൨. അഭിധമ്മഭാജനീയവണ്ണനാ

൨൦൬-൨൧൪. ‘‘പരിഞ്ഞേയ്യഭാവരഹിതേ ഏകന്തപഹാതബ്ബേ’’തി കസ്മാ വുത്തം, നനു തണ്ഹായപി ചക്ഖാദീനം വിയ തണ്ഹാവത്ഥുതാവചനേന പരിഞ്ഞേയ്യതാ വുത്താ. യഥാഹ ‘‘രൂപതണ്ഹാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം, ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതീ’’തിആദി (ദീ. നി. ൨.൪൦൦; മ. നി. ൧.൧൩൩; വിഭ. ൨൦൩). തപ്പടിബദ്ധസംകിലേസപ്പഹാനവസേന സമതിക്കമിതബ്ബതാ ഹി പരിഞ്ഞേയ്യതാ. ഏകന്തപഹാതബ്ബതാ ച ന തണ്ഹായ ഏവ, അഥ ഖോ അവസേസാനം സംകിലേസധമ്മാനമ്പി. തഥാ ഹി തേസം സബ്ബസോ അച്ചന്തപ്പഹായികാ ദസ്സനഭാവനാതി? സച്ചമേതം, തഥാപി യഥാ ‘‘ദുക്ഖം അരിയസച്ചം പരിഞ്ഞേയ്യ’’ന്തി (സം. നി. ൫.൧൦൯൯) തണ്ഹാവജ്ജേ ഉപാദാനക്ഖന്ധപഞ്ചകേ പരിഞ്ഞേയ്യഭാവോ നിരുള്ഹോ, ന തഥാ തണ്ഹായ, തണ്ഹായ പന ‘‘യായം തണ്ഹാ പോനോഭവികാ’’തിആദിനാ (വിഭ. ൨൦൩; ദീ. നി. ൨.൪൦൦; മ. നി. ൧.൯൧, ൪൬൦; സം. നി. ൫.൧൦൮൧; മഹാവ. ൧൪; പടി. മ. ൧.൩൪) സമുദയഭാവോ വിയ സാതിസയം പഹാതബ്ബഭാവോ നിരുള്ഹോതി ദസ്സേതും ‘‘പരിഞ്ഞേയ്യഭാവരഹിതേ ഏകന്തപ്പഹാതബ്ബേ’’തി വുത്തം. യസ്സ അസങ്ഗഹിതോ പദേസോ അത്ഥി, സോ സപ്പദേസോ, ഏകദേസോതി അത്ഥോ. തത്ഥാതി അരിയസച്ചസദ്ദേ. സമുദയോതി സമുദയത്ഥോ. ‘‘നിപ്പദേസതോ സമുദയം ദസ്സേതു’’ന്തി സമുദയസ്സേവേത്ഥ ഗഹണേ കാരണം ദസ്സേതും ‘‘ദുക്ഖനിരോധാ പനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ദുക്ഖനിരോധാതി ദുക്ഖം, നിരോധോ ച. അരിയസച്ചദേസനായന്തി അരിയസച്ചദേസനായമ്പി സച്ചദേസനായം വിയ. ധമ്മതോതി ദേസേതബ്ബധമ്മതോ നിപ്പദേസാ ഏവ. ‘‘അവസേസാ ച കിലേസാ’’തിആദിനാ ദേസനാഭേദോ ഏവ ഹി തത്ഥ വിസേസോ. തേനാഹ ‘‘ന ഹി തതോ അഞ്ഞോ’’തിആദി. അപുബ്ബോ നത്ഥീതി ധമ്മതോ അപുബ്ബോ നത്ഥീതി അത്ഥോ. തസ്സാതി സമുദയസ്സ. സബ്ബത്ഥ തീസുപി വാരേസൂതി അട്ഠങ്ഗികപഞ്ചങ്ഗികസബ്ബസങ്ഗാഹികഭേദേസു മഹാവാരേസു, തദന്തോഗധേസു ച പഞ്ചസു കോട്ഠാസേസു. അപുബ്ബസ്സാതി ‘‘അവസേസാ ച കിലേസാ’’തിആദിനാ തണ്ഹായ അപുബ്ബസ്സ. അവസിട്ഠകിലേസാദീനഞ്ഹി സമുദയതാവചനം ഇധ അപുബ്ബദസ്സനം. തസ്സ യദിപി ദുതിയതതിയവാരേസു വിസേസോ നത്ഥി, പഞ്ചസു പന കോട്ഠാസേസു ഉപരൂപരി അപുബ്ബം ദസ്സിതന്തി കത്വാ ഏവം വുത്തം. തഞ്ഹി സമുദയവിസേസദസ്സനം, ഇതരം പന മഗ്ഗവിസേസദസ്സനം. തസ്സ ച ധമ്മതോ അപുബ്ബാഭാവോ ദസ്സിതോയേവ. യദി ഏവം ദുതിയാദികോട്ഠാസേസു, പഠമകോട്ഠാസേപി വാ കസ്മാ തണ്ഹാ ഗഹിതാതി ആഹ ‘‘അപുബ്ബസമുദയദസ്സനത്ഥായപി ഹീ’’തിആദി. കേവലായാതി തദഞ്ഞകിലേസാദിനിരപേക്ഖായ. ദേസനാവസേന ന വുത്തോതി ന ധമ്മവസേനാതി അധിപ്പായോ. തസ്മാ ദുക്ഖാദീനി തത്ഥ അരിയസച്ചദേസനായം സപ്പദേസാനി ദസ്സിതാനി ഹോന്തി പരിയായേനാതി ദട്ഠബ്ബം. അഭിധമ്മദേസനാ പന നിപ്പരിയായകഥാതി കത്വാ അട്ഠകഥായം ‘‘നിപ്പദേസതോ സമുദയം ദസ്സേതും’’ഇച്ചേവ വുത്തം. പച്ചയസങ്ഖാതന്തി പച്ചയാഭിമതം പച്ചയഭൂതം, പച്ചയകോട്ഠാസം വാ.

