൫. ചിത്താഗാരവഗ്ഗോ

൧. രാജാഗാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചിത്താഗാരവഗ്ഗസ്സ പഠമേ രാജാഗാരന്തി രഞ്ഞോ കീളനഘരം. ചിത്താഗാരന്തി കീളനചിത്തസാലം. ആരാമന്തി കീളനഉപവനം. ഉയ്യാനന്തി കീളനുയ്യാനം. പോക്ഖരണിന്തി കീളനപോക്ഖരണിം. ദസ്സനായാതി ‘‘ഏതേസു യംകിഞ്ചി പസ്സിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛന്തിയാ പദേ പദേ ദുക്കടം, യത്ഥ ഠത്വാ പസ്സതി, തത്ഥ പദം അനുദ്ധരിത്വാ പഞ്ചാപി പസ്സന്തിയാ ഏകാവ ആപത്തി. സചേ പന തം തം വിലോകേത്വാ പസ്സതി, ഗീവം പരിവത്തനപ്പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ, ന ഉമ്മീലനഗണനായ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ചിത്താഗാരം ദസ്സനായ ഗമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ഭിക്ഖുസ്സ സബ്ബത്ഥ ദുക്കടം, അവസേസോ വിനിച്ഛയോ നച്ചദസ്സനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോതി.

രാജാഗാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ആസന്ദിപരിഭുഞ്ജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ആസന്ദീ നാമ അതിക്കന്തപ്പമാണാ വുച്ചതി. പല്ലങ്കോ നാമ സംഹാരിമേന വാളേന കതോതി വുത്തോ. പരിഭുഞ്ജേയ്യാതി ഏത്ഥ പന നിസീദനനിപജ്ജനപ്പയോഗഗണനായ പാചിത്തിയം വേദിതബ്ബം.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ആസന്ദിപല്ലങ്കപരിഭോഗവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ആസന്ദിയാ പാദേ ഛിന്ദിത്വാ, പല്ലങ്കസ്സ വാളേ ഭിന്ദിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആസന്ദിപല്ലങ്കതാ, നിസീദനം നിപജ്ജനം വാതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ആസന്ദിപരിഭുഞ്ജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. സുത്തകന്തനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ സുത്തന്തി ഛന്നം അഞ്ഞതരം. കന്തേയ്യാതി ഏത്ഥ യത്തകം ഹത്ഥേന അഞ്ഛിതം ഹോതി, തസ്മിം തക്കമ്ഹി വേഠിതേ ഏകാ ആപത്തി. ഇദഞ്ഹി സന്ധായ പദഭാജനീയേ (പാചി. ൯൮൮) ‘‘ഉജ്ജവുജ്ജവേ’’തി വുത്തം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ സുത്തം കന്തനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, കന്തനതോ പുബ്ബേ കപ്പാസവിചിനനം ആദിം കത്വാ സബ്ബപ്പയോഗേസു ഹത്ഥവാരഗണനായ ദുക്കടം. കന്തിതസുത്തം കന്തന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അകന്തിതതാ, കന്തനന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

സുത്തകന്തനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഗിഹിവേയ്യാവച്ചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ ഗിഹിവേയ്യാവച്ചന്തി ഗിഹീനം വേയ്യാവച്ചം. സചേപി ഹി മാതാപിതരോ അത്തനോ കിഞ്ചി കമ്മം അകാരാപേത്വാ തേസം യാഗുപചനാദീനി കരോന്തി, പുബ്ബപ്പയോഗേസു പയോഗഗണനായ ദുക്കടാനി ആപജ്ജിത്വാ യാഗുആദീസു ഭാജനഗണനായ, ഖാദനീയാദീസു പൂവഗണനായ പാചിത്തിയം ആപജ്ജതി.

സാവത്ഥിയം സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ആരബ്ഭ ഗിഹീനം വേയ്യാവച്ചകരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, മനുസ്സേഹി സങ്ഘസ്സ യാഗുപാനേ വാ ഭത്തേ വാ ചേതിയപൂജായ വാ കരീയമാനായ തേസം സഹായഭാവേന യാഗുപചനാദീനി, അത്തനോ വേയ്യാവച്ചകരസ്സ ച താനിയേവ കരോന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഗിഹിവേയ്യാവച്ചകരണം, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനേവാതി.

