പാചിത്തിയകണ്ഡോ

൧. ലസുണവഗ്ഗോ

൧. ലസുണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പാചിത്തിയേസു ലസുണവഗ്ഗസ്സ താവ പഠമേ ലസുണന്തി മഗധരട്ഠേ ജാതം ആമകം ഭണ്ഡികലസുണമേവ, ന ഏകദ്വിതിമിഞ്ജകം. തഞ്ഹി ‘‘ഖാദിസ്സാമീ’’തി പടിഗ്ഗണ്ഹന്തിയാ ദുക്കടം, അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ലസുണം ഹരാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അലസുണേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന അലസുണസഞ്ഞായ, പലണ്ഡുകേ, ഭഞ്ജനകേ, ഹരിതകേ, ചാപലസുണേ, സൂപസമ്പാകേ, മംസസമ്പാകേ, തേലസമ്പാകേ, സാളവേ, ഉത്തരിഭങ്ഗേ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആമകലസുണഞ്ചേവ, അജ്ഝോഹരണഞ്ചാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ലസുണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. സമ്ബാധലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ സമ്ബാധേതി പടിച്ഛന്നോകാസേ, ഉപകച്ഛകേസു ച മുത്തകരണേ ചാതി അത്ഥോ. സംഹരാപേയ്യാതി ഏത്ഥ ഖുരസണ്ഡാസകത്തരിആദീസു യേന കേനചി സംഹരാപേന്തിയാ പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം, ന ലോമഗണനായ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ സമ്ബാധേ ലോമം സംഹരാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അത്തനോ അത്ഥായ അഞ്ഞം ആണാപേന്തിയാ സാണത്തികം, ആപത്തിഭേദോനത്ഥി. ആബാധപച്ചയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആബാധാഭാവോ, സമ്ബാധേ ലോമസംഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം ഏകദ്ധാനമഗ്ഗഗമനസിക്ഖാപദസദിസാനീതി.

സമ്ബാധലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. തലഘാതകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ തലഘാതകേതി അന്തമസോ ഉപ്പലകേസരേനാപി മുത്തകരണസ്സ തലഘാതനേ മുത്തകരണമ്ഹി പഹാരദാനേ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ.

സാവത്ഥിയം ദ്വേ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ തലഘാതകരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, പുരിമനയേനേവ സാണത്തികം, ആപത്തിഭേദോ നത്ഥി. ഇതോ പരം പന യത്ഥ നത്ഥി, തത്ഥ അവത്വാവ ഗമിസ്സാമ. ആബാധപച്ചയാ ഗണ്ഡം വാ വണം വാ പഹരന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആബാധാഭാവോ, മുത്തകരണേ പഹാരദാനം, ഫസ്സസാദിയനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികസദിസാനീതി.

തലഘാതകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ജതുമട്ഠകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ ജതുമട്ഠകേതി ജതുനാ കതേ മട്ഠദണ്ഡകേ. വത്ഥുവസേനേതം വുത്തം, കാമരാഗേന പന ഉപ്പലകേസരമ്പി പവേസേന്തിയാ ആപത്തി.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ജതുമട്ഠകസാദിയനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം തതിയസദിസമേവാതി.

ജതുമട്ഠകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഉദകസുദ്ധികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ ഉദകസുദ്ധികന്തി മുത്തകരണസ്സ ധോവനം. ആദിയമാനായാതി കരോന്തിയാ. ദ്വങ്ഗുലപബ്ബപരമം ആദാതബ്ബന്തി ദ്വീസു അങ്ഗുലീസു ഏകേകം കത്വാ ദ്വങ്ഗുലപബ്ബപരമം ആദാതബ്ബം. തം അതിക്കാമേന്തിയാതി സചേ ധോവനകാലേ രാഗവസേന വിത്ഥാരതോ തതിയായ അങ്ഗുലിയാ അഗ്ഗപബ്ബം, ഗമ്ഭീരതോ ഏകിസ്സാവ അങ്ഗുലിയാ തതിയപബ്ബം പവേസേതി പാചിത്തിയം.

സക്കേസു അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ അതിഗമ്ഭീരം ഉദകസുദ്ധികം ആദിയനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകദ്വങ്ഗുലപബ്ബേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന ഊനകസഞ്ഞായ, ദ്വങ്ഗുലപബ്ബപരമം ആദിയന്തിയാ, ആബാധപച്ചയാ അതിരേകമ്പി, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി, സേസം തതിയസദിസമേവാതി.

