ വുട്ഠാനാധിപ്പായോ ഉപോസഥട്ഠപനാധിപ്പായോ പവാരണട്ഠപനാധിപ്പായോ അനുവിജ്ജനാധിപ്പായോ ധമ്മകഥാധിപ്പായോതി സത്ത അധിപ്പായാ പടിക്ഖിത്താ ഹോന്തി. തതോ അപരേന സമയേനാതി യസ്മിം സമയേ അനുദ്ധംസിതോ ഹോതി, തതോ അഞ്ഞസ്മിം സമയേ. സമനുഗ്ഗാഹീയമാനോ വാതി അനുവിജ്ജകേന കിം തേ ദിട്ഠന്തിആദിനാ നയേന അനുവിജ്ജിയമാനോ ഉപപരിക്ഖിയമാനോ. അസമനുഗ്ഗാഹീയമാനോ വാതി ദിട്ഠാദീസു കേനചി വത്ഥുനാവാ അനുവിജ്ജകാദീസു യേന കേനചി പുഗ്ഗലേന വാ അവുച്ചമാനോ. ഇമേസം പന പദാനം പരതോ ‘‘ഭിക്ഖു ച ദോസം പതിട്ഠാതീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ഇദഞ്ഹി വുത്തം ഹോതി – ഏവം സമനുഗ്ഗാഹീയമാനോ വാ അസമനുഗ്ഗാഹീയമാനോ വാ ഭിക്ഖു ച ദോസം പതിട്ഠാതി പടിച്ച തിട്ഠതി പടിജാനാതി, സങ്ഘാദിസേസോതി. ഇദഞ്ച അമൂലകഭാവസ്സ പാകടകാലദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ആപത്തിം പന അനുദ്ധംസിതക്ഖണേയേവ ആപജ്ജതി. അമൂലകഞ്ചേവ തം അധികരണം ഹോതീതി ഏത്ഥ പന ദിട്ഠമൂലാദീനം അഭാവേന അമൂലകം, സമഥേഹി അധികരണീയഭാവേന അധികരണം. യഞ്ഹി അധികിച്ച ആരബ്ഭ പടിച്ച സന്ധായ സമഥാ പവത്തന്തി, തം അധികരണം. ഇധ പന പാരാജികസങ്ഖാതം ആപത്താധികരണമേവ അധിപ്പേതം. യദി ഹി തം അധികരണം ദിട്ഠാദീഹി മൂലേഹി അമൂലകഞ്ചേവ ഹോതി, അയം ചോദേതും ആഗതോ ഭിക്ഖു ച ദോസം പതിട്ഠാതി പടിച്ച തിട്ഠതി, ‘‘തുച്ഛകം മയാ ഭണിത’’ന്തിആദീനി (പാരാ. ൩൮൬) വദന്തോ പടിജാനാതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനുദ്ധംസിതക്ഖണേയേവ സങ്ഘാദിസേസോതി, അയം സിക്ഖാപദസ്സ പദാനുക്കമേന അത്ഥോ.

രാജഗഹേ മേത്തിയഭൂമജകേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ അമൂലകേന പാരാജികേന അനുദ്ധംസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, സാണത്തികം, കതൂപസമ്പദം സുദ്ധം വാ അസുദ്ധം വാ പുഗ്ഗലം യേന പാരാജികേന ചോദേതി, തം ‘‘അയം അനജ്ഝാപന്നോ’’തി ഞത്വാ ചാവനാധിപ്പായേന ‘‘കരോതു മേ ആയസ്മാ ഓകാസം, അഹം തം വത്തുകാമോ’’തി ഏവം ഓകാസം അകാരേത്വാ ചോദേന്തസ്സ സചേ സോ തങ്ഖണേയേവ ജാനാതി ‘‘മം ചോദേതീ’’തി, വാചായ വാചായ സങ്ഘാദിസേസോ ചേവ ദുക്കടഞ്ച. ഓകാസം കാരേത്വാ ചോദേന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോയേവ. ഹത്ഥമുദ്ദായ സമ്മുഖാ ചോദേന്തസ്സാപി ഏസേവ നയോ. പരമ്മുഖാ ചോദേന്തസ്സ പന സീസം ന ഏതി. അത്തനാ സമീപേ ഠത്വാ അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ആണാപേതി, സോ തസ്സ വചനേന തം ചോദേതി, ചോദാപകസ്സേവ വുത്തനയേന ആപത്തിയോ. അഥ സോപി ‘‘മയാ ദിട്ഠം സുതം അത്ഥീ’’തി ചോദേതി, ദ്വിന്നമ്പി ജാനാനം തഥേവ ആപത്തിയോ. അക്കോസാധിപ്പായേന പന ഓകാസം അകാരേത്വാ വദന്തസ്സ വുത്തനയേനേവ പാചിത്തിയഞ്ചേവ ദുക്കടഞ്ച. ഓകാസം കാരേത്വാ വദന്തസ്സ പാചിത്തിയമേവ. കമ്മാധിപ്പായേന അസമ്മുഖാ സത്തവിധമ്പി കമ്മം കരോന്തസ്സ ദുക്കടമേവ. വുട്ഠാനാധിപ്പായേന ‘‘ത്വം ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ, തം പടികരോഹീ’’തി വദന്തസ്സ, ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ ഠപേന്തസ്സ ച ഓകാസകമ്മം നത്ഥി, ഠപനക്ഖേത്തം പന ജാനിതബ്ബം, അനുവിജ്ജകസ്സാപി ഓസടേ വത്ഥുസ്മിം ‘‘അത്ഥേതം തവാ’’തി അനുവിജ്ജനാധിപ്പായേന വദന്തസ്സ ഓകാസകമ്മം നത്ഥി, ധമ്മകഥികസ്സാപി ‘‘യോ ഇദഞ്ച ഇദഞ്ച കരോതി, അയം അസ്സമണോ’’തിആദിനാ നയേന അനോദിസകം ധമ്മം കഥേന്തസ്സ ഓകാസകമ്മം നത്ഥി. സചേ പന ഓദിസ്സ നിയമേത്വാ ‘‘അസുകോ ച അസുകോ ച അസ്സമണോ അനുപാസകോ’’തി കഥേതി, ആസനതോ ഓരുയ്ഹ ആപത്തിം ദേസേത്വാ ഗന്തബ്ബം. ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി, സീലവിപത്തി, യം ചോദേതി വാ ചോദാപേതി വാ, തസ്സ ‘‘ഉപസമ്പന്നോ’’തി സങ്ഖ്യുപഗമനം, തസ്മിം സുദ്ധസഞ്ഞിതാ, യേന പാരാജികേന ചോദേതി, തസ്സ ദിട്ഠാദിവസേന അമൂലകതാ, ചാവനാധിപ്പായേന സമ്മുഖാചോദനാ, തസ്സ തങ്ഖണവിജാനനന്തി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി. വേദനാ പനേത്ഥ ദുക്ഖായേവാതി.

ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ അഞ്ഞഭാഗിയസ്സാതിആദീസു അഞ്ഞഭാഗസ്സ ഇദം, അഞ്ഞഭാഗോ വാ അസ്സ അത്ഥീതി അഞ്ഞഭാഗിയം. അധികരണന്തി ആധാരോ വേദിതബ്ബോ, വത്ഥു അധിട്ഠാനന്തി വുത്തം ഹോതി. യോ ഹി സോ അട്ഠുപ്പത്തിയം ‘‘ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ നാമാ’’തി ഛഗലകോ വുത്തോ. സോ യ്വായം ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ ഭാഗോ കോട്ഠാസോ പക്ഖോ മനുസ്സജാതി ചേവ ഭിക്ഖുഭാവോ ച, തതോ അഞ്ഞസ്സ ഭാഗസ്സ കോട്ഠാസസ്സ പക്ഖസ്സ ഹോതി തിരച്ഛാനജാതിയാ ചേവ ഛഗലകഭാവസ്സ ച, സോ വാ അഞ്ഞഭാഗോ അസ്സ അത്ഥി, തസ്മാ അഞ്ഞഭാഗിയസങ്ഖ്യം ലഭതി. യസ്മാ ച തേസം ‘‘ഇമം മയം ദബ്ബം മല്ലപുത്തം നാമ കരോമാ’’തി വദന്താനം തസ്സ നാമകരണസഞ്ഞായ ആധാരോ വത്ഥു അധിട്ഠാനം, തസ്മാ ‘‘അധികരണ’’ന്തി വേദിതബ്ബോ. തഞ്ഹി സന്ധായ ‘‘സച്ചം കിര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ദബ്ബം മല്ലപുത്തം അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സാ’’തിആദി (പാരാ. ൩൯൧) വുത്തം. ന വിവാദാധികരണാദീസു അഞ്ഞതരം, കസ്മാ? അസമ്ഭവതോ. ന ഹി മേത്തിയഭൂമജകാ ചതുന്നം അധികരണാനം കസ്സചി അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സ കിഞ്ചിദേസം ലേസമത്തം ഉപ്പാദിയിംസു, ന ച ചതുന്നം അധികരണാനം ലേസോ നാമ അത്ഥി. ജാതിലേസാദയോ ഹി പുഗ്ഗലാനംയേവ ലേസാ വുത്താ, ന വിവാദാധികരണാദീനം. തഞ്ച ‘‘ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ’’തി നാമം തസ്സ അഞ്ഞഭാഗിയാധികരണഭാവേ ഠിതസ്സ ഛഗലകസ്സ കോചി ദേസോ ഹോതി ഥേരം പാരാജികേന ധമ്മേന അനുദ്ധംസേതും ലേസമത്തോ, ഏത്ഥ ച ദിസ്സതി അപദിസ്സതി ‘‘അസ്സ അയ’’ന്തി വോഹരീയതീതി ദേസോ, ജാതിആദീസു അഞ്ഞതരകോട്ഠാസസ്സേതം അധിവചനം. അഞ്ഞമ്പി വത്ഥും ലിസ്സതി സിലിസ്സതി വോഹാരമത്തേനേവ ഈസകം അല്ലീയതീതി ലേസോ, ജാതിആദീനംയേവ അഞ്ഞതരകോട്ഠാസസ്സേതം അധിവചനം. പദഭാജനേ (പാരാ. ൩൯൩) പന യസ്സ അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സ കിഞ്ചിദേസം ലേസമത്തം ഉപാദായ പാരാജികേന ധമ്മേന അനുദ്ധംസേയ്യ, തം യസ്മാ അട്ഠുപ്പത്തിവസേനേവ ആവിഭൂതം, തസ്മാ തം അവിഭജിത്വാ യാനി ‘‘അധികരണ’’ന്തി വചനസാമഞ്ഞതോ അത്ഥുദ്ധാരവസേന പവത്താനി ചത്താരി അധികരണാനി, തേസം അഞ്ഞഭാഗിയതാ ച തബ്ഭാഗിയതാ ച യസ്മാ അപാകടാ, ജാനിതബ്ബാ ച വിനയധരേഹി, തസ്മാ തഞ്ച അവസാനേ ആപത്തഞ്ഞഭാഗിയേന ചോദനഞ്ച ആവികാതും ‘‘അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സാതി ആപത്തഞ്ഞഭാഗിയം വാ ഹോതി അധികരണഞ്ഞഭാഗിയം വാ’’തിആദി വുത്തം, സേസാ വിനിച്ഛയകഥാ അട്ഠമേ വുത്തസദിസായേവ. അയം പന വിസേസോ – ഇദം അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സ കിഞ്ചിദേസം ലേസമത്തം ഉപാദായ പാരാജികേന ധമ്മേന അനുദ്ധംസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ഇധ ച ആപത്തഞ്ഞഭാഗിയചോദനായ തഥാസഞ്ഞിനോപി അനാപത്തി. അങ്ഗേസു ച അഞ്ഞഭാഗിയസ്സ അധികരണസ്സ കിഞ്ചിദേസം ലേസമത്തം ഉപാദിയനതാ അധികാതി.

