൨. ആയുപ്പമാണവണ്ണനാ

൧൦൨൬. സുപരിമജ്ജിതകഞ്ചനാദാസം വിയ സോഭതി വിജ്ജോതതീതി സുഭോ, സരീരോഭാസോ, തേന സുഭേന കിണ്ണാ വികിണ്ണാതി സുഭകിണ്ണാ.

൧൦൨൭. തംതംമനസികാരന്തി പരിത്തപഥവീകസിണാദിഗതമനസികാരം. അപ്പനാക്ഖണേപീതി പി-സദ്ദേന പുബ്ബഭാഗം സമ്പിണ്ഡേതി. ഛന്ദനം ആരമ്മണപരിയേസനം ഛന്ദോ, കത്തുകമ്യതാഛന്ദോ. പണിധാനം ചിത്തട്ഠപനാ പണിധി, സഞ്ഞാവിരാഗാദീഹി ആരമ്മണസ്സ വിസേസനം തഥാപവത്തായ ഭാവനായ ആരമ്മണകരണമേവ.

വിപുലം വുച്ചതി മഹന്തം, സന്തഭാവോപി മഹനീയതായ മഹന്തമേവാതി ആഹ ‘‘വിപുലാ ഫലാതി വിപുലസന്തസുഖായുവണ്ണാദിഫലാ’’തി.

൧൦൨൮. യം ചാതുമഹാരാജികാനം ആയുപ്പമാണം, സഞ്ജീവേ ഏസോ ഏകോ രത്തിദിവോ, തായ രത്തിയാ തിംസ രത്തിയോ മാസോ, തേന മാസേന ദ്വാദസമാസികോ സംവച്ഛരോ, തേന സംവച്ഛരേന പഞ്ച വസ്സസതാനി സഞ്ജീവേ ആയുപ്പമാണം. യം താവതിംസാനം ആയുപ്പമാണം, ഏസോ കാളസുത്തേ ഏകോ രത്തിദിവോ…പേ… തേന സംവച്ഛരേന വസ്സസഹസ്സം കാളസുത്തേ ആയുപ്പമാണം. യം യാമാനം ആയുപ്പമാണം, ഏസോ സങ്ഘാതേ ഏകോ രത്തിദിവോ…പേ… തേന സംവച്ഛരേന ദ്വേ വസ്സസഹസ്സാനി സങ്ഘാതേ ആയുപ്പമാണം. യം തുസിതാനം ആയുപ്പമാണം, രോരുവേ ഏസോ ഏകോ രത്തിദിവോ…പേ… തേന സംവച്ഛരേന ചത്താരി വസ്സസഹസ്സാനി രോരുവേ ആയുപ്പമാണം. യം നിമ്മാനരതീനം ആയുപ്പമാണം, മഹാരോരുവേ ഏസോ ഏകോ രത്തിദിവോ…പേ… തേന സംവച്ഛരേന അട്ഠ വസ്സസഹസ്സാനി മഹാരോരുവേ ആയുപ്പമാണം. യം പരനിമ്മിതവസവത്തീനം ദേവാനം ആയുപ്പമാണം, താപനേ ഏസോ ഏകോ രത്തിദിവോ…പേ… തേന സംവച്ഛരേന സോളസ വസ്സസഹസ്സാനി താപനേ ആയുപ്പമാണം. മഹാതാപനേ ഉപഡ്ഢന്തരകപ്പോ. അവീചിയം ഏകോ അന്തരകപ്പോ ച ആയുപ്പമാണന്തി വദന്തി. ദേവാനം അധിമുത്തകാലകിരിയാ വിയ താദിസേന പുഞ്ഞബലേന അന്തരാപി മരണം ഹോതീതി ‘‘കമ്മമേവ പമാണ’’ന്തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ഏവഞ്ച കത്വാ അബ്ബുദാദിആയുപരിച്ഛേദോപി യുത്തതരോ ഹോതീതി.