ഉദകസുദ്ധികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഉപതിട്ഠനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ ഭുഞ്ജന്തസ്സാതി പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭുഞ്ജതോ. പാനീയേനാതി സുദ്ധേന വാ ഉദകേന, തക്കാദീസു വാ അഞ്ഞതരേന. വിധൂപനേനാതി യായ കായചി ബീജനിയാ. ഉപതിട്ഠേയ്യാതി യാ ഏതേസു ദ്വീസു അഞ്ഞതരം ഗഹേത്വാ ഹത്ഥപാസേ തിട്ഠതി, തസ്സാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഏവം തിട്ഠനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ ഖാദനീയം ഖാദന്തസ്സ ഉപതിട്ഠന്തിയാ ദുക്കടം, അനുപസമ്പന്നേ തികദുക്കടം. ‘‘ഇമം പിവഥ, ഇമിനാ ബീജഥാ’’തി ഏവം ദേന്തിയാ വാ, ദാപേന്തിയാ വാ, അനുപസമ്പന്നം വാ ഉപതിട്ഠാപനത്ഥം ആണാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഹത്ഥപാസേ ഠാനം, പാനീയസ്സ വാ വിധൂപനസ്സ വാ ഗഹണന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ഉപതിട്ഠനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ആമകധഞ്ഞസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ വിഞ്ഞത്വാതി അന്തമസോ മാതരമ്പി യാചിത്വാ. ഭുഞ്ജേയ്യാതി അജ്ഝോഹരേയ്യ. ഏത്ഥ ച വിഞ്ഞത്തി ചേവ ഭോജനഞ്ച പമാണം, തസ്മാ സയം വിഞ്ഞത്വാ അഞ്ഞായ ഭജ്ജനാദീനി കാരാപേത്വാ വാ, അഞ്ഞായ വിഞ്ഞാപേത്വാ സയം ഭജ്ജനാദീനി കത്വാ വാ പടിഗ്ഗഹണതോ പട്ഠായ യാവ ദന്തേഹി സംഖാദനം, താവ പുബ്ബപ്പയോഗേസു ദുക്കടാനി, അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ആമകധഞ്ഞം വിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സയം വാ അഞ്ഞായ വാ അവിഞ്ഞത്തിയാ ലദ്ധം ഭജ്ജനാദീനി കത്വാ വാ കാരേത്വാ വാ ഭുഞ്ജന്തിയാ ദുക്കടം, അഞ്ഞായ വിഞ്ഞത്തിയാ ലദ്ധം പന സയം ഭജ്ജനാദീനി കത്വാപി കാരേത്വാപി ഭുഞ്ജന്തിയാ ദുക്കടമേവ. ആബാധേ സതി സേദകമ്മാദീനം അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേന്തിയാ, അവിഞ്ഞത്തിയാ ലബ്ഭമാനം നവകമ്മത്ഥായ സമ്പടിച്ഛന്തിയാ, ഞാതകപ്പവാരിതട്ഠാനേ മുഗ്ഗമാസാദിഅപരണ്ണം വിഞ്ഞാപേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം അഞ്ഞതരസ്സ വിഞ്ഞാപനം വാ വിഞ്ഞാപാപനം വാ, പടിലാഭോ, ഭജ്ജനാദീനി കത്വാ വാ കാരേത്വാ വാ അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദ്ധാനമഗ്ഗസിക്ഖാപദസദിസാനീതി.

ആമകധഞ്ഞസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. പഠമഉച്ചാരഛഡ്ഡനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ സങ്കാരന്തി കചവരം. വിഘാസന്തി യംകിഞ്ചി പരിഭുത്താവസേസം ഉച്ഛിട്ഠോദകമ്പി ദന്തകട്ഠമ്പി, അട്ഠികചലകേസു പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. തിരോകുട്ടേ വാ തിരോപാകാരേ വാതി യസ്സകസ്സചി കുട്ടസ്സ വാ പാകാരസ്സ വാ പരതോ. ഛഡ്ഡേയ്യ വാ ഛഡ്ഡാപേയ്യ വാതി സബ്ബാനിപേതാനി ഏകതോ ഛഡ്ഡേന്തിയാ ഏകപ്പയോഗേ ഏകാപത്തി, സകിം ആണത്തിയാ ബഹുകേപി ഛഡ്ഡിതേ ഏകാവ.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ഉച്ചാരം തിരോകുട്ടേ ഛഡ്ഡനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാണത്തികം, ഭിക്ഖുസ്സ ദുക്കടം, ഓലോകേത്വാ വാ അവലഞ്ജേ വാ ഛഡ്ഡേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉച്ചാരാദിഭാവോ, അനോലോകനം, വലഞ്ജനട്ഠാനം, തിരോകുട്ടതിരോപാകാരതാ, ഛഡ്ഡനം വാ ഛഡ്ഡാപനം വാതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സഞ്ചരിത്തസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

പഠമഉച്ചാരഛഡ്ഡനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ദുതിയഉച്ചാരഛഡ്ഡനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഹരിതേതി ഖേത്തേ വാ നാളികേരാദിആരാമേ വാ യത്ഥകത്ഥചി രോപിമഹരിതട്ഠാനേ. താനി വത്ഥൂനി ഛഡ്ഡേന്തിയാ വാ ഛഡ്ഡാപേന്തിയാ വാ പുരിമനയേനേവ ആപത്തി, താദിസേ ഠാനേ നിസീദിത്വാ അന്തമസോ ഉദകം പിവിത്വാ മത്ഥകച്ഛിന്നം നാളികേരമ്പി ഛഡ്ഡേന്തിയാ ആപത്തിയേവ.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ഉച്ചാരാദീനി ഹരിതേ ഛഡ്ഡനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം, ഭിക്ഖുനിയാപി നിക്ഖിത്തബീജേ ഖേത്തേ യാവ അങ്കുരോ ന ഉട്ഠഹതി, താവ ദുക്കടം, അഹരിതേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന അഹരിതസഞ്ഞായ ഛഡ്ഡിതഖേത്തേ വാ, സാമികേ അപലോകേത്വാ വാ ഛഡ്ഡേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സേസം അട്ഠമസദിസമേവാതി.

