൮. കുമാരിഭൂതവഗ്ഗോ

൧-൨-൩. പഠമകുമാരിഭൂതാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

കുമാരിഭൂതവഗ്ഗസ്സ പഠമദുതിയതതിയാനി തീഹി ഗിഹിഗതസിക്ഖാപദേഹി സദിസാനേവ. യാ പന താ സബ്ബപഠമാ ദ്വേ മഹാസിക്ഖമാനാ, താ അതിക്കന്തവീസതിവസ്സാതി വേദിതബ്ബാ. താ ഹി ഗിഹിഗതാ വാ ഹോന്തു, അഗിഹിഗതാ വാ, സമ്മുതികമ്മാദീസു ‘‘സിക്ഖമാനാ’’ഇച്ചേവ വത്തബ്ബാ, ‘‘ഗിഹിഗതാ’’തി വാ ‘‘കുമാരിഭൂതാ’’തി വാ ന വത്തബ്ബാ. ഗിഹിഗതായ ദസവസ്സകാലേ സിക്ഖാസമ്മുതിം ദത്വാ ദ്വാദസവസ്സകാലേ ഉപസമ്പദാ കാതബ്ബാ, ഏകാദസവസ്സകാലേ ദത്വാ തേരസവസ്സകാലേ കാതബ്ബാ, ദ്വാദസതേരസചുദ്ദസപന്നരസസോളസസത്തരസഅട്ഠാരസവസ്സകാലേ സിക്ഖാസമ്മുതിം ദത്വാ വീസതിവസ്സകാലേ ഉപസമ്പദാ കാതബ്ബാ. അട്ഠാരസവസ്സകാലതോ പട്ഠായ ച പനായം ‘‘ഗിഹിഗതാ’’തിപി ‘‘കുമാരിഭൂതാ’’തിപി വത്തും വട്ടതി. യാ പനായം ‘‘കുമാരിഭൂതാ’’തി വുത്താ സാമണേരീ, സാ ‘‘ഗിഹിഗതാ’’തി ന വത്തബ്ബാ, ‘‘കുമാരിഭൂതാ’’ഇച്ചേവ വത്തബ്ബാ. സിക്ഖാസമ്മുതിദാനവസേന പന സബ്ബാപി ‘‘സിക്ഖമാനാ’’തി വത്തും വട്ടതീതി.

പഠമകുമാരിഭൂതാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഊനദ്വാദസവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ ഊനദ്വാദസവസ്സാതി ഉപസമ്പദാവസേന അപരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സാ. പാചിത്തിയന്തി ഉപജ്ഝായാ ഹുത്വാ വുട്ഠാപേന്തിയാ വുത്തനയേനേവ ദുക്കടാനി അന്തരാ, കമ്മവാചാപരിയോസാനേ പാചിത്തിയന്തി.

ഊനദ്വാദസവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ സങ്ഘേന അസമ്മതാതി യസ്സാ സങ്ഘേന പദഭാജനേ (പാചി. ൧൧൩൨) വുത്താ വുട്ഠാപനസമ്മുതി ന ദിന്നാ. സേസം ഉഭയത്ഥാപി മഹാസിക്ഖമാനാസിക്ഖാപദദ്വയസദിസമേവാതി.

പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഖീയനധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ അലം താവ തേ അയ്യേ വുട്ഠാപിതേനാതി വുച്ചമാനാതി വുട്ഠാപനസമ്മുതിയാ യാചിതായ സങ്ഘേന ഉപപരിക്ഖിപിത്വാ ‘‘യസ്മാ ബാലാ അബ്യത്താ ച അലജ്ജിനീ ച ഹോതി, തസ്മാ അലം താവ തുയ്ഹം ഉപസമ്പാദിതേനാ’’തി ഏവം നിവാരീയമാനാ. പച്ഛാ ഖീയനധമ്മന്തി പച്ഛാ അഞ്ഞാസം ബ്യത്താനം ലജ്ജിനീനം വുട്ഠാപനസമ്മുതിം ദിയ്യമാനം ദിസ്വാ ‘‘അഹമേവ നൂന ബാലാ’’തിആദീനി ഭണമാനാ യത്ഥ കത്ഥചി ഖീയേയ്യ. പാചിത്തിയന്തി ഏവം ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ചണ്ഡകാളിം ആരബ്ഭ ഏവം ഖീയനധമ്മം ആപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, പകതിയാ ഛന്ദാദീനം വസേന കരോന്തീനം ഖീയന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വുട്ഠാപനസമ്മുതിയാ യാചനം, ഉപപരിക്ഖിത്വാ ന ഛന്ദാദിവസേന പടിക്ഖിത്തായ ‘‘സാധൂ’’തി പടിസ്സവോ, പച്ഛാഖീയനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന ദുക്ഖവേദനന്തി.

ഖീയനധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭-൮. സിക്ഖമാനനവുട്ഠാപനപഠമദുതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ സാ പച്ഛാതി സിക്ഖമാനായ ഉപസമ്പദായ യാചിയമാനായ സാ ഭിക്ഖുനീ ഏവം വത്വാ ലദ്ധേ ചീവരേ പച്ഛാ അസതി അന്തരായേ ‘‘നേവ വുട്ഠാപേസ്സാമി, ന വുട്ഠാപനായ ഉസ്സുക്കം കരിസ്സാമീ’’തി ധുരം നിക്ഖിപേയ്യ, തസ്സാ സഹ ധുരനിക്ഖേപേന പാചിത്തിയന്തി. അട്ഠമേപി ഏസേവ നയോ.

ഉഭയമ്പി സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ഏതേസു വത്ഥൂസു പഞ്ഞത്തം, ദ്വീസുപി സതി അന്തരായേ, പരിയേസിത്വാ അലഭന്തിയാ, ഗിലാനായ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉഭയത്ഥ ‘‘ഏവാഹം തം വുട്ഠാപേസ്സാമീ’’തി പടിഞ്ഞാ, ആകങ്ഖിതനിപ്ഫത്തി, പച്ഛാ ധുരനിക്ഖേപോ, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സമനുഭാസനസദിസാനീതി.

സിക്ഖമാനനവുട്ഠാപനപഠമദുതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. സോകാവാസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ സോകാവാസന്തി സങ്കേതം കത്വാ ആഗച്ഛമാനാ പുരിസാനം അന്തോസോകം പവേസേതീതി സോകാവാസാ, തം സോകാവാസം. അഥ വാ ഘരം വിയ ഘരസാമികാ അയമ്പി പുരിസസമാഗമം അലഭമാനാ സോകം ആവിസതി, ഇതി യം ആവിസതി, സ്വാസ്സാ ആവാസോ ഹോതീതി സോകാവാസാ. തേനേവസ്സ പദഭാജനേ (പാചി. ൧൧൬൦) ‘‘സോകാവാസാ നാമ പരേസം ദുക്ഖം ഉപ്പാദേതി, സോകം ആവിസതീ’’തി ദ്വിധാ അത്ഥോ വുത്തോ. പാചിത്തിയന്തി ഏവരൂപം വുട്ഠാപേന്തിയാ വുത്തനയേനേവ കമ്മവാചാപരിയോസാനേ ഉപജ്ഝായായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ഏവരൂപം സിക്ഖമാനം വുട്ഠാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. അജാനന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സോകാവാസതാ, ജാനനം, വുട്ഠാപനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഗബ്ഭിനിവുട്ഠാപനസദിസാനേവാതി.

സോകാവാസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. അനനുഞ്ഞാതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ മാതാപിതൂഹീതി വിജാതമാതരാ ച ജനകപിതരാ ച. സാമികേനാതി യേന പരിഗ്ഗഹിതാ, തേന. അനനുഞ്ഞാതന്തി ഉപസമ്പദത്ഥായ അനനുഞ്ഞാതം. ദ്വിക്ഖത്തുഞ്ഹി ഭിക്ഖുനീഹി ആപുച്ഛിതബ്ബം, പബ്ബജ്ജാകാലേ ച ഉപസമ്പദാകാലേ ച, ഭിക്ഖൂനം പന സകിം ആപുച്ഛിതേപി വട്ടതി. തസ്മാ യാ ഉപസമ്പദാകാലേ അനാപുച്ഛാ ഉപസമ്പാദേതി, തസ്സാ വുത്തനയേനേവ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ അനനുഞ്ഞാതവുട്ഠാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. അപലോകേത്വാ വുട്ഠാപേന്തിയാ, തേസം അത്ഥിഭാവം അജാനന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അനപലോകനം, അത്ഥിഭാവജാനനം, വുട്ഠാപനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. അനനുഞ്ഞാതസമുട്ഠാനം, കിരിയാകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

അനനുഞ്ഞാതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. പാരിവാസികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകാദസമേ പാരിവാസികഛന്ദദാനേനാതി പാരിവാസിയേന ഛന്ദദാനേന. തത്ഥ ചതുബ്ബിധം പാരിവാസിയം പരിസപാരിവാസിയം രത്തിപാരിവാസിയം ഛന്ദപാരിവാസിയം അജ്ഝാസയപാരിവാസിയന്തി.