അഞ്ഞഭാഗിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. സങ്ഘഭേദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സാതി സഹിതസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ, ചിത്തേന ച സരീരേന ച അവിയുത്തസ്സാതി അത്ഥോ. തേനേവസ്സ പദഭാജനേ (പാരാ. ൪൧൨) ‘‘സമഗ്ഗോ നാമ സങ്ഘോ സമാനസംവാസകോ സമാനസീമായം ഠിതോ’’തി വുത്തം. സമാനസംവാസകോ ഹി സമചിത്തതായ ചിത്തേന അവിയുത്തോ ഹോതി, സമാനസീമായം ഠിതോ കായസാമഗ്ഗിദാനതോ സരീരേന അവിയുത്തോ. ഭേദായ പരക്കമേയ്യാതി ‘‘കഥം നാമായം ഭിജ്ജേയ്യാ’’തി ഭേദനത്ഥായ വായാമേയ്യ. ഭേദനസംവത്തനികം വാ അധികരണന്തി ഭേദനസ്സ സങ്ഘഭേദസ്സ അത്ഥായ സംവത്തനികം കാരണം. ഇമസ്മിഞ്ഹി ഓകാസേ ‘‘കാമഹേതു കാമനിദാനം കാമാധികരണ’’ന്തി ആദീസു (മ. നി. ൧.൧൬൮, ൧൭൮) വിയ കാരണം ‘‘അധികരണ’’ന്തി അധിപ്പേതം. തം ഭേദകരവത്ഥുവസേന അട്ഠാരസവിധം. സമാദായാതി ഗഹേത്വാ. പഗ്ഗയ്ഹ തിട്ഠേയ്യാതി തം സങ്ഘഭേദസ്സ അത്ഥായ സംവത്തനികം സങ്ഘഭേദനിബ്ബത്തിസമത്ഥം കാരണം ഗഹേത്വാ ദീപേയ്യ ചേവ നപ്പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ ച. ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സ വചനീയോതി യേ തം പഗ്ഗയ്ഹ തിട്ഠന്തം സമ്മുഖാ പസ്സന്തി, യേ വാ ‘‘അസുകസ്മിം നാമ വിഹാരേ’’തി സുണന്തി, തേഹി സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന അഡ്ഢയോജനമത്തം ഗന്ത്വാപി യ്വായം അനന്തരേ ‘‘മായസ്മാ’’തിആദിവചനക്കമോ വുത്തോ, ഏവമസ്സ വചനീയോ. ദിസ്വാ വാ സുത്വാ വാ അവദന്താനം ദുക്കടം. ഏത്ഥ ച മാഇതി പദം ‘‘പരക്കമീ’’തിപദേന ‘‘അട്ഠാസീ’’തിപദേന ച സദ്ധിം ‘‘മാ പരക്കമി, മാ അട്ഠാസീ’’തി യോജേതബ്ബം. സമേതായസ്മാ സങ്ഘേനാതി ആയസ്മാ സങ്ഘേന സദ്ധിം സമേതു സമാഗച്ഛതു, ഏകലദ്ധികോ ഹോതൂതി അത്ഥോ. കിം കാരണാ? സമഗ്ഗോ ഹി സങ്ഘോ…പേ… വിഹരതീതി. തത്ഥ സമ്മോദമാനോതി അഞ്ഞമഞ്ഞസമ്പത്തിയാ സുട്ഠു മോദമാനോ. അവിവദമാനോതി ‘‘അയം ധമ്മോ, നായം ധമ്മോ’’തി ഏവം ന വിവദമാനോ. ഏകോ ഉദ്ദേസോ അസ്സാതി ഏകുദ്ദേസോ, ഏകതോ പവത്തപാതിമോക്ഖുദ്ദേസോതി അത്ഥോ. ഫാസു വിഹരതീതി സുഖം വിഹരതി. ഏവം വിസുമ്പി സങ്ഘമജ്ഝേപി തിക്ഖത്തും വുച്ചമാനസ്സ അപ്പടിനിസ്സജ്ജതോ ദുക്കടം. ഏവഞ്ച സോതിആദിമ്ഹി സമനുഭാസിതബ്ബോതി സമനുഭാസനകമ്മം കാതബ്ബം. ഇച്ചേതം കുസലന്തി ഇതി ഏതം പടിനിസ്സജ്ജനം കുസലം ഖേമം സോത്ഥിഭാവോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ. നോ ചേ പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ, സങ്ഘാദിസേസോതി ഏത്ഥ സമനുഭാസനകമ്മപരിയോസാനേ അപ്പടിനിസ്സജ്ജന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ. സേസം ഉത്താനപദത്ഥമേവ.

രാജഗഹേ ദേവദത്തം ആരബ്ഭ സങ്ഘഭേദായ പരക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, സമനുഭാസനകമ്മേ കരിയമാനേ അപ്പടിനിസ്സജ്ജന്തസ്സ ഞത്തിപരിയോസാനേ ദുക്കടം, ദ്വീഹി കമ്മവാചാഹി ദ്വേ ഥുല്ലച്ചയാ, ‘‘യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യാ’’തി ഏവം യ്യ-കാരപത്തായ തതിയകമ്മവാചായ തഞ്ച ദുക്കടം തേ ച ഥുല്ലച്ചയാ പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, സങ്ഘാദിസേസോയേവ തിട്ഠതി. അസമനുഭാസിയമാനസ്സ ച പടിനിസ്സജ്ജന്തസ്സ ച ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സീലവിപത്തി, ഭേദായ പരക്കമനം, ധമ്മകമ്മേന സമനുഭാസനം, കമ്മവാചാപരിയോസാനം, അപ്പടിനിസ്സജ്ജനന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമനുഭാസനസമുട്ഠാനം, അകിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനന്തി.