ദുതിയഉച്ചാരഛഡ്ഡനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. നച്ചഗീതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ നച്ചന്തി അന്തമസോ മോരനച്ചമ്പി. ഗീതന്തി അന്തമസോ ധമ്മഭാണകഗീതമ്പി. വാദിതന്തി അന്തമസോ ഉദകഭേരിവാദിതമ്പി. ദസ്സനായാതി ഏതേസു യംകിഞ്ചി ദസ്സനായ ഗച്ഛന്തിയാ പദേ പദേ ദുക്കടം, യത്ഥ ഠിതാ പസ്സതി വാ സുണാതി വാ, ഏകപ്പയോഗേ ഏകാപത്തി, തം തം ദിസം ഓലോകേന്തിയാ പയോഗേ പയോഗേ ആപത്തി.

രാജഗഹേ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ നച്ചാദീനി ദസ്സനായ ഗമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സയം താനി വത്ഥൂനി കരോന്തിയാ, അഞ്ഞം വാ ആണാപേന്തിയാ, ‘‘ചേതിയസ്സ ഉപഹാരം ദേഥാ’’തി ഈദിസേന പരിയായേന വാ ഭണന്തിയാ, ‘‘ചേതിയസ്സ ഉപഹാരം കരോമാ’’തി വാ വുത്തേ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛന്തിയാ ച പാചിത്തിയമേവാതി സബ്ബഅട്ഠകഥാസു (പാചി. അട്ഠ. ൮൩൫-൮൩൭) വുത്തം, ഭിക്ഖുനോ സബ്ബത്ഥ ദുക്കടം. ‘‘തുമ്ഹാകം ചേതിയസ്സ ഉപട്ഠാനം കരോമാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘ഉപട്ഠാനകരണം നാമ സുന്ദര’’ന്തി ഈദിസം പരിയായം ഭണന്തിയാ, ആരാമേ ഠത്വാ പസ്സന്തിയാ വാ സുണന്തിയാ വാ, തഥാ അത്തനോ ഠിതോകാസം ആഗന്ത്വാ പയോജിതം പടിപഥം ഗച്ഛന്തിയാ സമ്മുഖീഭൂതം സലാകഭത്താദികേ സതി കരണീയേ ഗന്ത്വാ, ആപദാസു വാ സമജ്ജട്ഠാനം പവിസിത്വാപി പസ്സന്തിയാ വാ സുണന്തിയാ വാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. നച്ചാദീനം അഞ്ഞതരതാ, അഞ്ഞത്ര അനുഞ്ഞാതകാരണാ ഗമനം, ദസ്സനം വാ സവനം വാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനി, ഇദം പന ലോകവജ്ജം, അകുസലചിത്തം, തിവേദനന്തി.

നച്ചഗീതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ലസുണവഗ്ഗോ പഠമോ.

൨. രത്തന്ധകാരവഗ്ഗോ

൧. രത്തന്ധകാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അന്ധകാരവഗ്ഗസ്സ പഠമേ രത്തന്ധകാരേതി രത്തിഅന്ധകാരേ. അപ്പദീപേതി പജ്ജോതചന്ദസൂരിയഅഗ്ഗീസു ഏകേകേനാപി അനോഭാസിതേ. പുരിസേനാതി സന്തിട്ഠിതും സല്ലപിതുഞ്ച വിഞ്ഞുനാ മനുസ്സപുരിസേന സദ്ധിം. സന്തിട്ഠേയ്യ വാതി ഹത്ഥപാസേ ഠിതമത്തായ പാചിത്തിയം. സല്ലപേയ്യാതി തത്ഥ ഠത്വാ ഗേഹസിതകഥം കഥേന്തിയാപി പാചിത്തിയമേവ.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ഏവം സന്തിട്ഠനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, പുരിസസ്സ ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ, യക്ഖാദീനം ഹത്ഥപാസം അവിജഹിത്വാപി സന്തിട്ഠന്തിയാ, സല്ലപേന്തിയാ വാ ദുക്കടം, യംകിഞ്ചി വിഞ്ഞും ദുതിയം ഗഹേത്വാ ഏവം കരോന്തിയാ, അരഹോപേക്ഖായ, അഞ്ഞവിഹിതായ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. രത്തന്ധകാരതാ, പുരിസസ്സ ഹത്ഥപാസേ ഠാനം വാ സല്ലപനം വാ, സഹായാഭാവോ, രഹോപേക്ഖതാതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനം, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, തിവേദനന്തി.

