൧. ഏകകനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൮൪൩-൪. അത്ഥിപടിച്ചം നാമാതി അത്ഥിതാ പടിച്ചത്ഥോ നാമ, അസതിപി സഹജാതപുരേജാതാദിഭാവേ യസ്മിം സതി യം ഹോതി, സോ തസ്സ പച്ചയോതി കത്വാ യഥാ തഥാ അത്ഥിതാമത്തം ഇധ പടിച്ചത്ഥോതി അത്ഥോ. തം പന പടിച്ചത്ഥം ബ്യതിരേകമുഖേന പാകടതരം കാതും ‘‘യഥാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ നിസ്സയാദിപച്ചയഭാവേന പടിച്ചാതി വുത്തന്തി നിസ്സയാദിപച്ചയഭാവതോ പച്ചയഭൂതം ചക്ഖാദി ‘‘പടിച്ചാ’’തി വുത്തം. ഏകിസ്സാ സേണിയാതി അട്ഠാരസസു സേണീസു മയം അമുകായ സേണിയാ ജാതാമ്ഹ, ന അഞ്ഞേ വിയ അപ്പഞ്ഞാതാതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥം വദന്തി.

പുരതോ കരണം പമുഖഭാവകരണം. നിധാനരാസീതി നിദഹിത്വാ ഠപിതധനനിചയോ. യസോതി ഇസ്സരിയം. തം പന യേസു വത്തതി, തേസു പട്ഠാപകആണാകരണേഹി പാകടോ ഹോതീതി ‘‘പട്ഠാപകമദോ, ആണാകരണമദോ’’തി ച വുത്തം.

൮൪൫. വത്ഥുനാതി ജാതിആദിപവത്തിഹേതുനാ.

൮൪൬. പതിട്ഠാഭാവോതി കുസലകമ്മേസു പതിട്ഠാനാഭാവോ, സോ പന യസ്മാ കുസലകിരിയായ ഠാനം ന ഹോതി, തസ്മാ ‘‘കുസലകരണേ അട്ഠാന’’ന്തി ആഹ. പമാദസങ്ഖാതസ്സ അത്ഥസ്സ ഏവമാദികോ പരിയായോതി യോജനാ. ആദി-സദ്ദേന ‘‘വചീദുച്ചരിതേ, മനോദുച്ചരിതേ ചിത്തസ്സ വോസ്സഗ്ഗോ, മക്ഖോ, പളാസോ’’തി ച ഏവമാദികസ്സ സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. ‘‘പമാദോ പമജ്ജനാദീ’’തിആദികോ തദത്ഥപ്പകാസകോ, ‘‘ചിത്തസ്സ വോസ്സഗ്ഗോ വോസ്സഗ്ഗാനുപ്പാദന’’ന്തിആദികോ തപ്പരിയായപ്പകാസകോ ബ്യഞ്ജനപരിയായോ ച അപരിയന്തോതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ചത്താരോ ഖന്ധേ ദസ്സേതീ’’തി ഇമിനാ സതിവോസ്സഗ്ഗാകാരപ്പവത്താ ചത്താരോ അകുസലക്ഖന്ധാ പമാദോതി വദതി.

൮൪൭. അനിവാതവുത്തിതായ ഹേതുഭൂതോ ചിത്തസമ്പഗ്ഗഹോ മാനവിസേസോ.

൮൪൮. ഉത്തരഭാവോ ഉത്തരിയം, കരണേന ഉത്തരിയം കരണുത്തരിയം, സാരമ്ഭേന പരസ്സ കിരിയതോ ഉത്തരികിരിയാ.

൮൪൯. നേരുത്തികവിധാനേനാതി ഇ-കാരച്ച-കാരാനഞ്ച ര-കാരതാപാദനേന.

അത്തഹിതം അത്താതി ഉത്തരപദലോപേന നിദ്ദേസമാഹ യഥാ ‘‘രൂപഭവോ രൂപം, ഭീമസേനോ ഭീമോ’’തി ച. ആദിന്നോ, പത്തോ വാ അത്ഥോ അത്താതി നിരുത്തിനയേന പദസിദ്ധി വേദിതബ്ബാ.

