൯. ഛത്തുപാഹനവഗ്ഗോ

൧. ഛത്തുപാഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛത്തവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ഛത്തുപാഹനന്തി പദഭാജനേ (പാചി. ൧൧൭൮-൧൧൮൨) വുത്തലക്ഖണം ഛത്തഞ്ച ഉപാഹനായോ ച. ധാരേയ്യാതി പരിഭോഗവസേന മഗ്ഗഗമനേ ഏകപ്പയോഗേനേവ ദിവസമ്പി ധാരേന്തിയാ ഏകാ ആപത്തി. സചേ പന താദിസം ഠാനം പത്വാ ഛത്തമ്പി അപനാമേത്വാ ഉപാഹനാപി ഓമുഞ്ചിത്വാ പുനപ്പുനം ധാരേതി, പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ഛത്തുപാഹനധാരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഗിലാനാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, ഛത്തസ്സേവ ഉപാഹനാനംയേവ വാ ധാരണേ ദുക്കടം, അഗിലാനായ തികപാചിത്തിയം, ഗിലാനായ ദ്വികദുക്കടം. ഗിലാനസഞ്ഞായ പന, ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ ധാരേന്തിയാ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉഭിന്നം ധാരണം, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ഛത്തുപാഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. യാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ യാനേനാതി വയ്ഹാദിനാ. ഏത്ഥാപി ഓരോഹിത്വാ പുനപ്പുനം അഭിരുഹന്തിയാ പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം. അനാപത്തിയം ‘‘ആരാമേ ആരാമൂപചാരേ’’തി നത്ഥി, സേസം പഠമേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

യാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. സങ്ഘാണിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ സങ്ഘാണിന്തി യംകിഞ്ചി കടൂപഗം. ധാരേയ്യാതി കടിയം പടിമുഞ്ചേയ്യ. ഏത്ഥാപി ഓമുഞ്ചിത്വാ ഓമുഞ്ചിത്വാ ധാരേന്തിയാ പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ സങ്ഘാണിം ധാരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. ആബാധപച്ചയാ കടിസുത്തം ധാരേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സേസം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം, ഇദം പന അകുസലചിത്തന്തി.

സങ്ഘാണിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഇത്ഥാലങ്കാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ ഇത്ഥാലങ്കാരന്തി സീസൂപഗാദീസു അഞ്ഞതരം യംകിഞ്ചി പിളന്ധനം. ഇധ തസ്സ തസ്സ വസേന വത്ഥുഗണനായ ആപത്തി വേദിതബ്ബാ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ഇത്ഥാലങ്കാരം ധാരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ആബാധപച്ചയാ കിഞ്ചിദേവ ധാരേന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സേസം വുത്തസദിസമേവാതി.

ഇത്ഥാലങ്കാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഗന്ധവണ്ണകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ ഗന്ധവണ്ണകേനാതി യേനകേനചി ഗന്ധേന ച വണ്ണകേന ച. ഇധ ഗന്ധാദിയോജനതോ പട്ഠായ പുബ്ബപയോഗേ ദുക്കടം, നഹാനപരിയോസാനേ പാചിത്തിയം. ആബാധപച്ചയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സേസം ചതുത്ഥസദിസമേവാതി.

ഗന്ധവണ്ണകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. വാസിതകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ വാസിതകേനാതി ഗന്ധവാസിതകേന. പിഞ്ഞാകേനാതി തിലപിട്ഠേന. സേസം പഞ്ചമസദിസമേവാതി.

വാസിതകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ഭിക്ഖുനിഉമ്മദ്ദാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ ഉമ്മദ്ദാപേയ്യാതി ഉബ്ബട്ടാപേയ്യ. പരിമദ്ദാപേയ്യാതി സമ്ബാഹാപേയ്യ. ഏത്ഥ ച ഹത്ഥം അമുഞ്ചിത്വാ ഉബ്ബട്ടനേ ഏകാവ ആപത്തി, മോചേത്വാ മോചേത്വാ ഉബ്ബട്ടനേ പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ. സമ്ബാഹനേപി ഏസേവ നയോ.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനിയാ ഉമ്മദ്ദാപനപരിമദ്ദാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ഗിലാനായ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഇധ മഗ്ഗഗമനപരിസ്സമോപി ഗേലഞ്ഞം, ചോരഭയാദീഹി സരീരകമ്പനാദയോപി ആപദാ. സേസം ചതുത്ഥേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

ഭിക്ഖുനിഉമ്മദ്ദാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮-൯-൧൦. സിക്ഖമാനഉമ്മദ്ദാപനാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമനവമദസമേസുപി സിക്ഖമാനായ സാമണേരിയാ ഗിഹിനിയാതി ഏത്തകമേവ നാനം. സേസം സത്തമസദിസമേവാതി.