സങ്ഘഭേദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. ഭേദാനുവത്തകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകാദസമേ തസ്സേവ ഖോ പനാതി യോ സങ്ഘഭേദായ പരക്കമതി, തസ്സേവ. അനുവത്തകാതി തസ്സ ദിട്ഠിം ഖന്തിം രുചിം ഗഹണേന അനുപടിപജ്ജനകാ. വഗ്ഗം അസാമഗ്ഗിപക്ഖിയവചനം വദന്തീതി വഗ്ഗവാദകാ. യസ്മാ പന തിണ്ണം ഉദ്ധം കമ്മാരഹാ ന ഹോന്തി. ന ഹി സങ്ഘോ സങ്ഘസ്സ കമ്മം കരോതി, തസ്മാ ‘‘ഏകോ വാ ദ്വേ വാ തയോ വാ’’തി വുത്തം. ജാനാതി നോതി അമ്ഹാകം ഛന്ദാദീനി ജാനാതി. ഭാസതീതി ‘‘ഏവം കരോമാ’’തി അമ്ഹേഹി സദ്ധിം ഭാസതി. അമ്ഹാകമ്പേതം ഖമതീതി യം സോ കരോതി, ഏതം അമ്ഹാകമ്പി രുച്ചതി. സമേതായസ്മന്താനം സങ്ഘേനാതി ആയസ്മന്താനം ചിത്തം സങ്ഘേന സദ്ധിം സമേതു സമാഗച്ഛതു, ഏകീഭാവം ഗച്ഛതൂതി വുത്തം ഹോതി. സേസം പദത്ഥതോ ഉത്താനമേവ. വിനിച്ഛയകഥാപേത്ഥ ദസമേ വുത്തസദിസായേവ.

അയം പന വിസേസോ – ഇദം രാജഗഹേ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ദേവദത്തസ്സ സങ്ഘഭേദായ പരക്കമന്തസ്സ അനുവത്തനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അങ്ഗേസു ച യഥാ തത്ഥ പരക്കമനം, ഏവം ഇധ അനുവത്തനം ദട്ഠബ്ബന്തി.

ഭേദാനുവത്തകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. ദുബ്ബചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദ്വാദസമേ ദുബ്ബചജാതികോതി ദുബ്ബചസഭാവോ, വത്തും അസക്കുണേയ്യോതി അത്ഥോ. ഉദ്ദേസപരിയാപന്നേസൂതി ഉദ്ദേസേ പരിയാപന്നേസു അന്തോഗധേസു, ‘‘യസ്സ സിയാ ആപത്തി, സോ ആവികരേയ്യാ’’തി ഏവം സങ്ഗഹിതത്താ അന്തോ പാതിമോക്ഖസ്സ വത്തമാനേസൂതി അത്ഥോ. സഹധമ്മികം വുച്ചമാനോതി സഹധമ്മികേന വുച്ചമാനോ, കാരണത്ഥേ ചേതം ഉപയോഗവചനം. പഞ്ചഹി സഹധമ്മികേഹി സിക്ഖിതബ്ബത്താ, തേസം വാ സന്തകത്താ ‘‘സഹധമ്മിക’’ന്തി ലദ്ധനാമേന ബുദ്ധപഞ്ഞത്തേന സിക്ഖാപദേന വുച്ചമാനോതി അത്ഥോ. വിരമഥായസ്മന്തോ മമ വചനായാതി യേന വചനേന മം വദഥ, തതോ മമ വചനതോ വിരമഥ, മാ മം തം വചനം വദഥാതി വുത്തം ഹോതി. വദതു സഹ ധമ്മേനാതി സഹധമ്മികേന സിക്ഖാപദേന, സഹധമ്മേന വാ അഞ്ഞേനപി പാസാദികഭാവസംവത്തനികേന വചനേന വദേതു. യദിദന്തി വുദ്ധികാരണദസ്സനത്ഥേ നിപാതോ, തേന യം ഇദം അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഹിതവചനം, ആപത്തിതോ ച വുട്ഠാപനം, തേന അഞ്ഞമഞ്ഞവചനേന അഞ്ഞമഞ്ഞവുട്ഠാപനേന. ഏവം സംവദ്ധാഹി തസ്സ ഭഗവതോ പരിസാതി ഏവം പരിസായ വുദ്ധികാരണം ദസ്സിതം ഹോതി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ. വിനിച്ഛയകഥാപി ദസമേ വുത്തസദിസായേവ.

അയം പന വിസേസോ – ഇദം കോസമ്ബിയം ഛന്നത്ഥേരം ആരബ്ഭ അത്താനം അവചനീയകരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അങ്ഗേസു ച യഥാ തത്ഥ പരക്കമനം, ഏവം ഇധ അവചനീയകരണതാ ദട്ഠബ്ബാതി.