മുദ്ദിതസ്സാതി അങ്കിതസ്സ.

൮൫൦. ജാനന്തസ്സേവ മഹാജനസ്സ. ഉപാദാനാദിപച്ചയേതി ഇന്ധനുദകചീവരാദികേ പാരിപൂരിഹേതുകേ.

൮൫൧. ഗണ്ഠികാ സയം ഗണ്ഠികരണതോ. പതിരൂപവചനതോ, അഞ്ഞേസം ഗണ്ഠിഭേദതോ ച ഗണ്ഠിഭൂതാ.

൮൫൨. അഭേജ്ജന്തരതായ സമാസേവിതതായ സുട്ഠു ആസേവിതതായ.

൮൫൩. ചിരകാലപരിഭാവിതത്തേന തേമനകരണം അല്ലഭാവകരണം, ലോഭവസേന അവസ്സവനന്തി അത്ഥോ.

ഏവം സന്തേ കഥം ഖീയനന്തി നിദ്ദേസോതി ആഹ ‘‘ഖീയനന്തി ചാ’’തിആദി.

൮൫൪. ചീവരമണ്ഡനാദീനന്തി ചീവരമണ്ഡനാ പത്തമണ്ഡനാ സേനാസനമണ്ഡനാതി ഇമേസം. ഇദാനി തം വിസേസനഭാവം യോജേത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ചീവരേന ഹീ’’തിആദി വുത്തം.

൮൫൫. സഭാഗരഹിതോ, സഭാഗപടിപക്ഖോ വാ അസഭാഗോ, അനനുകൂലാനം പടിക്കൂലതാ വാ. തേനാഹ ‘‘മാനഥദ്ധതാ, വിരോധോ വാ’’തി.

൮൫൬. സങ്കമ്പനാ ഉക്കണ്ഠനാവസേന അനവട്ഠാനം, അനവധാനം വാ. തസ്സ തസ്സ ആരമ്മണസ്സ തണ്ഹായനാ.

൮൫൭. കായസ്സാതി നാമകായസ്സ. തസ്മിഞ്ഹി അവിപ്ഫാരികേ രൂപകായോപി അവിപ്ഫാരികോ ഹോതി.

൮൬൦. രാഗാദീനന്തി രാഗമോഹഅഹിരികാനോത്തപ്പവിചികിച്ഛാദീനം.

൮൬൧. തിവിധമ്പി കുഹനവത്ഥും ദസ്സേതുന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി മഹാനിദ്ദേസേ. ‘‘തത്ഥ കതമാ കുഹനാ ലാഭസക്കാരസിലോകസന്നിസ്സിതസ്സാ’’തിആദിനാ (വിഭ. ൮൬൧) ഇധ ഖുദ്ദകവിഭങ്ഗേ ആഗതം ദേസനാനയം നിസ്സായ മഹാനിദ്ദേസദേസനാ പവത്താതി ആഹ ‘‘നിസ്സയഭൂതായ ഇമായ പാളിയാ’’തി.

അന്തരഹിതാനീതി അന്തവികലാനി ഛിന്ദന്താനി.

ലാഭസക്കാരസിലോകഹേതു സമ്ഭാവനാധിപ്പായേന സംയതാകാരദസ്സനം കോഹഞ്ഞന്തി ആഹ ‘‘പാപിച്ഛതായ നിരത്ഥകകായവചീവിപ്ഫന്ദനിഗ്ഗഹണം കോരജ’’ന്തി. യോ സംവേഗബഹുലോ കുക്കുച്ചകോ പുബ്ബേനാപരം അത്തനോപി കിരിയം പരിസങ്കന്തോ പച്ചവേക്ഖമാനോ തിട്ഠതി, താദിസം വിയ അത്താനം ദസ്സേന്തോ ‘‘അതിപരിസങ്കിതോ’’തി വുത്തോ.

൮൬൪. പസംസാമുഖേന നിന്ദനന്തി പസംസാവത്ഥുതോ ഖിപനം ബഹി ഛഡ്ഡനം യഥാ ‘‘അദായകം അഹോ ദാനപതീ’’തി.