സിക്ഖമാനഉമ്മദ്ദാപനാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. അനാപുച്ഛാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകാദസമേ ഭിക്ഖുസ്സ പുരതോതി ന അഭിമുഖമേവാതി അത്ഥോ, ഇദം പന ഉപചാരം സന്ധായ കഥിതന്തി വേദിതബ്ബം. തസ്മാ ഭിക്ഖുസ്സ ഉപചാരേ അന്തമസോ ഛമായപി ‘‘നിസീദാമി, അയ്യാ’’തി അനാപുച്ഛിത്വാ നിസീദന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ അനാപുച്ഛാ നിസീദനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, ആപുച്ഛിതേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം ആപുച്ഛിതസഞ്ഞായ, ഗിലാനായ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഭിക്ഖുസ്സ അനാപുച്ഛാ, ഉപചാരേ നിസജ്ജാ, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

അനാപുച്ഛാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൨. പഞ്ഹാപുച്ഛനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദ്വാദസമേ അനോകാസകതന്തി ‘‘അസുകസ്മിം നാമ ഠാനേ പുച്ഛാമീ’’തി ഏവം അകതഓകാസം, തസ്മാ സുത്തന്തേ ഓകാസം കാരാപേത്വാ വിനയം വാ അഭിധമ്മം വാ പുച്ഛന്തിയാ പാചിത്തിയം. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ, സബ്ബസോ അകാരിതേ പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ അനോകാസകതം ഭിക്ഖും പഞ്ഹം പുച്ഛനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. തത്ഥ തത്ഥ ഓകാസം കാരാപേത്വാ പുച്ഛന്തിയാ, അനോദിസ്സ ഓകാസം കാരാപേത്വാ യത്ഥ കത്ഥചി പുച്ഛന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഭിക്ഖുസ്സ അനോകാസകാരാപനം, പഞ്ഹം പുച്ഛനന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പദസോധമ്മസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

പഞ്ഹാപുച്ഛനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൩. അസംകച്ചികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തേരസമേ അസംകച്ചികാതി അധക്ഖകഉബ്ഭനാഭിമണ്ഡലസങ്ഖാതസ്സ സരീരസ്സ പടിച്ഛാദനത്ഥം അനുഞ്ഞാതസംകച്ചികവിരഹിതാ. ഗാമം പവിസേയ്യാതി ഏത്ഥ പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപം, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരം അതിക്കമന്തിയാ വാ ഓക്കമന്തിയാ വാ പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖുനിം ആരബ്ഭ അസംകച്ചികായ ഗാമം പവിസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. യസ്സാ പന സംകച്ചികചീവരം അച്ഛിന്നം വാ നട്ഠം വാ, തസ്സാ, ഗിലാനായ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അസംകച്ചികതാ, വുത്തപരിച്ഛേദാതിക്കമോ, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

അസംകച്ചികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛത്തുപാഹനവഗ്ഗോ നവമോ.

൧൦…പേ…൧൬. മുസാവാദാദിവഗ്ഗോ

മുസാവാദാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഇതോ പരേസു മുസാവാദവഗ്ഗാദീസു സത്തസു വഗ്ഗേസു ഭിക്ഖുപാതിമോക്ഖവണ്ണനായം വുത്തനയേനേവ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി.

സോളസമവഗ്ഗോ.

ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ അയ്യായോ ഛസട്ഠിസതാ പാചിത്തിയാ ധമ്മാതി ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ പഞ്ഞത്താ സാധാരണാ സത്തതി, അസാധാരണാ ഛന്നവുതീതി ഏവം ഛസട്ഠിസതാ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

ഭിക്ഖുനിപാതിമോക്ഖേ

സുദ്ധപാചിത്തിയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തത്രായം സങ്ഖേപതോ അസാധാരണസിക്ഖാപദേസു സമുട്ഠാനവിനിച്ഛയോ – ഗിരഗ്ഗസമജ്ജാ ചിത്താഗാരസിക്ഖാപദം സങ്ഘാണീ ഇത്ഥാലങ്കാരോ ഗന്ധവണ്ണകോ വാസിതകപിഞ്ഞാകോ ഭിക്ഖുനിആദീഹി ഉമ്മദ്ദനപരിമദ്ദനാതി ഇമാനി ദസ സിക്ഖാപദാനി അചിത്തകാനി ലോകവജ്ജാനി അകുസലചിത്താനി. അയം പനേത്ഥ അധിപ്പായോ, വിനാപി ചിത്തേന ആപജ്ജിതബ്ബത്താ അചിത്തകാനി, ചിത്തേ പന സതി അകുസലേനേവ ആപജ്ജിതബ്ബത്താ ലോകവജ്ജാനി ചേവ അകുസലചിത്താനി ചാതി. അവസേസാനി സചിത്തകാനി പണ്ണത്തിവജ്ജാനേവ. ചോരിവുട്ഠാപനം ഗാമന്തരം ആരാമസിക്ഖാപദം ഗബ്ഭിനിവഗ്ഗേ ആദിതോ പട്ഠായ സത്ത, കുമാരിഭൂതവഗ്ഗേ ആദിതോ പട്ഠായ പഞ്ച പുരിസാദിസംസട്ഠം പാരിവാസികഛന്ദദാനം അനുവസ്സവുട്ഠാപനം ഏകന്തരികവുട്ഠാപനന്തി ഇമാനി ഏകൂനവീസതി സിക്ഖാപദാനി സചിത്തകാനി പണ്ണത്തിവജ്ജാനി. അവസേസാനി സചിത്തകാനി ലോകവജ്ജാനേവാതി.