ദുബ്ബചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. കുലദൂസകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തേരസമേ ഗാമം വാ നിഗമംവാതി ഏത്ഥ നഗരമ്പി ഗാമേ അന്തോഗധമേവ. ഉപനിസ്സായ വിഹരതീതിതത്ഥ പടിബദ്ധചീവരാദിപച്ചയതായ തം നിസ്സായ വസതി. പുപ്ഫദാനാദീഹി മനുസ്സാനം സദ്ധം വിനാസേന്തോ കുലാനി ദൂസേതീതി കുലദൂസകോ. മാലാവച്ഛരോപനാദയോ പാപകാ സമാചാരാ അസ്സാതി പാപസമാചാരോ. സോ ഭിക്ഖൂതി സോ കുലദൂസകോ ഭിക്ഖു. ആയസ്മാ ഖോ കുലദൂസകോ…പേ… അലം തേ ഇധ വാസേനാതി ഇമിനാസ്സ പബ്ബാജനീയകമ്മാരഹതം ദസ്സേതി. പബ്ബാജനീയകമ്മകതോ പനേസ യസ്മിം ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ കുലദൂസകകമ്മം കതം, യസ്മിഞ്ച വിഹാരേ വസതി, നേവ തസ്മിം ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ ചരിതും ലഭതി, ന വിഹാരേ വസിതും. ഏവഞ്ച സോ ഭിക്ഖൂതിഏത്ഥ സോതി പബ്ബാജനീയകമ്മകതോ അധിപ്പേതോ. ഛന്ദേന ഗച്ഛന്തീതി ഛന്ദഗാമിനോ, ഏസ നയോ സേസേസു. സോ ഭിക്ഖൂതി സോ ‘‘ഛന്ദഗാമിനോ’’തിആദീനി വദമാനോ. തസ്സ വചനസ്സ പടിനിസ്സഗ്ഗായ ഏവം വചനീയോ, ന കുലദൂസനനിവാരണത്ഥായ. കുലദൂസനകമ്മേന ഹി സോ ആപജ്ജിതബ്ബാ ആപത്തിയോ പുബ്ബേവ ആപന്നോ, ഏവം പനസ്സ വിസുമ്പി സങ്ഘമജ്ഝേപി വുച്ചമാനസ്സ അപ്പടിനിസ്സജ്ജതോ അപരം ദുക്കടം. ഏവഞ്ച സോതിആദി ഇതോ പുബ്ബേ വുത്തഞ്ച അവുത്തഞ്ച സബ്ബം ഉത്താനത്ഥമേവ. വിനിച്ഛയകഥാപി ദസമേ വുത്തസദിസായേവ.

അയം പന വിസേസോ – ഇദം സാവത്ഥിയം അസ്സജിപുനബ്ബസുകേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ ഛന്ദഗാമിതാദീഹി പാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അങ്ഗേസു ച യഥാ തത്ഥ പരക്കമനം, ഏവം ഇധ ഛന്ദാദീഹി പാപനം ദട്ഠബ്ബന്തി.

കുലദൂസകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിഗമനവണ്ണനാ

ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ…പേ… ഏവമേതം ധാരയാമീതിഏത്ഥ പഠമം ആപത്തി ഏതേസന്തി പഠമാപത്തികാ, പഠമം വീതിക്കമനക്ഖണേയേവ ആപജ്ജിതബ്ബാതി അത്ഥോ. ഇതരേ പന യഥാ തതിയേ ച ചതുത്ഥേ ച ദിവസേ ഹോതീതി ഏത്ഥ ‘‘തതിയകോ, ചതുത്ഥകോ’’തി വുച്ചതി, ഏവം യാവതതിയേ സമനുഭാസനകമ്മേ ഹോന്തീതി യാവതതിയകാതി വേദിതബ്ബാ. യാവതീഹന്തി യത്തകാനി അഹാനി. ജാനം പടിച്ഛാദേതീതി ജാനന്തോ പടിച്ഛാദേതി. തത്ഥായം പടിച്ഛാദനലക്ഖണസ്സ മാതികാ – ആപത്തി ച ഹോതി, ആപത്തിസഞ്ഞീ ച, പകതത്തോ ച ഹോതി, പകതത്തസഞ്ഞീ ച, അനന്തരായികോ ച ഹോതി, അനന്തരായികസഞ്ഞീ ച, പഹു ച ഹോതി, പഹുസഞ്ഞീ ച, ഛാദേതുകാമോ ച ഹോതി, ഛാദേതി ചാതി. തത്ഥ ആപത്തി ച ഹോതി, ആപത്തിസഞ്ഞീ ചാതി യം ആപത്തിം ആപന്നോ, സാ തേരസന്നം അഞ്ഞതരാ ഹോതി, സോപി ച തത്ഥ വത്ഥുവസേന വാ ‘‘ഇദം ഭിക്ഖൂനം ന വട്ടതീ’’തി നാമമത്തവസേന വാ ‘‘അയം ഇത്ഥന്നാമാ ആപത്തീ’’തി ആപത്തിസഞ്ഞീയേവ ഹുത്വാ ‘‘ന ദാനി നം കസ്സചി ആരോചേസ്സാമീ’’തി ഏവം ഛാദേതുകാമോവ ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ അരുണം ഉട്ഠാപേതി, ഛന്നാ ഹോതി ആപത്തി. സചേ പനേത്ഥ അനാപത്തിസഞ്ഞീ വാ ഹോതി, അഞ്ഞാപത്തിക്ഖന്ധസഞ്ഞീ വാ, വേമതികോ വാ, അച്ഛന്നാവ ഹോതി. പകതത്തോതി അനുക്ഖിത്തോ സമാനസംവാസകോ. സോ ചേ പകതത്തസഞ്ഞീ ഹുത്വാ വുത്തനയേനേവ ഛാദേതി, ഛന്നാ ഹോതി. അനന്തരായികോതി യസ്സ ദസസു രാജചോരഅഗ്ഗിഉദകമനുസ്സഅമനുസ്സവാളസരീസപജീവിതബ്രഹ്മചരിയന്തരായേസു ഏകോപി നത്ഥി, സോ ചേ അനന്തരായികസഞ്ഞീ ഛാദേതി, ഛന്നാ ഹോതി. പഹൂതി യോ സക്കോതി ഭിക്ഖുനോ സന്തികം ഗന്തുഞ്ചേവ ആരോചേതുഞ്ച, സോ ചേ പഹുസഞ്ഞീ ഹുത്വാ ഛാദേതി, ഛന്നാ ഹോതി. ഛാദേതുകാമോ ച ഹോതി, ഛാദേതി ചാതിഇദം ഉത്താനമേവ. സചേപി ഹി സോ സഭാഗം ദിസ്വാ ‘‘അയം മേ ഉപജ്ഝായോ വാ ആചരിയോ വാ’’തി ലജ്ജായ നാരോചേതി, ഛന്നാവ ഹോതി. ഉപജ്ഝായാദിഭാവോ ഹി ഇധ അപ്പമാണം, സഭാഗമത്തമേവ പമാണം. അയം ‘‘ജാനം പടിച്ഛാദേതീ’’തിപദസ്സ സങ്ഖേപതോ അത്ഥവിനിച്ഛയോ.