൮൬൫. ഗവേസനകമ്മന്തി അപ്പകേന ലാഭേന മഹന്തസ്സ പരിയേസനകബ്യാപാരോ.

൮൬൬. പോക്ഖരം വുച്ചതി സുന്ദരം, വണ്ണസ്സ സുന്ദരഭാവോ വണ്ണപാരിപൂരീ ഹോതീതി ആഹ ‘‘വണ്ണപാരിപൂരീ വാ വണ്ണപോക്ഖരതാ’’തി.

൮൭൯. സേയ്യമാനാദിനിദ്ദേസേസൂതി ‘‘തത്ഥ കതമോ സേയ്യസ്സ ‘സേയ്യോഹമസ്മീ’തി മാനോ’’തിആദിനാ (വിഭ. ൮൬൯) നിദ്ദിട്ഠേസു നവസു മാനനിദ്ദേസേസു. ‘‘സേയ്യാദിപുഗ്ഗലോ’’തി ഇദം തത്ഥ പാളിയം സേയ്യാദീനം നവന്നം പുഗ്ഗലാനം ആമട്ഠത്താ വുത്തം. ഇധ പന പുഗ്ഗലാമസനേ സതി സേയ്യപുഗ്ഗലോ ച ആമസിതബ്ബോ സിയാ. തേനേവാഹ ‘‘സേയ്യമാനഭാവേപീ’’തി. സേയ്യമാനഭാവേപീതി പി-സദ്ദോ ആകഡ്ഢകോ അസേയ്യമാനനിദ്ദേസേപി പുഗ്ഗലാമസനസ്സ കതത്താ. യസ്സ കസ്സചീതി സേയ്യാദീസു യസ്സ കസ്സചി പുഗ്ഗലസ്സ.

൮൮൦. പുരിമമാനസ്സാതി പുബ്ബേ പവത്തസ്സ സദിസമാനസ്സ, ഹീനമാനസ്സ വാ, സദിസമാനവസേനേവ പന പാളി ആഗതാ.

൮൮൧. ‘‘മിഗാനം കോത്ഥുകോ അന്തോ, പക്ഖീനം പന വായസോ’’തി (ജാ. ൧.൩.൧൩൫) വചനതോ ആഹ ‘‘പക്ഖിജാതീസു വായസോ അന്തോ ലാമകോ’’തി.

൮൮൨. വിരാഗന്തി അരഹത്തം.

൮൮൩. മാനസമ്പയുത്തച്ഛന്ദോ തണ്ഹാഛന്ദോ. മാനസഭാവം അനുഗതോ സേയ്യാദിതോ സമ്പഗ്ഗണ്ഹനവസേന പവത്തോ മാനസമ്പയുത്തകത്തുകമ്യതാഛന്ദോ വാ മാനച്ഛന്ദോ.

൮൮൪. തത്ഥാതി തസ്മിം വിലമ്ബനേ നിപ്ഫാദേതബ്ബേ. യുത്തം അനുച്ഛവികം. മുത്തം വിസ്സട്ഠം. സിലിട്ഠം സഹിതം, അത്ഥദ്വയവിഭാവകം വാ.

൮൮൮. അനുദ്ദയസ്സേവാതി മേത്തായന്തസ്സ വിയ അനുകമ്പന്തസ്സ വിയ വികപ്പനാതി ആഹ ‘‘സഹനന്ദിതാദികസ്സാ’’തി, മേത്താദിപതിരൂപേന പവത്തഗേഹസിതസിനേഹസ്സാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘താദിസോ രാഗോ’’തി. അത്ഥോ യുജ്ജതീതി ഏവമ്പി ‘‘തത്ഥാ’’തി പാളിപദസ്സ അത്ഥോ യുജ്ജതി. പരാനുദ്ദയതാഹേതുകോ ഹി പരാനുദ്ദയതാസഹിതോ സോ വിതക്കോതി.

൮൯൦. കാമഗുണപാരിപൂരിയാ യേഭുയ്യേന ലോകോ സമ്ഭാവേതീതി ആഹ ‘‘അനവഞ്ഞത്തത്ഥമേവ കാമഗുണേ ച പത്ഥേതീ’’തി.

ഏകകനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.