കിം ഝാനന്തി അട്ഠസു ഝാനേസു കതരം ഝാനം. ഭവസീസാനീതി ഭവഗ്ഗാനി, പുഥുജ്ജനഭവഗ്ഗം അരിയഭവഗ്ഗം സബ്ബഭവഗ്ഗന്തി വേഹപ്ഫലാദീനം സമഞ്ഞാ. കസ്സചി സത്താതി പുഥുജ്ജനസ്സ, കസ്സചി പഞ്ചാതി സോതാപന്നസ്സ, സകദാഗാമിനോ ച, കസ്സചി തയോതി അനാഗാമിനോ വസേന വുത്തം. തസ്മാ സോ ബ്രഹ്മകായികാദീഹി ചുതോ അരൂപം ഉപപജ്ജന്തോ വേദിതബ്ബോ. ‘‘നവസു ബ്രഹ്മലോകേസു നിബ്ബത്തഅരിയസാവകാനം തത്രൂപപത്തിയേവ ഹോതി, ന ഹേട്ഠൂപപത്തീ’’തി (വിഭ. അട്ഠ. ൧൦൨൮) അയം അട്ഠകഥാപാഠോതി അധിപ്പായേന ‘‘യം പനാ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘തത്രൂപപത്തിപി ഹോതി ഉപരൂപപത്തിപി, ന ഹേട്ഠൂപപത്തീ’’തി പന പാഠോതി തേന ‘‘ഹേട്ഠൂപപത്തിയേവ നിവാരിതാ’’തിആദിവചനേന പയോജനം നത്ഥി. അരൂപധാതൂപപത്തി ച ന നിവാരിതാതി സമ്ബന്ധോ. അരൂപധാതൂപപത്തി ന നിവാരിതാ ‘‘മത്ഥകേ ഠിതോവ പരിനിബ്ബാതീ’’തി നിയമസ്സ അനിച്ഛിതത്താ.

അഞ്ഞത്ഥാതി കാമലോകേ. തത്ഥാതി രൂപലോകേ. അയം അട്ഠകഥാതി ‘‘പഠമജ്ഝാനഭൂമിയം നിബ്ബത്തോ…പേ… പരിനിബ്ബാതീ’’തി ഏവം പവത്താ അട്ഠകഥാ. തേനേവാതി യസ്മാ രൂപധാതുയം ഉപപന്നോ അധിപ്പേതോ, ന ഉപപജ്ജനാരഹോ, തേനേവ കാരണേന. തസ്സാതി യഥാവുത്തസ്സ രൂപധാതുയം ഉപപന്നസ്സ അരിയസാവകസ്സ. യേന രൂപരാഗേന തത്ഥ രൂപഭവേ ഉപപന്നോ, തസ്മിം അരൂപജ്ഝാനേന വിക്ഖമ്ഭിതേ സമ്മദേവ ദിട്ഠാദീനവേസു യഥാ കാമരൂപഭവേസു ആയതിം ഭവാഭിലാസോ ന ഭവിസ്സതി, ഏവം അരൂപഭവേപീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പുന…പേ… ഭവിസ്സതിയേവാ’’തി. തത്ഥ നിബ്ബത്തോതി രൂപധാതുയം ഉപപന്നോ. അരിയമഗ്ഗം ഭാവേത്വാതി ഹേട്ഠിമം അരിയമഗ്ഗം സമ്പാദേത്വാ. നിബ്ബത്തഭവാദീനവദസ്സനവസേനാതി തസ്മിം രൂപഭവേ നിബ്ബത്തോപി തത്ഥേവ ആദീനവദസ്സനവസേന. അനിവത്തിതഭവാഭിലാസോതി ഉപരി അരൂപഭവേ അവിസ്സട്ഠഭവപത്ഥനോ, യതോ അരൂപധാതുയം ഉപപജ്ജനാരഹോ. തസ്സ വസേനാതി താദിസസ്സ അരിയസാവകസ്സ വസേന. ‘‘കസ്സചി പഞ്ച, കസ്സചി തയോ അനുസയാ അനുസേന്തീ’’തി അയം യമകപാളി (യമ. ൨.അനുസയയമക.൩൧൨) പവത്താ.

ആയുപ്പമാണവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.