താവതീഹന്തി തത്തകാനി അഹാനി, പടിച്ഛാദിതദിവസതോ പട്ഠായ യാവ ആരോചിതദിവസോ, താവ ദിവസപക്ഖമാസസംവച്ഛരവസേന യത്തകോ കാലോ അതിക്കന്തോ, തത്തകം കാലന്തി അത്ഥോ. അകാമാ പരിവത്ഥബ്ബന്തി ന കാമേന ന വസേന, അഥ ഖോ അകാമേന അവസേന പരിവാസം സമാദായ വത്ഥബ്ബം. തത്ഥ പടിച്ഛന്നപരിവാസോ സുദ്ധന്തപരിവാസോ സമോധാനപരിവാസോ ചാതി തിവിധോ പരിവാസോ. തത്ഥ പടിച്ഛന്നപരിവാസോ താവ യഥാപടിച്ഛന്നായ ആപത്തിയാ ദാതബ്ബോ. കസ്സചി ഹി ഏകാഹപ്പടിച്ഛന്നാ ആപത്തി ഹോതി, കസ്സചി ദ്വീഹാദിപ്പടിച്ഛന്നാ. കസ്സചി ഏകാ ആപത്തി ഹോതി, കസ്സചി ദ്വേ വാ തിസ്സോ വാ തദുത്തരി വാ. തസ്മാ പടിച്ഛന്നപരിവാസം ദേന്തേന പഠമമേവ വുത്തനയേന പടിച്ഛന്നഭാവം ഞത്വാ തതോ പടിച്ഛന്നദിവസേ ച ആപത്തിയോ ച സല്ലക്ഖേത്വാ സചേ ഏകാ ഏകാഹപ്പടിച്ഛന്നാ ഹോതി, ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഏകം ആപത്തിം ആപജ്ജിം സഞ്ചേതനികം സുക്കവിസ്സട്ഠിം ഏകാഹപ്പടിച്ഛന്ന’’ന്തി ഏവം പരിവാസം യാചാപേത്വാ ഖന്ധകേ (ചൂളവ. ൯൮) ആഗതനയേന കമ്മവാചം വത്വാ പരിവാസോ ദാതബ്ബോ. അഥ ദ്വീഹതീഹാദിപ്പടിച്ഛന്നാ ഹോതി, ദ്വീഹപ്പടിച്ഛന്നം തീഹപ്പടിച്ഛന്നം ചതൂഹപ്പടിച്ഛന്നം പഞ്ചാഹപ്പടിച്ഛന്നം…പേ… ചുദ്ദസാഹപ്പടിച്ഛന്നന്തിഏവം യാവ ചുദ്ദസദിവസാനി ദിവസവസേന യോജനാ കാതബ്ബാ, പഞ്ചദസദിവസപ്പടിച്ഛന്നായം ‘‘പക്ഖപ്പടിച്ഛന്ന’’ന്തി യോജനാ കാതബ്ബാ. തതോ യാവ ഏകൂനതിംസതിമോ ദിവസോ, താവ ‘‘അതിരേകപക്ഖപ്പടിച്ഛന്ന’’ന്തി, തതോ മാസപ്പടിച്ഛന്നം അതിരേകമാസപ്പടിച്ഛന്നം ദ്വേമാസപ്പടിച്ഛന്നം അതിരേകദ്വേമാസപ്പടിച്ഛന്നം തേമാസപ്പടിച്ഛന്നം…പേ… അതിരേകഏകാദസമാസപ്പടിച്ഛന്നന്തി ഏവം യോജനാ കാതബ്ബാ. സംവച്ഛരേ പുണ്ണേ ‘‘ഏകസംവച്ഛരപ്പടിച്ഛന്ന’’ന്തി, തതോ പരം അതിരേകസംവച്ഛരം ദ്വേസംവച്ഛരം ഏവം യാവ സട്ഠിസംവച്ഛരഅതിരേകസട്ഠിസംവച്ഛരപ്പടിച്ഛന്നന്തി, തതോ വാ ഭിയ്യോപി വത്വാ യോജനാ കാതബ്ബാ.