തേസന്തി കുസലധമ്മാനം. പച്ചയാനം പഹാനവസേനാതി ഹേതുനിരോധേന ഫലനിരോധം ദസ്സേതി, തപ്പടിബദ്ധകിലേസപ്പഹാനേന വാ കുസലാനം പഹാനം വുത്തം. യഥാ ‘‘ധമ്മാപി വോ, ഭിക്ഖവേ, പഹാതബ്ബാ’’തി (മ. നി. ൧.൨൪൦). ഇതി പരിയായതോ കുസലാനം പഹാനം വുത്തം, ന നിപ്പരിയായതോ തദഭാവതോതി ആഹ ‘‘ന ഹി കുസലാ പഹാതബ്ബാ’’തി. യഥാ ച കുസലധമ്മേസു, അബ്യാകതധമ്മേസുപി ഏസേവ നയോ. നിരോധന്തി അസങ്ഖതധാതും. അപ്പവത്തിഭാവോതി യോ നിരോധസ്സ നിബ്ബാനസ്സ തണ്ഹാദിഅപ്പവത്തിഹേതുഭാവോ, തം പഹാനന്തി വുത്തന്തി അത്ഥോ.

കായകമ്മാദിസുദ്ധിയാതി പുബ്ബഭാഗകായകമ്മവചീകമ്മആജീവസുദ്ധിയാ ദൂരതരൂപനിസ്സയതം അരിയമഗ്ഗസ്സ ദസ്സേതീതി സമ്ബന്ധോ. പഞ്ചങ്ഗികം…പേ… പവത്തതം ദീപേതി, ന പന അരിയമഗ്ഗസ്സ പഞ്ചങ്ഗികത്താതി അധിപ്പായോ. ഞാപകനിദസ്സനന്തി ഞാപകഭാവനിദസ്സനം, ഏതേന ‘‘വചനതോ’’തി ഇദം ഹേതുഅത്ഥേ നിസ്സക്കവചനന്തി ദസ്സേതി. വചനതോതി വാ ഈദിസസ്സ വചനസ്സ സബ്ഭാവതോ. പടിപദായ ഏകദേസോപി പടിപദാ ഏവാതി അത്ഥോ. നിദ്ദിട്ഠോ ധമ്മസങ്ഗാഹകേഹി സങ്ഗായനവസേന.

ഝാനേഹി ദേസനാപവേസോ ‘‘ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതീ’’തി (ധ. സ. ൨൭൭) ഝാനസീസേന ദേസനാവ. തഥാ ഭാവനാപവേസോ. പാളിഗമനന്തി പാളിപവത്തി പാഠദേസനാ. യഥാവിജ്ജമാനധമ്മവസേനാതി തസ്മിം ചിത്തുപ്പാദേ ലബ്ഭമാനവിതക്കാദിധമ്മവസേന.

അഭിധമ്മഭാജനീയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.