രത്തന്ധകാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. പടിച്ഛന്നോകാസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ പടിച്ഛന്നേ ഓകാസേതി കുട്ടാദീസു യേന കേനചി പടിച്ഛന്നേ, ഇദമേവേത്ഥ നാനത്തം.

പടിച്ഛന്നോകാസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. അജ്ഝോകാസസല്ലപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ അജ്ഝോകാസേതി നാനം, സേസം ഉഭയത്ഥാപി പഠമസദിസമേവാതി.

അജ്ഝോകാസസല്ലപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ദുതിയികഉയ്യോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ രഥികായാതി രച്ഛായം. ബ്യൂഹേതി അനിവിദ്ധരച്ഛായം. സിങ്ഘാടകേതി ചച്ചരേ. നികണ്ണികം വാ ജപ്പേയ്യാതി കണ്ണമൂലേ കിഞ്ചി ജപ്പേയ്യ. ഉയ്യോജേയ്യാതി അനാചാരം ചരിതുകാമതായ ‘‘ഗച്ഛ ത്വ’’ന്തി ദുതിയികം ഉയ്യോജേയ്യ. പാചിത്തിയന്തി പുരിമനയേനേവ താവ സന്തിട്ഠനാദീസു തീണി പാചിത്തിയാനി, ഉയ്യോജേന്തിയാ പന ഉയ്യോജനേ ച ഹത്ഥപാസവിജഹനേ ച ദുക്കടം, വിജഹിതേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ഏവം സന്തിട്ഠനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം പുരിമത്തയസദിസമേവ. അനാപത്തിയം പന ‘‘ന അനാചാരം ആചരിതുകാമാ, സതി കരണീയേ ദുതിയികം ഭിക്ഖുനിം ഉയ്യോജേതീ’’തി (പാചി. ൮൫൨) ഏത്തകം അധികന്തി.

ദുതിയികഉയ്യോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. അനാപുച്ഛാപക്കമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ പുരേഭത്തന്തി അരുണുഗ്ഗമനം ഉപാദായ യാവ മജ്ഝന്ഹികം. ആസനേതി പല്ലങ്കസ്സോകാസഭൂതേ. സാമികേ അനാപുച്ഛാതി തസ്മിം കുലേ യംകിഞ്ചി വിഞ്ഞും മനുസ്സം അനാപുച്ഛാ. പക്കമേയ്യാതി ഏത്ഥ ഛന്നസ്സ അന്തോ നിസീദിത്വാ അനോവസ്സകം അജ്ഝോകാസേ ഉപചാരം അതിക്കാമേന്തിയാ പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ അനാപുച്ഛാ പക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, പല്ലങ്കസ്സ അനോകാസേ ദുക്കടം, തഥാ ആപുച്ഛിതേ അനാപുച്ഛിതസഞ്ഞായ ചേവ വേമതികായ ച. ആപുച്ഛിതസഞ്ഞായ പന, അസംഹാരിമേ, ഗിലാനായ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. പുരേഭത്തതാ, അന്തരഘരേ നിസജ്ജാ, ആസനസ്സ പല്ലങ്കോകാസതാ, അഞ്ഞത്ര അനുഞ്ഞാതകാരണാ അനാപുച്ഛനം, വുത്തപരിച്ഛേദാതിക്കമോതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

അനാപുച്ഛാപക്കമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അനാപുച്ഛാഅഭിനിസീദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ പച്ഛാഭത്തന്തി മജ്ഝന്ഹികേ വീതിവത്തേ യാവ സൂരിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമാ. അഭിനിസീദേയ്യ വാതി ആദിമ്ഹി നിസീദിത്വാ ഗച്ഛന്തിയാ ഏകാ ആപത്തി, അനിസീദിത്വാ നിപജ്ജിത്വാവ ഗച്ഛന്തിയാപി ഏകാ, നിസീദിത്വാ നിപജ്ജന്തിയാ ദ്വേ.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ആസനേ അഭിനിസീദനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം പഞ്ചമസദിസമേവ. യഥാ പന തത്ഥ അസംഹാരിമേ, ഏവമിധ ധുവപഞ്ഞത്തേ അനാപത്തീതി.

അനാപുച്ഛാഅഭിനിസീദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. അനാപുച്ഛാസന്ഥരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ വികാലേതി അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ. സേയ്യന്തി അന്തമസോ പണ്ണസന്ഥാരമ്പി, സേസം ഛട്ഠസദിസമേവ.

ഇദം പന സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ വികാലേ കുലാനി ഉപസങ്കമിത്വാ സാമികേ അനാപുച്ഛിത്വാ സേയ്യം സന്ഥരിത്വാ അഭിനിസീദനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അനാപത്തിയഞ്ചേത്ഥ ധുവപഞ്ഞത്തം നാമ നത്ഥീതി.