സചേ പന ദ്വേ തിസ്സോ തദുത്തരി വാ ആപത്തിയോ ഹോന്തി, യഥാ ‘‘ഏകം ആപത്തി’’ന്തി വുത്തം, ഏവം ‘‘ദ്വേ ആപത്തിയോ, തിസ്സോ ആപത്തിയോ’’തി വത്തബ്ബം. തതോ പരം പന സതം വാ ഹോതു, സഹസ്സം വാ, ‘‘സമ്ബഹുലാ’’തി വത്തും വട്ടതി. നാനാവത്ഥുകാസുപി ‘‘അഹം, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ സങ്ഘാദിസേസാ ആപത്തിയോ ആപജ്ജിം ഏകം സുക്കവിസ്സട്ഠിം ഏകം കായസംസഗ്ഗം ഏകം ദുട്ഠുല്ലവാചം ഏകം അത്തകാമം ഏകം സഞ്ചരിത്തം ഏകാഹപ്പടിച്ഛന്നായോ’’തി ഏവം ഗണനവസേന വാ, ‘‘അഹം, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ സങ്ഘാദിസേസാ ആപത്തിയോ ആപജ്ജിം നാനാവത്ഥുകായോ ഏകാഹപ്പടിച്ഛന്നായോ’’തി ഏവം വത്ഥുകിത്തനവസേന വാ, ‘‘അഹം, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ സങ്ഘാദിസേസാ ആപത്തിയോ ആപജ്ജിം ഏകാഹപ്പടിച്ഛന്നായോ’’തി ഏവം നാമമത്തവസേന വാ യോജനാ കാതബ്ബാ. തത്ഥ നാമം ദുവിധം സജാതിസാധാരണം സബ്ബസാധാരണഞ്ച, തത്ഥ സങ്ഘാദിസേസോതി സജാതിസാധാരണം, ആപത്തീതി സബ്ബസാധാരണം, തസ്മാ ‘‘സമ്ബഹുലാ ആപത്തിയോ ആപജ്ജിം ഏകാഹപ്പടിച്ഛന്നായോ’’തി ഏവം സബ്ബസാധാരണനാമവസേനാപി വത്തും വട്ടതി. ഇദഞ്ഹി പരിവാസാദിവിനയകമ്മം വത്ഥുവസേന ഗോത്തവസേന നാമവസേന ആപത്തിവസേന ച കാതും വട്ടതിയേവ. തത്ഥ സുക്കവിസ്സട്ഠീതി വത്ഥു ചേവ ഗോത്തഞ്ച, സങ്ഘാദിസേസോതി നാമഞ്ചേവ ആപത്തി ച, തത്ഥ ‘‘സുക്കവിസ്സട്ഠിം കായസംസഗ്ഗ’’ന്തിആദിവചനേനാപി ‘‘നാനാവത്ഥുകായോ’’തിവചനേനാപി വത്ഥു ചേവ ഗോത്തഞ്ച ഗഹിതം ഹോതി, ‘‘സങ്ഘാദിസേസോ’’തിവചനേനാപി ‘‘ആപത്തിയോ’’തിവചനേനാപി നാമഞ്ചേവ ആപത്തി ച ഗഹിതാ ഹോതി, തസ്മാ ഏതേസു യസ്സ കസ്സചി വസേന കമ്മവാചാ കാതബ്ബാ.

കമ്മവാചാപരിയോസാനേ ച സചേ അപ്പഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഹോതി, സക്കാ രത്തിച്ഛേദം അനാപജ്ജന്തേന വസിതും, തത്ഥേവ ‘‘പരിവാസം സമാദിയാമി, വത്തം സമാദിയാമീ’’തി തിക്ഖത്തും വത്തം സമാദാതബ്ബം, സമാദിയിത്വാ തത്ഥേവ സങ്ഘസ്സ ആരോചേത്വാ പുന ആഗതാഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ആരോചേന്തേന വത്തഭേദഞ്ച രത്തിച്ഛേദഞ്ച അകത്വാ പരിവസിതബ്ബം. സചേ ന സക്കാ ഹോതി പരിവാസം സോധേതും, നിക്ഖിത്തവത്തേന വസിതുകാമോ ഹോതി, തത്ഥേവ സങ്ഘമജ്ഝേ, ഏകപുഗ്ഗലസ്സ വാ സന്തികേ ‘‘പരിവാസം നിക്ഖിപാമി, വത്തം നിക്ഖിപാമീ’’തി പരിവാസോ നിക്ഖിപിതബ്ബോ, ഏകപദേനാപി ചേത്ഥ നിക്ഖിത്തോ ഹോതി പരിവാസോ, ദ്വീഹി പന സുനിക്ഖിത്തോയേവ, സമാദാനേപി ഏസേവ നയോ. നിക്ഖിത്തകാലതോ പട്ഠായ പകതത്തട്ഠാനേ തിട്ഠതി, അഥാനേന പച്ചൂസസമയേ ഏകേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം പരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപതോ, അപരിക്ഖിത്തസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാ മഹാമഗ്ഗതോ ഓക്കമ്മ ഗുമ്ബേന വാ വതിയാ വാ പടിച്ഛന്നട്ഠാനേ നിസീദിത്വാ അന്തോഅരുണേയേവ വത്തം സമാദിയിത്വാ ആരോചേതബ്ബം. യമ്പി അഞ്ഞം ഭിക്ഖും പസ്സതി, തസ്സാപി ആരോചേതബ്ബമേവ. അരുണേ ഉട്ഠിതേ തസ്സ സന്തികേ വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ വിഹാരം ഗന്തബ്ബം. സചേ സോ പുരേ അരുണേയേവ കേനചി കരണീയേന ഗതോ, വിഹാരം ഗന്ത്വാ യം സബ്ബപഠമം ഭിക്ഖും പസ്സതി, തസ്സ ആരോചേത്വാ നിക്ഖിപിതബ്ബം. ഏവം സല്ലക്ഖേത്വാ യാവ രത്തിയോ പൂരേന്തി, താവ പരിവത്ഥബ്ബം, അയം സങ്ഖേപതോ പടിച്ഛന്നപരിവാസവിനിച്ഛയോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൯൭) വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

