൩. പഞ്ഹപുച്ഛകവണ്ണനാ

൭൪൭. സബ്ബഞാണാരമ്മണതായാതി പടിസമ്ഭിദാപടിസമ്ഭിദാഞാണാരമ്മണതായ. ‘‘സുത്തന്തഭാജനീയേ പന…പേ… സിയാ’’തി ഇദം അഭിധമ്മഭാജനീയേന വിരുജ്ഝതി, തസ്സ വാ സാവസേസദേസനതാ ആപജ്ജതീതി ചോദനം മനസി കത്വാ ആഹ ‘‘അഭിധമ്മഭാജനീയേ’’തിആദി. നിരവസേസകഥനന്തി അസേസേത്വാ കഥനം. തേന ചിത്തുപ്പാദസങ്ഗഹിതേ അത്ഥേ അസേസേത്വാ ദേസനാ ഇധ അഭിധമ്മഭാജനീയസ്സ ഭാരോ, ന സബ്ബഞേയ്യധമ്മേതി ദസ്സേതി. യഥാദസ്സിതവിസയവചനവസേനാതി ദസ്സിതപ്പകാരവിസയസ്സ കഥനവസേന, ധമ്മത്ഥവസേന ദസ്സിതേ തംതംചിത്തുപ്പാദേ തത്ഥ ധമ്മനിരുത്താഭിലാപേന ഞാണസ്സ കഥനവസേനാതി അത്ഥോ. അഞ്ഞാരമ്മണതം ന പടിസേധേതി അതപ്പരഭാവതോതി അധിപ്പായോ. ന നിരവസേസേന കഥനം അചിത്തുപ്പാദപരിയാപന്നസ്സ വിസയസ്സ അകഥിതത്താ. ഏവം പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാവിസയസ്സാപി ന നിരവസേസേന കഥനന്തി സുത്തന്തഭാജനീയേ അവിസേസവചനേന സബ്ബഞാണാരമ്മണതംയേവ പടിഭാനപടിസമ്ഭിദായ പതിട്ഠാപേതി. തഥാ തിസ്സോ പടിസമ്ഭിദാതിആദിപഞ്ഹപുച്ഛകപാളിയാപി. തിസ്സോതി അത്ഥധമ്മപടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ. നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദാ ഹി ‘‘പരിത്താരമ്മണാ’’തേവ വുത്താ.

യദിപി സിയാ ന തസ്സാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണതാതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ന ഹി മഗ്ഗോ പച്ചയുപ്പന്നോ ന ഹോതീ’’തി ഇമിനാ ‘‘അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ ന മഗ്ഗാരമ്മണാ’’തി വചനസ്സ യഥാവുത്തത്ഥസാധകതം വിഭാവേതി. തസ്സാതി പടിഭാനപടിസമ്ഭിദായ ന മഹഗ്ഗതാരമ്മണതാ സമ്ഭവതി നനു നയം അനുസ്സരന്തസ്സാതി അധിപ്പായോ. ദ്വേപീതി ‘‘അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ ന മഗ്ഗാരമ്മണാ, തിസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ സിയാ പരിത്താരമ്മണാ, സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ, സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ’’തി ച ദ്വേപി ഏതാ പാളിയോ. താസു ബലവതരായ ഠാനസ്സ, ഇതരായ അധിപ്പായമഗ്ഗനസ്സ ച ഉപായദസ്സനമുഖേന താസം അഞ്ഞമഞ്ഞം അവിരോധം ദസ്സേതും ‘‘കുസലാകുസലാനം പനാ’’തിആദിമാഹ. ‘‘നിപ്പരിയായാ തത്ഥ ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ’’തി ഏതേന തത്ഥ അത്ഥപടിസമ്ഭിദായ പരിയായഭാവമാഹ. തഥാ വിപാകകിരിയാനന്തിആദി യഥാധിപ്പേതസ്സ അത്ഥസ്സ വിസദിസൂദാഹരണദസ്സനം. ഉഭയേനപി ‘‘അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ ന മഗ്ഗാരമ്മണാ’’തി (വിഭ. ൭൪൯) വചനം സുത്തന്തനയാനുഗതം നിപ്പരിയായത്ഥസ്സ തത്ഥ അധിപ്പേതത്താതി ദീപേതി. കിഞ്ചി പന ഞാണന്തിആദി ‘‘തിസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ’’തിആദിപാളിയാ സമത്ഥകം. യഥാധിപ്പേതസ്സ അത്ഥസ്സ പടിഭാനം ദീപനം പടിഭാനം. തേനാഹ ‘‘ഞേയ്യപ്പകാസനതോ’’തി. ഇതി യാ ‘‘തിസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ’’തി പാളി, തസ്സാ ബലവഭാവവിഭാവനേന ഇതരായ അധിപ്പായമഗ്ഗനം കതന്തി വേദിതബ്ബം. നിപ്പരിയായാതി പരിയായരഹിതാ ഉജുകം സരൂപേനേവ പവത്താ. നിപ്പരിയായ…പേ… പവത്തിയന്തി ഏകന്തികഅത്ഥാരമ്മണം ഞാണം അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ, ഞാണാരമ്മണം പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാതി ഗഹേത്വാ ദേസനായം.

സോ ഏവാതി പരസ്സ അഭിലാപസദ്ദോ ഏവ. അനുവത്തമാനതാ ചസ്സ നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദാ പച്ചുപ്പന്നമേവ സദ്ദം ആരമ്മണം കരോന്തീ, സദ്ദം സുത്വാ ‘‘അയം സഭാവനിരുത്തി, അയം ന സഭാവനിരുത്തീ’’തി ജാനന്തീതി ച ആദിവചനവസേന വേദിതബ്ബോ.

പഞ്ഹപുച്ഛകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പടിസമ്ഭിദാവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.