ഗിഹിവേയ്യാവച്ചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. അധികരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ അധികരണന്തി ചതുന്നം അഞ്ഞതരം. പാചിത്തിയന്തി ഇധ ചീവരസിബ്ബനേ വിയ ധുരം നിക്ഖിത്തമത്തേ പാചിത്തിയം, ഏകാഹമ്പി പരിഹാരോ നത്ഥി.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ അധികരണം നവൂപസമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സേസമേത്ഥ ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

അധികരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഭോജനദാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ സഹത്ഥാതി കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ നിസ്സഗ്ഗിയേന വാ ഠപേത്വാ പഞ്ചസഹധമ്മികേ അവസേസാനം അഞ്ഞത്ര ഉദകദന്തപോനാ യംകിഞ്ചി അജ്ഝോഹരണീയം ദദന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ അഗാരികസ്സ ഖാദനീയഭോജനീയദാനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ഉദകദന്തപോനേ ദുക്കടം. യാ പന ദാപേതി ന ദേതി, ഉപനിക്ഖിപിത്വാ ദേതി, ബാഹിരലേപം ദേതി, തസ്സാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അഞ്ഞത്ര ഉദകദന്തപോനാ അജ്ഝോഹരണിയം, ഠപേത്വാ പഞ്ച സഹധമ്മികേ അഞ്ഞസ്സ സഹത്ഥാ ദാനന്തി ഇമാനേത്ഥ ദ്വേ അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ഭോജനദാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ആവസഥചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ ആവസഥചീവരന്തി ‘‘ഉതുനിയോ ഭിക്ഖുനിയോ പരിഭുഞ്ജന്തൂ’’തി ദിന്നചീവരം. അനിസ്സജ്ജിത്വാതി ചതുത്ഥേ ദിവസേ ധോവിത്വാ അഞ്ഞിസ്സാ അന്തമസോ സാമണേരിയാപി ഉതുനിയാ അദത്വാ. പാചിത്തിയന്തി ഏവം അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തിയാ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ആവസഥചീവരം അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, നിസ്സജ്ജിതേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന നിസ്സജ്ജിതസഞ്ഞായ, പുന പരിയായേന വാ, അഞ്ഞാസം ഉതുനീനം അഭാവേന വാ, അച്ഛിന്നനട്ഠചീവരികായ വാ, ആപദാസു വാ പരിഭുഞ്ജന്തിയാ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ആവസഥചീവരതാ, ചതുത്ഥദിവസതാ, ധോവിത്വാ അനിസ്സജ്ജനം, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

ആവസഥചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ആവസഥവിഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ആവസഥന്തി കവാടബദ്ധവിഹാരം. അനിസ്സജ്ജിത്വാതി രക്ഖണത്ഥായ അദത്വാ, ‘‘ഇദം ജഗ്ഗേയ്യാസീ’’തി ഏവം അനാപുച്ഛിത്വാതി അത്ഥോ. ചാരികം പക്കമേയ്യ പാചിത്തിയന്തി ഏത്ഥ സകഗാമതോ അഞ്ഞം ഗാമം ഏകരത്തിവാസത്ഥായപി പക്കമന്തിയാ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആവസഥസ്സ പരിക്ഖേപം, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരം പഠമപാദേന അതിക്കന്തമത്തേ ദുക്കടം, ദുതിയേന പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഥുല്ലനന്ദം ആരബ്ഭ ആവസഥം അനിസ്സജ്ജിത്വാ ചാരികം പക്കമനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, തികപാചിത്തിയം, അകവാടബദ്ധേ ദുക്കടം, നിസ്സജ്ജിതേ ദ്വികദുക്കടം. തസ്മിം പന നിസ്സജ്ജിതസഞ്ഞായ, സതി അന്തരായേ, പടിജഗ്ഗികം പരിയേസിത്വാ അലഭന്തിയാ, ഗിലാനായ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സകവാടബദ്ധതാ, വുത്തനയേന പക്കമനം, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി കഥിനസദിസാനീതി, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

ആവസഥവിഹാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. തിരച്ഛാനവിജ്ജാപരിയാപുണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ തിരച്ഛാനവിജ്ജന്തി യംകിഞ്ചി ബാഹിരകം അനത്ഥസംഹിതം ഹത്ഥിഅസ്സരഥധനുഥരുസിപ്പആഥബ്ബണഖിലനവസീകരണസോസാപനമന്താഗദപ്പയോഗാദിഭേദം പരൂപഘാതകരം വിജ്ജം. പരിയാപുണേയ്യാതി ഏത്ഥ യസ്സ കസ്സചി സന്തികേ തം പദാദിവസേന പരിയാപുണന്തിയാ പദഗണനായ ചേവ അക്ഖരഗണനായ ച പാചിത്തിയന്തി.

തിരച്ഛാനവിജ്ജാപരിയാപുണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. തിരച്ഛാനവിജ്ജാവാചനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ വാചേയ്യാതി പദം വിസേസോ. ഉഭയമ്പി സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ചേവ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖുനിയോ ച ആരബ്ഭ തിരച്ഛാനവിജ്ജം പരിയാപുണനവാചനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം. ലേഖേ, ധാരണായ ച, ഗുത്തത്ഥായ ച യക്ഖപരിത്തനാഗമണ്ഡലാദികേ സബ്ബപരിത്തേ, ഉമ്മത്തികാദീനഞ്ച അനാപത്തി. തിരച്ഛാനവിജ്ജതാ, പരിയാപുണനവാചനാ, അനുഞ്ഞാതകാരണാഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ ദ്വീസുപി തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പദസോധമ്മസദിസാനീതി.

തിരച്ഛാനവിജ്ജാവാചനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചിത്താഗാരവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.