തത്ഥ പരിസപാരിവാസിയം നാമ ഭിക്ഖൂ കേനചിദേവ കരണീയേന സന്നിപതിതാ ഹോന്തി, അഥ മേഘോ വാ ഉട്ഠഹതി, ഉസ്സാരണാ വാ കരീയതി, മനുസ്സാ വാ അജ്ഝോത്ഥരന്താ ആഗച്ഛന്തി, ഭിക്ഖൂ ‘‘അനോകാസാ മയം, അഞ്ഞത്ര ഗച്ഛാമാ’’തി ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജിത്വാവ ഉട്ഠഹന്തി, ഇദം പരിസപാരിവാസിയം നാമ, കിഞ്ചാപി പരിസപാരിവാസിയം, ഛന്ദസ്സ പന അവിസ്സട്ഠത്താ കമ്മം കാതും വട്ടതി.

പുന ഭിക്ഖൂ ‘‘ഉപോസഥാദീനി കരിസ്സാമാ’’തി രത്തിം സന്നിപതിത്വാ ‘‘യാവ സബ്ബേ സന്നിപതന്തി, താവ ധമ്മം സുണിസ്സാമാ’’തി ഏകം അജ്ഝേസന്തി, തസ്മിം ധമ്മകഥം കഥേന്തേയേവ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി. സചേ ‘‘ചാതുദ്ദസികം ഉപോസഥം കരിസ്സാമാ’’തി നിസിന്നാ, ‘‘പന്നരസോ’’തി കാതും വട്ടതി. സചേ പന്നരസികം കാതും നിസിന്നാ, പാടിപദേ അനുപോസഥേ ഉപോസഥം കാതും ന വട്ടതി. അഞ്ഞം പന സങ്ഘകിച്ചം കാതും വട്ടതി, ഇദം രത്തിപാരിവാസിയം നാമ.

പുന ഭിക്ഖൂ ‘‘കിഞ്ചിദേവ അബ്ഭാനാദിസങ്ഘകമ്മം കരിസ്സാമാ’’തി സന്നിസിന്നാ ഹോന്തി, തത്രേകോ നക്ഖത്തപാഠകോ ഭിക്ഖു ഏവം വദതി ‘‘അജ്ജ നക്ഖത്തം ദാരുണം, മാ ഇദം കമ്മം കരോഥാ’’തി. തേ തസ്സ വചനേന ഛന്ദം വിസ്സജ്ജേത്വാ തത്ഥേവ നിസിന്നാ ഹോന്തി, അഥഞ്ഞോ ആഗന്ത്വാ ‘‘നക്ഖത്തം പതിമാനേന്തം, അത്ഥോ ബാലം ഉപജ്ഝഗാ (ജാ. ൧.൧.൪൯), കിം നക്ഖത്തേന കരോഥാ’’തി വദതി, ഇദം ഛന്ദപാരിവാസിയഞ്ചേവ അജ്ഝാസയപാരിവാസിയഞ്ച. ഏതസ്മിം പാരിവാസിയേ പുന ഛന്ദപാരിസുദ്ധിം അനാഹരിത്വാ കമ്മം കാതും ന വട്ടതി, ഇദം സന്ധായ വുത്തം ‘‘പാരിവാസികഛന്ദദാനേനാ’’തി. പാചിത്തിയന്തി ഏവം വുട്ഠാപേന്തിയാ വുത്തനയേനേവ കമ്മവാചാപരിയോസാനേ പാചിത്തിയം.

രാജഗഹേ ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ഏവം വുട്ഠാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജേത്വാവ അവുട്ഠിതായ പരിസായ വുട്ഠാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. പാരിവാസികഛന്ദദാനതാ, വുട്ഠാപനന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഗമ്ഭിനിസിക്ഖാപദസദിസാനേവാതി.

പാരിവാസികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. അനുവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദ്വാദസമേ അനുവസ്സന്തി അനുസംവച്ഛരം. ഏവം വുട്ഠാപേന്തിയാപി വുത്തനയേനേവ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ അനുവസ്സം വുട്ഠാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. ഏകന്തരികം വുട്ഠാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അനുവസ്സതാ, വുട്ഠാപനന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏകാദസമേ വുത്തനയാനേവാതി.

അനുവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. ഏകവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തേരസമേ ഏകന്തരികം ഏകം വുട്ഠാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സേസം ദ്വാദസമേന സദിസമേവാതി.

ഏകവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കുമാരിഭൂതവഗ്ഗോ അട്ഠമോ.