൫. സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ സഞ്ചരിത്തന്തി ഇത്ഥിപുരിസാനം അന്തരേ സംചരണഭാവം. സമാപജ്ജേയ്യാതി സമ്മാ പടിഗ്ഗണ്ഹനവീമംസനപച്ചാഹരണാനി കരോന്തോ ആപജ്ജേയ്യ. ഇത്ഥിയാ വാതിആദി സമാപജ്ജനാകാരദസ്സനം. തത്ഥ ഇത്ഥിയാ വാ പുരിസമതിന്തി പുരിസേന വാ തസ്സ മാതാപിതാദീഹി വാ പേസിതോ പുരിസസ്സ മതിം അധിപ്പായം ഇത്ഥിയാ ആരോചേയ്യാതി അത്ഥോ. പുരിസസ്സ വാ ഇത്ഥിമതിന്തി ഇത്ഥിയാ വാ തസ്സാ മാതാപിതാദീഹി വാ പേസിതോ ഇത്ഥിയാ മതിം അധിപ്പായം പുരിസസ്സ ആരോചേയ്യാതി അത്ഥോ. ജായത്തനേ വാ ജാരത്തനേ വാതി ജായഭാവേ വാ ജാരഭാവേ വാ. പുരിസസ്സ ഹി മതിം ഇത്ഥിയാ ആരോചേന്തോ ജായത്തനേ ആരോചേതി, ഇത്ഥിയാ മതിം പുരിസസ്സ ആരോചേന്തോ ജാരത്തനേ ആരോചേതി. അപിച പുരിസസ്സേവ മതിം ഇത്ഥിയാ ആരോചേന്തോ ജായത്തനേ വാ ആരോചേതി നിബദ്ധഭരിയഭാവേ, ജാരത്തനേ വാ മിച്ഛാചാരഭാവേ, തേനേവസ്സ പദഭാജനേ (പാരാ. ൩൦൨) ‘‘ജായത്തനേ വാതി ജായാ ഭവിസ്സസി, ജാരത്തനേ വാതി ജാരീ ഭവിസ്സസീ’’തി വുത്തം. ഏതേനേവ ഉപായേന ഇത്ഥിയാ മതിം പുരിസസ്സ ആരോചനേപി ‘‘പതി ഭവിസ്സസി, ജാരോ ഭവിസ്സസീ’’തി വത്തബ്ബതാ വേദിതബ്ബാ. അന്തമസോ തങ്ഖണികായപീതി സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന യാ അയം തങ്ഖണേ മുഹുത്തമത്തേ സംവസിതബ്ബതോ ‘‘തങ്ഖണികാ’’തി വുച്ചതി, മുഹുത്തികാതി അത്ഥോ. തസ്സാപി ‘‘മുഹുത്തികാ ഭവിസ്സസീ’’തി ഏവം പുരിസസ്സ മതിം ആരോചേന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ, ഏതേനേവ ഉപായേന ‘‘മുഹുത്തികോ ഭവിസ്സസീ’’തി ഏവം പുരിസസ്സ ഇത്ഥിമതിം ആരോചേന്തോപി സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതീതി വേദിതബ്ബോ.