അനാപുച്ഛാസന്ഥരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. പരഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ദുഗ്ഗഹിതേന ദൂപധാരിതേനാതി യം വുത്തം, തതോ അഞ്ഞഥാ ഗഹിതേന ച ഉപധാരിതേന ച. പരന്തി ‘‘അഹം കിരയ്യേ അയ്യം ന സക്കച്ചം ഉപട്ഠഹാമീ’’തിആദിനാ (പാചി. ൮൬൯) നയേന ഉപസമ്പന്നം ഉജ്ഝാപേന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ഏവം പരം ഉജ്ഝാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അനുപസമ്പന്നായ തികദുക്കടം, ഉമ്മത്തികാദീനംയേവ അനാപത്തി. ദുഗ്ഗഹിതതാ, ഉജ്ഝാപനം, യം ഉജ്ഝാപേതി, തസ്സാ ഉപസമ്പന്നതാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന ദുക്ഖവേദനന്തി.

പരഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പരഅഭിസപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ അഭിസപേയ്യാതി സപഥം കരേയ്യ. തത്ഥ ‘‘നിരയേ ഉപപജ്ജാമി, നിരയേ ഉപപജ്ജതൂ’’തിഏവമാദീനി വദമാനാ നിരയേന അഭിസപതി നാമ, അക്കോസതീതി അത്ഥോ. ‘‘ഗിഹിനീ ഹോമി, ഗിഹിനീ ഹോതൂ’’തിഏവമാദീനി വദമാനാ ബ്രഹ്മചരിയേന. തസ്സാ വാചായ വാചായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ചണ്ഡകാളിം ആരബ്ഭ ഏവം അഭിസപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അനുപസമ്പന്നായ തികദുക്കടം, തിരച്ഛാനയോനിയാ വാ പേത്തിവിസയേന വാ മനുസ്സദോഭഗ്ഗേന വാ അഭിസപനേ ദുക്കടം. അത്ഥധമ്മാനുസാസനിപുരേക്ഖാരാനം ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. നിരയേന വാ ബ്രഹ്മചരിയേന വാ അഭിസപനം, ഉപസമ്പന്നതാ, അത്ഥധമ്മപുരേക്ഖാരാദീനം അഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അട്ഠമസദിസാനേവാതി.

പരഅഭിസപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. രോദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ വധിത്വാതി ഹത്ഥാദീഹി പഹരിത്വാ, ഉഭയം കരോന്തിയാവ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ചണ്ഡകാളിം ആരബ്ഭ അത്താനം വധിത്വാ രോദനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, കേവലം വധന്തിയാ വാ രോദന്തിയാ വാ ദുക്കടമേവ. ഞാതിരോഗഭോഗബ്യസനേഹി ഫുട്ഠായ കേവലം രോദന്തിയാ ഏവ ന വധന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അത്താനം വധനഞ്ചേവ, രോദനഞ്ചാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സമനുഭാസനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയമേവാതി.

രോദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

രത്തന്ധകാരവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

൩. നഗ്ഗവഗ്ഗോ

൧. നഗ്ഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നഗ്ഗവഗ്ഗസ്സ പഠമേ നഗ്ഗാതി അനിവത്ഥാ വാ അപാരുതാ വാ. ഏവഞ്ഹി നഹായന്തിയാ സബ്ബപ്പയോഗേസു ദുക്കടം, നഹാനപരിയോസാനേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ഏവം നഹാനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ഉദകസാടികചീവരേ അച്ഛിന്നേ വാ നട്ഠേ വാ, ‘‘മഹഗ്ഘം ഇദം ദിസ്വാ ചോരാപി ഹരേയ്യു’’ന്തി ഏവരൂപാസു ആപദാസു വാ നഹായന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. നഗ്ഗതാ, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോ, നഹാനപരിയോസാനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

നഗ്ഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഉദകസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ അപ്പമാണികായോ ഉദകസാടികായോ ധാരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസമേത്ഥ സബ്ബം രതനവഗ്ഗേ നിസീദനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

ഉദകസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ വിസിബ്ബേത്വാതി ദുസ്സിബ്ബിതം പുനസിബ്ബനത്ഥായ വിസിബ്ബേത്വാ. അനന്തരായികിനീതി ദസസു അന്തരായേസു ഏകേകസ്മിമ്പി അസതി. അഞ്ഞത്ര ചതൂഹപഞ്ചാഹാതി വിസിബ്ബിതദിവസതോ പഞ്ച ദിവസേ അതിക്കാമേത്വാ ‘‘നേവ സിബ്ബിസ്സാമി, ന സിബ്ബാപനായ ഉസ്സുക്കം കരിസ്സാമീ’’തി ധുരം നിക്ഖിത്തമത്തേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ചീവരം വിസിബ്ബേത്വാ ന സിബ്ബനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അനുപസമ്പന്നായ തികദുക്കടം, തഥാ ഉഭിന്നമ്പി അഞ്ഞസ്മിം പരിക്ഖാരേ. യാ പന അന്തരായികിനീ വാ ഹോതി, പരിയേസിത്വാ വാ കിഞ്ചി ന ലഭതി, കരോന്തീ വാ പഞ്ചാഹം അതിക്കാമേതി, തസ്സാ ച, ഗിലാനായ ച, ആപദാസു ച, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. നിവാസനപാരുപനുപഗചീവരതാ, ഉപസമ്പന്നായ സന്തകതാ, സിബ്ബനത്ഥായ വിസിബ്ബനം വാ വിസിബ്ബാപനം വാ, അഞ്ഞത്ര അനുഞ്ഞാതകാരണാ പഞ്ചാഹാതിക്കമോ, ധുരനിക്ഖേപോതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സമനുഭാസനസദിസാനീതി.

ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. സങ്ഘാടിചാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ പഞ്ച അഹാനി പഞ്ചാഹം, പഞ്ചാഹമേവ പഞ്ചാഹികം. സങ്ഘാടീനം ചാരോ സങ്ഘാടിചാരോ, പരിഭോഗവസേന വാ ഓതാപനവസേന വാ സങ്ഘടിതട്ഠേന ‘സങ്ഘാടീ’തി ലദ്ധനാമം തിചീവരം, ഉദകസാടികാ, സംകച്ചികാതി ഇമേസം പഞ്ചന്നം ചീവരാനം പരിവത്തനന്തി അത്ഥോ. അതിക്കാമേയ്യ പാചിത്തിയന്തി ഛട്ഠേ അരുണുഗ്ഗമനേ ഏകസ്മിം ചീവരേ വുത്തനയേന അപരിവത്തിതേ ഏകാ ആപത്തി, പഞ്ചസു പഞ്ച.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ സന്തരുത്തരേന ജനപദചാരികം പക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, പഞ്ചാഹാനതിക്കന്തേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന അനതിക്കന്തസഞ്ഞായ, പഞ്ചമം ദിവസം പഞ്ച ചീവരാനി നിവാസേന്തിയാ വാ പാരുപന്തിയാ വാ ഓതാപേന്തിയാ വാ, ഗിലാനായ, ‘‘ഇദം മേ ചീവരം മഹഗ്ഘം ഈദിസേ ചോരഭയേ ന സക്കാ ധാരേതു’’ന്തി ഏവരൂപാസു ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. പഞ്ചന്നം ചീവരാനം അഞ്ഞതരതാ, പഞ്ചാഹാതിക്കമോ, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോ, അപരിവത്തനന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനീതി.

സങ്ഘാടിചാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചീവരസങ്കമനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ ചീവരസങ്കമനീയന്തി സങ്കമേതബ്ബം ചീവരം, അഞ്ഞിസ്സാ സന്തകം അനാപുച്ഛാ ഗഹിതം പുന പടിദാതബ്ബം പഞ്ചന്നം അഞ്ഞതരം ചീവരന്തി അത്ഥോ. ധാരേയ്യാതി സചേ തം നിവാസേതി വാ പാരുപതി വാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം ആദായ അനാപുച്ഛാ പാരുപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അനുപസമ്പന്നായ തികദുക്കടം. യാ പന തായ വാ ദിന്നം, തം വാ ആപുച്ഛാ, അച്ഛിന്നനട്ഠചീവരികാ വാ ഹുത്വാ, ‘‘ഇദം മേ ചീവരം മഹഗ്ഘം ഈദിസേ ചോരഭയേ ന സക്കാ ധാരേതു’’ന്തി ഏവരൂപാസു ആപദാസു വാ ധാരേതി, തസ്സാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ചീവരസങ്കമനീയതാ, ഉപസമ്പന്നായ സന്തകതാ, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോ, ധാരണന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമകഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

ചീവരസങ്കമനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഗണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ ഗണസ്സാതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ. ചീവരലാഭന്തി വികപ്പനുപഗമ്പി പച്ഛിമം ലഭിതബ്ബം ചീവരം. അന്തരായം കരേയ്യാതി യഥാ തേ ദാതുകാമാ ന ദേന്തി, ഏവം പരക്കമേയ്യ. പാചിത്തിയന്തി സചേ തസ്സാ വചനേന തേ ന ദേന്തി, ഭിക്ഖുനിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ഗണസ്സ ചീവരലാഭന്തരായകരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അഞ്ഞസ്മിം പരിക്ഖാരേ ദുക്കടം, സമ്ബഹുലാനം പന ഏകഭിക്ഖുനിയാ വാ ചീവരലാഭേപി ദുക്കടമേവ. ‘‘സമഗ്ഘകാലേ ദസ്സഥാ’’തി ഏവം ആനിസംസം ദസ്സേത്വാ നിവാരേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. വികപ്പനുപഗപച്ഛിമതാ, സങ്ഘസ്സ പരിണതഭാവോ, വിനാ ആനിസംസദസ്സനേന അന്തരായകരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനീതി.

ഗണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. പടിബാഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ ധമ്മികം ചീവരവിഭങ്ഗന്തി സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന സന്നിപതിത്വാ കരീയമാനം ചീവരവിഭങ്ഗ. പടിബാഹേയ്യാതി പടിസേധേയ്യ, ഏവം പടിസേധേന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ധമ്മികം ചീവരവിഭങ്ഗം പടിബാഹനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ധമ്മികേ വേമതികായ, അധമ്മികേ ധമ്മികസഞ്ഞായ ചേവ വേമതികായ ച ദുക്കടം. ഉഭയത്ഥ അധമ്മികസഞ്ഞായ, ആനിസംസം ദസ്സേത്വാ പടിബാഹന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ചീവരവിഭങ്ഗസ്സ ധമ്മികതാ, ധമ്മികസഞ്ഞിതാ, വിനാ ആനിസംസേന പടിബാഹനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനേവാതി.

പടിബാഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ചീവരദാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ സമണചീവരന്തി കപ്പകതം നിവാസനപാരുപനുപഗം, ഏവരൂപം ഠപേത്വാ പഞ്ച സഹധമ്മികേ മാതാപിതരോ ച യസ്സ കസ്സചി ഗഹട്ഠസ്സ വാ പബ്ബജിതസ്സ വാ പരിച്ചജിത്വാ ദേന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ അഗാരികസ്സ സമണചീവരദാനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം. മാതാപിതൂനം പരിച്ചജിത്വാപി, അഞ്ഞേസം താവകാലികമേവ ദേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സമണചീവരതാ, ഠപേത്വാ സഹധമ്മികേ ച മാതാപിതരോ ച അഞ്ഞേസം ദാനം, അതാവകാലികതാതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സഞ്ചരിത്തസദിസാനീതി.

ചീവരദാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. കാലഅതിക്കമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ദുബ്ബലചീവരപച്ചാസായാതി ദുബ്ബലായ ചീവരപച്ചാസായ, ‘‘സചേ സക്കോമ ദസ്സാമാ’’തി ഏത്തകമത്തം സുത്വാ ഉപ്പാദിതായ ആസായാതി അത്ഥോ. ചീവരകാലസമയം അതിക്കാമേയ്യാതി വസ്സംവുട്ഠഭിക്ഖുനീഹി കാലചീവരേ ഭാജിയമാനേ ‘‘ആഗമേയ്യാഥ, അയ്യേ, അത്ഥി സങ്ഘസ്സ ചീവരപച്ചാസാ’’തി വത്വാ തം ചീവരവിഭങ്ഗം ചീവരകാലം അതിക്കാമേയ്യ, തസ്സാ അനത്ഥതേ കഥിനേ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമമാസം, അത്ഥതേ കഥിനേ കഥിനുബ്ഭാരദിവസം അതിക്കാമേന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ദുബ്ബലചീവരപച്ചാസായ ചീവരകാലസമയം അതിക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ദുബ്ബലചീവരേ വേമതികായ, അദുബ്ബലചീവരേ ദുബ്ബലചീവരസഞ്ഞായ ചേവ വേമതികായ ച ദുക്കടം. ഉഭയത്ഥ അദുബ്ബലചീവരസഞ്ഞായ, കിഞ്ചാപി ‘ന സക്കോമാ’തി വദന്തി, ‘‘ഇദാനി പന തേസം കപ്പാസോ വാ ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, സദ്ധോ വാ പുരിസോ ആഗമിസ്സതി, തസ്മിം ആഗതേ അദ്ധാ ദസ്സന്തീ’’തി ഏവം ആനിസംസം ദസ്സേത്വാ നിവാരേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ദുബ്ബലചീവരതാ, ദുബ്ബലസഞ്ഞിതാ, വിനാ ആനിസംസേന നിവാരണന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനീതി.

കാലഅതിക്കമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. കഥിനുദ്ധാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ ധമ്മികം കഥിനുദ്ധാരന്തി സബ്ബാസം ഭിക്ഖുനീനം അകാലചീവരം ദാതുകാമേന ഉപാസകേന യത്തകോ അത്ഥാരമൂലികോ ആനിസംസോ, തതോ അധികം വാ സമകം വാ ദത്വാ യാചിതേന സമഗ്ഗേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന യം കഥിനം ഞത്തിദുതിയകമ്മേന അന്തരാ ഉദ്ധരീയതി, തസ്സ സോ ഉദ്ധാരോ ‘ധമ്മികോ’തി വുച്ചതി, ഏവരൂപം കഥിനുദ്ധാരന്തി അത്ഥോ. പടിബാഹേയ്യാതി നിവാരേയ്യ, തസ്സ ഏവരൂപം കഥിനുദ്ധാരം നിവാരേന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ കഥിനുദ്ധാരം പടിബാഹനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസം സത്തമേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

കഥിനുദ്ധാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നഗ്ഗവഗ്ഗോ തതിയോ.

