൧. സുക്കവിസ്സട്ഠിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സംവിജ്ജതി ചേതനാ അസ്സാതി സഞ്ചേതനാ, സഞ്ചേതനാവ സഞ്ചേതനികാ, സഞ്ചേതനാ വാ അസ്സ അത്ഥീതി സഞ്ചേതനികാ. സുക്കവിസ്സട്ഠീതി സുക്കസ്സ വിസ്സട്ഠി, രാഗൂപത്ഥമ്ഭാദീസു യേന കേനചി അങ്ഗജാതേ കമ്മഞ്ഞതം പത്തേ ആരോഗ്യാദീസു യംകിഞ്ചി അപദിസിത്വാ അജ്ഝത്തരൂപാദീസു യത്ഥ കത്ഥചി മോചനസ്സാദചേതനായ നിമിത്തേ ഉപക്കമന്തസ്സ ആസയധാതുനാനത്തതോ നീലാദിവസേന (പാരാ. ൨൩൯-൨൪൦) ദസവിധേസു സുക്കേസു യസ്സ കസ്സചി സുക്കസ്സ ഠാനാ ചാവനാതി അത്ഥോ. അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താതി യാ സുപിനേ സുക്കവിസ്സട്ഠി ഹോതി, തം ഠപേത്വാ. സങ്ഘാദിസേസോതി യാ അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താ സഞ്ചേതനികാ സുക്കവിസ്സട്ഠി, അയം സങ്ഘാദിസേസോ നാമ ആപത്തിനികായോതി അത്ഥോ. വചനത്ഥോ പനേത്ഥ സങ്ഘോ ആദിമ്ഹി ചേവ സേസേ ച ഇച്ഛിതബ്ബോ അസ്സാതി സങ്ഘാദിസേസോ. കിം വുത്തം ഹോതി – ഇമം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ വുട്ഠാതുകാമസ്സ യം തം ആപത്തിവുട്ഠാനം, തസ്സ ആദിമ്ഹി ചേവ പരിവാസദാനത്ഥായ, ആദിതോ സേസേ മജ്ഝേ മാനത്തദാനത്ഥായ മൂലായ പടികസ്സനേന വാ സഹ മാനത്തദാനത്ഥായ, അവസാനേ അബ്ഭാനത്ഥായ ച സങ്ഘോ ഇച്ഛിതബ്ബോ, ന ഹേത്ഥ ഏകമ്പി കമ്മം വിനാ സങ്ഘേന സക്കാ കാതും. ഇതി സങ്ഘോ ആദിമ്ഹി ചേവ സേസേ ച ഇച്ഛിതബ്ബോ അസ്സാതി സങ്ഘാദിസേസോതി.

സാവത്ഥിയം സേയ്യസകം ആരബ്ഭ ഉപക്കമിത്വാ അസുചിമോചനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര സുപിനന്താ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം. സചേ പന പരേന അത്തനോ അങ്ഗജാതേ ഉപക്കമം കാരേത്വാ മോചാപേതി, ആപജ്ജതിയേവ. ചേതേത്വാ അന്തമസോ ആകാസേ കടികമ്പനേനപി നിമിത്തേ ഉപക്കമന്തസ്സ സചേ ന മുച്ചതി, ഥുല്ലച്ചയം. സചേ പന അന്തമസോ യം ഏകാ ഖുദ്ദകമക്ഖികാ പിവേയ്യ, തത്തകമ്പി ഠാനതോ മുച്ചതി, ദകസോതം അനോതിണ്ണേപി സങ്ഘാദിസേസോ. ഠാനതോ പന ചുതം അവസ്സമേവ ദകസോതം ഓതരതി, തസ്മാ ‘‘ദകസോതം ഓതിണ്ണമത്തേ ബഹി നിക്ഖന്തേ വാ അനിക്ഖന്തേ വാ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൨൩൭) അട്ഠകഥാസു വുത്തം. അനുപക്കമന്തസ്സ ച, അമോചനാധിപ്പായസ്സ ച, സുപിനം പസ്സന്തസ്സ ച, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച മുത്തേപി അനാപത്തി. സീലവിപത്തി, ചേതനാ, ഉപക്കമോ, മുച്ചനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികേ വുത്തസദിസാനേവാതി.

സുക്കവിസ്സട്ഠിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.