ഇതരേസു പന ദ്വീസു ‘‘ആപത്തിപരിയന്തം ന ജാനാതി, രത്തിപരിയന്തം ന ജാനാതീ’’തി (ചൂളവ. ൧൫൭) ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഖന്ധകേ അനുഞ്ഞാതോ സുദ്ധന്തപരിവാസോ നാമ, സോ ദുവിധോ ചൂളസുദ്ധന്തോ മഹാസുദ്ധന്തോതി, ദുവിധോപി ചേസ രത്തിപരിച്ഛേദം സകലം വാ ഏകച്ചം വാ അജാനന്തസ്സ ച അസ്സരന്തസ്സ ച തത്ഥ വേമതികസ്സ ച ദാതബ്ബോ. ആപത്തിപരിയന്തം പന ‘‘ഏത്തികാ അഹം ആപത്തിയോ ആപന്നോ’’തി ജാനാതു വാ, മാ വാ, അകാരണമേതം. തസ്സ ദാനവിധി ഖന്ധകേ ആഗതോ, വിനിച്ഛയകഥാ പന വിത്ഥാരതോ സമന്തപാസാദികായം (ചൂളവ. അട്ഠ. ൧൦൨) വുത്താ. ഇതരോ പന സമോധാനപരിവാസോ നാമ, സോ തിവിധോ ഹോതി ഓധാനസമോധാനോ അഗ്ഘസമോധാനോ മിസ്സകസമോധാനോതി. തത്ഥ ഓധാനസമോധാനോ നാമ അന്തരാപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ പടിച്ഛാദേന്തസ്സ പരിവുത്ഥദിവസേ ഓധുനിത്വാ മക്ഖേത്വാ പുരിമായ ആപത്തിയാ മൂലദിവസപരിച്ഛേദേ പച്ഛാ ആപന്നം ആപത്തിം സമോദഹിത്വാ ദാതബ്ബപരിവാസോ വുച്ചതി. അഗ്ഘസമോധാനോ നാമ സമ്ബഹുലാസു ആപത്തീസു യാ ഏകാ വാ ദ്വേ വാ തിസ്സോ വാ സമ്ബഹുലാ വാ ആപത്തിയോ സബ്ബചിരപ്പടിച്ഛന്നായോ, താസം അഗ്ഘേന സമോധായ താസം രത്തിപരിച്ഛേദവസേന അവസേസാനം ഊനതരപ്പടിച്ഛന്നാനം ആപത്തീനം ദാതബ്ബപരിവാസോ വുച്ചതി. മിസ്സകസമോധാനോ നാമ നാനാവത്ഥുകായോ ആപത്തിയോ ഏകതോ കത്വാ ദാതബ്ബപരിവാസോ വുച്ചതി, അയം തിവിധേപി സമോധാനപരിവാസേ സങ്ഖേപകഥാ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം (ചൂളവ. അട്ഠ. ൧൦൨) വുത്തോ, ഇദം ‘‘പരിവത്ഥബ്ബ’’ന്തി പദസ്സ വിനിച്ഛയകഥാമുഖം.

ഉത്തരി ഛാരത്തന്തി പരിവാസതോ ഉത്തരി ഛ രത്തിയോ. ഭിക്ഖുമാനത്തായാതി ഭിക്ഖൂനം മാനഭാവായ, ആരാധനത്ഥായാതി വുത്തം ഹോതി. പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി വത്തിതബ്ബം. ഭിക്ഖുമാനത്തഞ്ച പനേതം പടിച്ഛന്നാപടിച്ഛന്നവസേന ദുവിധം. തത്ഥ യസ്സ അപ്പടിച്ഛന്നാപത്തി ഹോതി, തസ്സ പരിവാസം അദത്വാ മാനത്തമേവ ദാതബ്ബം, ഇദം അപ്പടിച്ഛന്നമാനത്തം. യസ്സ പടിച്ഛന്നാ ഹോതി, തസ്സ പരിവാസപരിയോസാനേ ദാതബ്ബം മാനത്തം പടിച്ഛന്നമാനത്തന്തി വുച്ചതി, ഇദം ഇധ അധിപ്പേതം. ഉഭിന്നമ്പി പനേതേസം ദാനവിധി വിനിച്ഛയകഥാ ച സമന്തപാസാദികായം (ചൂളവ. അട്ഠ. ൧൦൨) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബാ, അയം പനേത്ഥ സങ്ഖേപോ. സചേ അയം വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ പച്ചൂസസമയേ സമാദാതും ഗച്ഛതി, സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന ചതൂഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പരിവാസേ വുത്തപ്പകാരം പദേസം ഗന്ത്വാ ‘‘മാനത്തം സമാദിയാമി, വത്തം സമാദിയാമീ’’തി സമാദിയിത്വാ നേസം ആരോചേത്വാ തതോ തേസു ഗതേസു വാ അഗതേസു വാ പുരിമനയേന പടിപജ്ജിതബ്ബം. യത്ഥ സിയാ വീസതിഗണോതി ഏത്ഥ വീസതിസങ്ഘോ ഗണോ അസ്സാതി വീസതിഗണോ. തത്രാതി യത്ര സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന വീസതിഗണോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അത്ഥി, തത്ഥ. അബ്ഭേതബ്ബോതി അഭിഏതബ്ബോ, സമ്പടിച്ഛിതബ്ബോ, അബ്ഭാനകമ്മവസേന ഓസാരേതബ്ബോതി വുത്തം ഹോതി. അവ്ഹാതബ്ബോതി വാ അത്ഥോ. അബ്ഭാനകമ്മം പന പാളിവസേന ഖന്ധകേ (ചൂളവ. ൧൦൦ ആദയോ) വിനിച്ഛയവസേന സമന്തപാസാദികായം വുത്തം. അനബ്ഭിതോതി ന അബ്ഭിതോ അസമ്പടിച്ഛിതോ, അകതബ്ഭാനകമ്മോതി വുത്തം ഹോതി. അനവ്ഹാതോതി വാ അത്ഥോ. തേ ച ഭിക്ഖൂ ഗാരയ്ഹാതി യേ ഊനഭാവം ഞത്വാ അബ്ഭേന്തി, തേ ഭിക്ഖൂ ച ഗരഹിതബ്ബാ, സാതിസാരാ സദോസാ ദുക്കടം ആപജ്ജന്തീതി അത്ഥോ. അയം തത്ഥ സാമീചീതി അയം തത്ഥ അനുധമ്മതാ ലോകുത്തരധമ്മം അനുഗതാ ഓവാദാനുസാസനീ സാമീചി ധമ്മതാ. സേസമേത്ഥ വുത്തനയമേവാതി.

കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

സങ്ഘാദിസേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.