൪. തുവട്ടവഗ്ഗോ

൧. ഏകമഞ്ചതുവട്ടനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തുവട്ടവഗ്ഗസ്സ പഠമേ തുവട്ടേയ്യുന്തി നിപജ്ജേയ്യും. താസു പന ഏകായ വാ നിപന്നായ അപരാ നിപജ്ജതു, ദ്വേപി വാ സഹേവ നിപജ്ജന്തു, ദ്വിന്നമ്പി പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ദ്വിന്നം ഏകമഞ്ചേ തുവട്ടനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സചേ പന ഏകായ നിപന്നായ ഏകാ നിസീദതി, ഉഭോ വാ നിസീദന്തി, താസം, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഏകമഞ്ചതാ, ദ്വിന്നം തുവട്ടനന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ഏകമഞ്ചതുവട്ടനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഏകത്ഥരണതുവട്ടനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ഏകം അത്ഥരണഞ്ചേവ പാവുരണഞ്ച ഏതാസന്തി ഏകത്ഥരണപാവുരണാ, സംഹാരിമാനം പാവാരത്ഥരണകടസാരകാദീനം ഏകം അന്തം അത്ഥരിത്വാ ഏകം പാരുപിത്വാ തുവട്ടേന്തീനമേതം അധിവചനം. പാചിത്തിയന്തി തംയേവ അത്ഥരിത്വാ തം പാരുപിത്വാ നിപജ്ജന്തീനം പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ഏവം തുവട്ടനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അത്ഥരണേ വാ പാവുരണേ വാ ഏകസ്മിം ദുക്കടം, നാനത്ഥരണപാവുരണേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന നാനത്ഥരണപാവുരണസഞ്ഞായ, വവത്ഥാനം ദസ്സേത്വാ നിപജ്ജന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സേസം പഠമസദിസമേവാതി.

ഏകത്ഥരണതുവട്ടനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. അഫാസുകരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ അഫാസുന്തി ‘‘ഇമിനാ ഇമിസ്സാ അഫാസു ഭവിസ്സതീ’’തി അനാപുച്ഛാ പുരതോ ചങ്കമനട്ഠാനനിസ്സജ്ജാദയോ വാ ഉദ്ദിസഉദ്ദിസാപനപരിപുച്ഛനസജ്ഝായം വാ കരോന്തിയാ ചങ്കമനേ നിവത്തനഗണനായ, ഠാനാദീസു പയോഗഗണനായ, ഉദ്ദേസാദീസു പദഗണനായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ സഞ്ചിച്ച അഫാസുകരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അനുപസമ്പന്നായ തികദുക്കടം, ന അഫാസുകാമതായ, ആപുച്ഛാ പുരതോ ചങ്കമനാദീനി കരോന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉപസമ്പന്നതാ, അഫാസുകാമതാ, അഫാസുകരണം, അനാപുച്ഛനന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയം, ദുക്ഖവേദനന്തി.

അഫാസുകരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. നഉപട്ഠാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ ദുക്ഖിതന്തി ഗിലാനം. സഹജീവിനിന്തി സദ്ധിവിഹാരിനിം. നേവ ഉപട്ഠഹേയ്യാതി തസ്സാ ഉപട്ഠാനം സയം വാ അകരോന്തിയാ, പരേഹി വാ അകാരേന്തിയാ ധുരം നിക്ഖിത്തമത്തേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ദുക്ഖിതം സഹജീവിനിം അനുപട്ഠാനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അന്തേവാസിനിയാ വാ അനുപസമ്പന്നായ വാ ദുക്കടം, ദസസു അഞ്ഞതരന്തരായേ സതി പരിയേസിത്വാ അലഭന്തിയാ, ഗിലാനായ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഗിലാനതാ, സദ്ധിവിഹാരിതാ, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോ, ഉപട്ഠാനേ ധുരനിക്ഖേപോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സമനുഭാസനസദിസാനീതി.

നഉപട്ഠാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ ഉപസ്സയം ദത്വാതി സകവാടബദ്ധം അത്തനോ പുഗ്ഗലികവിഹാരം ദത്വാ. നിക്കഡ്ഢേയ്യാതി ബഹൂനിപി ദ്വാരാനി ഏകപ്പയോഗേന നിക്കഡ്ഢേന്തിയാ ഏകാ ആപത്തി, നാനാപയോഗേഹി പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ, ആണത്തിയമ്പി ഏസേവ നയോ. സചേ പന ‘‘ഇമഞ്ചിമഞ്ച ദ്വാരം അതിക്കാമേഹീ’’തി ആണാപേതി, ഏകായ ആണത്തിയാ ഏവ ദ്വാരഗണനായ ആപത്തിയോ.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ഏതാദിസേ വത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അകവാടബദ്ധതോ ദുക്കടം, അനുപസമ്പന്നായ തികദുക്കടം, സകവാടബദ്ധതോ വാ അകവാടബദ്ധതോ വാ ഉഭിന്നമ്പി പരിക്ഖാരനിക്കഡ്ഢനേ ദുക്കടമേവ, സേസം സങ്ഘികവിഹാരനിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയമേവാതി.

നിക്കഡ്ഢനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. സംസട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠം ഉത്താനപദത്ഥമേവ. സാവത്ഥിയം ചണ്ഡകാളിം ആരബ്ഭ സംസട്ഠവിഹാരവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസമേത്ഥ പഠമഅരിട്ഠസിക്ഖാപദേ വുത്തവിനിച്ഛയസദിസമേവാതി.

സംസട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. അന്തോരട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ അന്തോരട്ഠേതി യസ്സ വിജിതേ വിഹരതി, തസ്സ രട്ഠേ. അസത്ഥികാ ചാരികന്തി വിനാ സത്ഥേന ഗച്ഛന്തിയാ, ഗാമന്തരഗണനായ, അഗാമകേ അരഞ്ഞേ അദ്ധയോജനഗണനായ പാചിത്തിയം.