സാവത്ഥിയം ഉദായിത്ഥേരം ആരബ്ഭ സഞ്ചരിത്തസമാപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അന്തമസോ തങ്ഖണികായപീ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, വീമംസതി, അന്തേവാസിം പച്ചാഹരാപേതീ’’തിഇമിനാ (പാരാ. ൩൩൮) നയേന സാണത്തികം, അഞ്ഞത്ര നാലംവചനീയായ യായ കായചി ഇത്ഥിയാ അന്തമസോ മാതുയാപി പുരിസമതിം ആരോചേന്തോ ‘‘ഹോഹി കിര ഭരിയാ ധനക്കീതാ’’തി വത്തുകാമോ സചേപി ഛന്ദവാസിനീആദീസു അഞ്ഞതരാകാരേന ആരോചേത്വാ തായ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിതേപി അസമ്പടിച്ഛിതേപി പുന ആഗന്ത്വാ യേന പഹിതോ, തസ്സ തം പവത്തിം ആരോചേതി, സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതി. സാ പന തസ്സ ഭരിയാ ഹോതു വാ, മാ വാ, അകാരണമേതം. സചേപി യസ്സാ സന്തികം പേസിതോ, തം അദിസ്വാ അഞ്ഞതരസ്സ അവസ്സാരോചനകസ്സ ‘‘ആരോചേഹീ’’തി വത്വാ പച്ചാഹരതി, ആപജ്ജതിയേവ. ‘‘മാതുരക്ഖിതം ബ്രൂഹീ’’തി പേസിതസ്സ പന ഗന്ത്വാ അഞ്ഞം പിതുരക്ഖിതാദീസു അഞ്ഞതരം വദന്തസ്സ വിസങ്കേതം ഹോതി, പുരിസസ്സ വാ ഇത്ഥിയാ വാ വചനം ‘‘സാധൂ’’തി കായേന വാ വാചായ വാ ഉഭയേന വാ പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ തസ്സാ ഇത്ഥിയാ വാ പുരിസസ്സ വാ ആരോചേത്വാ വാ ആരോചാപേത്വാ വാ പുന യേന പേസിതോ, തസ്സ തം പവത്തിം സയം ആരോചേന്തസ്സ വാ അഞ്ഞേന ആരോചാപേന്തസ്സ വാ സങ്ഘാദിസേസോ. ഏത്താവതാ ഹി ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, വീമംസതി, പച്ചാഹരതീ’’തിഇദം അങ്ഗത്തയം സമ്പാദിതമേവ ഹോതി, ഇതോ പന യേഹി കേഹിചി ദ്വീഹി അങ്ഗേഹി, പണ്ഡകേ ച അങ്ഗത്തയേനാപി ഥുല്ലച്ചയം. ഏകേന ദുക്കടം. സങ്ഘസ്സ വാ ചേതിയസ്സ വാ ഗിലാനസ്സ വാ കിച്ചേന ഗച്ഛന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി.

സീലവിപത്തി, യേസു സഞ്ചരിത്തം സമാപജ്ജതി, തേസം മനുസ്സജാതികതാ, ന നാലംവചനീയതാ,

പടിഗ്ഗണ്ഹനവീമംസനപച്ചാഹരണാനീതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. ഛസമുട്ഠാനം, പണ്ണത്തിം വാ അലംവചനീയഭാവം വാ അജാനന്തസ്സ കായവികാരേന സാസനം ഗഹേത്വാ തഥേവ വീമംസിത്വാ തഥേവ പച്ചാഹരന്തസ്സ കായതോ സമുട്ഠാതി. ‘‘ഇത്ഥന്നാമാ ആഗമിസ്സതി, തസ്സാ ചിത്തം ജാനേയ്യാഥാ’’തി കേനചി വുത്തേ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ തം ആഗതം വത്വാ പുന തസ്മിം പുരിസേ ആഗതേ ആരോചേന്തസ്സ കായേന കിഞ്ചി അകതത്താ വാചതോ സമുട്ഠാതി. വാചായ ‘‘സാധൂ’’തി സാസനം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞേന കരണീയേന തസ്സാ ഘരം ഗന്ത്വാ അഞ്ഞത്ഥ വാ ഗമനകാലേ തം ദിസ്വാ വചീഭേദേന വീമംസിത്വാ പുനപി അഞ്ഞേനേവ കാരണേന തതോ അപക്കമ്മ കദാചിദേവ തം പുരിസം ദിസ്വാ ആരോചേന്തസ്സാപി വാചതോ സമുട്ഠാതി. പണ്ണത്തിം അജാനന്തസ്സ പന ഖീണാസവസ്സാപി പിതുവചനേന ഗന്ത്വാ അലംവചനീയം മാതരമ്പി ‘‘ഏഹി മേ പിതരം ഉപട്ഠാഹീ’’തി വത്വാ പച്ചാഹരന്തസ്സ കായവാചതോ സമുട്ഠാതി. ഇമാനി തീണി അചിത്തകസമുട്ഠാനാനി. തദുഭയം പന ജാനിത്വാ ഏതേഹേവ തീഹി നയേഹി സമാപജ്ജന്തസ്സ താനേവ തീണി തദുഭയജാനനചിത്തേന സചിത്തകാനി ഹോന്തി, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, കുസലാദിവസേന ചേത്ഥ തീണി ചിത്താനി, സുഖാദിവസേന തിസ്സോ വേദനാതി.

സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.