൧൦. സങ്ഘഭേദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സാതി സഹിതസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ, ചിത്തേന ച സരീരേന ച അവിയുത്തസ്സാതി അത്ഥോ. തേനേവസ്സ പദഭാജനേ (പാരാ. ൪൧൨) ‘‘സമഗ്ഗോ നാമ സങ്ഘോ സമാനസംവാസകോ സമാനസീമായം ഠിതോ’’തി വുത്തം. സമാനസംവാസകോ ഹി സമചിത്തതായ ചിത്തേന അവിയുത്തോ ഹോതി, സമാനസീമായം ഠിതോ കായസാമഗ്ഗിദാനതോ സരീരേന അവിയുത്തോ. ഭേദായ പരക്കമേയ്യാതി ‘‘കഥം നാമായം ഭിജ്ജേയ്യാ’’തി ഭേദനത്ഥായ വായാമേയ്യ. ഭേദനസംവത്തനികം വാ അധികരണന്തി ഭേദനസ്സ സങ്ഘഭേദസ്സ അത്ഥായ സംവത്തനികം കാരണം. ഇമസ്മിഞ്ഹി ഓകാസേ ‘‘കാമഹേതു കാമനിദാനം കാമാധികരണ’’ന്തി ആദീസു (മ. നി. ൧.൧൬൮, ൧൭൮) വിയ കാരണം ‘‘അധികരണ’’ന്തി അധിപ്പേതം. തം ഭേദകരവത്ഥുവസേന അട്ഠാരസവിധം. സമാദായാതി ഗഹേത്വാ. പഗ്ഗയ്ഹ തിട്ഠേയ്യാതി തം സങ്ഘഭേദസ്സ അത്ഥായ സംവത്തനികം സങ്ഘഭേദനിബ്ബത്തിസമത്ഥം കാരണം ഗഹേത്വാ ദീപേയ്യ ചേവ നപ്പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ ച. ഭിക്ഖൂഹി ഏവമസ്സ വചനീയോതി യേ തം പഗ്ഗയ്ഹ തിട്ഠന്തം സമ്മുഖാ പസ്സന്തി, യേ വാ ‘‘അസുകസ്മിം നാമ വിഹാരേ’’തി സുണന്തി, തേഹി സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന അഡ്ഢയോജനമത്തം ഗന്ത്വാപി യ്വായം അനന്തരേ ‘‘മായസ്മാ’’തിആദിവചനക്കമോ വുത്തോ, ഏവമസ്സ വചനീയോ. ദിസ്വാ വാ സുത്വാ വാ അവദന്താനം ദുക്കടം. ഏത്ഥ ച മാഇതി പദം ‘‘പരക്കമീ’’തിപദേന ‘‘അട്ഠാസീ’’തിപദേന ച സദ്ധിം ‘‘മാ പരക്കമി, മാ അട്ഠാസീ’’തി യോജേതബ്ബം. സമേതായസ്മാ സങ്ഘേനാതി ആയസ്മാ സങ്ഘേന സദ്ധിം സമേതു സമാഗച്ഛതു, ഏകലദ്ധികോ ഹോതൂതി അത്ഥോ. കിം കാരണാ? സമഗ്ഗോ ഹി സങ്ഘോ…പേ… വിഹരതീതി. തത്ഥ സമ്മോദമാനോതി അഞ്ഞമഞ്ഞസമ്പത്തിയാ സുട്ഠു മോദമാനോ. അവിവദമാനോതി ‘‘അയം ധമ്മോ, നായം ധമ്മോ’’തി ഏവം ന വിവദമാനോ. ഏകോ ഉദ്ദേസോ അസ്സാതി ഏകുദ്ദേസോ, ഏകതോ പവത്തപാതിമോക്ഖുദ്ദേസോതി അത്ഥോ. ഫാസു വിഹരതീതി സുഖം വിഹരതി. ഏവം വിസുമ്പി സങ്ഘമജ്ഝേപി തിക്ഖത്തും വുച്ചമാനസ്സ അപ്പടിനിസ്സജ്ജതോ ദുക്കടം. ഏവഞ്ച സോതിആദിമ്ഹി സമനുഭാസിതബ്ബോതി സമനുഭാസനകമ്മം കാതബ്ബം. ഇച്ചേതം കുസലന്തി ഇതി ഏതം പടിനിസ്സജ്ജനം കുസലം ഖേമം സോത്ഥിഭാവോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ. നോ ചേ പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ, സങ്ഘാദിസേസോതി ഏത്ഥ സമനുഭാസനകമ്മപരിയോസാനേ അപ്പടിനിസ്സജ്ജന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ. സേസം ഉത്താനപദത്ഥമേവ.

രാജഗഹേ ദേവദത്തം ആരബ്ഭ സങ്ഘഭേദായ പരക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, സമനുഭാസനകമ്മേ കരിയമാനേ അപ്പടിനിസ്സജ്ജന്തസ്സ ഞത്തിപരിയോസാനേ ദുക്കടം, ദ്വീഹി കമ്മവാചാഹി ദ്വേ ഥുല്ലച്ചയാ, ‘‘യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യാ’’തി ഏവം യ്യ-കാരപത്തായ തതിയകമ്മവാചായ തഞ്ച ദുക്കടം തേ ച ഥുല്ലച്ചയാ പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, സങ്ഘാദിസേസോയേവ തിട്ഠതി. അസമനുഭാസിയമാനസ്സ ച പടിനിസ്സജ്ജന്തസ്സ ച ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സീലവിപത്തി, ഭേദായ പരക്കമനം, ധമ്മകമ്മേന സമനുഭാസനം, കമ്മവാചാപരിയോസാനം, അപ്പടിനിസ്സജ്ജനന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമനുഭാസനസമുട്ഠാനം, അകിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനന്തി.

സങ്ഘഭേദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.