൩. പഞ്ഹപുച്ഛകവണ്ണനാ

൭൪൭. പച്ചയസമുപ്പന്നഞ്ച അത്ഥം പച്ചയധമ്മഞ്ചാതി വചനേഹി ഹേതാദിപച്ചയസമുപ്പന്നാനം കുസലാകുസലരൂപാനമ്പി അത്ഥപരിയായം, ഹേതാദിപച്ചയഭൂതാനം വിപാകകിരിയരൂപാനമ്പി ധമ്മപരിയായഞ്ച ദസ്സേതി. പടിഭാനപടിസമ്ഭിദായ കാമാവചരവിപാകാരമ്മണതാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണതാ ച പടിസമ്ഭിദാഞാണാരമ്മണത്തേ ന യുജ്ജതി പടിസമ്ഭിദാഞാണാനം കാമാവചരലോകുത്തരകുസലേസു കാമാവചരകിരിയാലോകുത്തരവിപാകേസു ച ഉപ്പത്തിതോ. സബ്ബഞാണാരമ്മണതായ സതി യുജ്ജേയ്യ, ‘‘യേന ഞാണേന താനി ഞാണാനി ജാനാതീ’’തി (വിഭ. ൭൨൬) വചനതോ പന ന സബ്ബഞാണാരമ്മണതാതി കഥയന്തി. സുത്തന്തഭാജനീയേ പന ‘‘ഞാണേസു ഞാണം പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ’’തി അവിസേസേന വുത്തത്താ സബ്ബഞാണാരമ്മണതാ സിയാ. അഭിധമ്മഭാജനീയേപി ചിത്തുപ്പാദവസേന കഥനം നിരവസേസകഥനന്തി യഥാദസ്സിതവിസയവചനവസേന ‘‘യേന ഞാണേന താനി ഞാണാനി ജാനാതീ’’തി യം വുത്തം, തം അഞ്ഞാരമ്മണതം ന പടിസേധേതീതി. യഥാ ച അത്ഥപടിസമ്ഭിദാവിസയാനം ന നിരവസേസേന കഥനം അഭിധമ്മഭാജനീയേ, ഏവം പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാവിസയസ്സപീതി. ഏവം പടിഭാനപടിസമ്ഭിദായ സബ്ബഞാണവിസയത്താ ‘‘തിസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ സിയാ പരിത്താരമ്മണാ സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ’’തി (വിഭ. ൭൪൯) വുത്താ.

യദിപി ‘‘സിയാ അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ ന മഗ്ഗാരമ്മണാ’’തി (വിഭ. ൭൪൯) വചനതോ അഭിധമ്മഭാജനീയേ വുത്തപടിസമ്ഭിദാസ്വേവ പഞ്ഹപുച്ഛകനയോ പവത്തോ. ന ഹി മഗ്ഗോ പച്ചയുപ്പന്നോ ന ഹോതി, അഭിധമ്മഭാജനീയേ ച പടിസമ്ഭിദാഞാണവിസയാ ഏവ പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ വുത്താതി ന തസ്സാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണതാതി. ഏവമപി ദ്വേപി ഏതാ പാളിയോ വിരുജ്ഝന്തി, താസു ബലവതരായ ഠത്വാ ഇതരായ അധിപ്പായോ മഗ്ഗിതബ്ബോ. കുസലാകുസലാനം പന പച്ചയുപ്പന്നത്തപടിവേധോപി കുസലാകുസലഭാവപടിവേധവിനിമുത്തോ നത്ഥീതി നിപ്പരിയായാ തത്ഥ ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ ഏകന്തധമ്മവിസയത്താ, തഥാ വിപാകകിരിയാനം പച്ചയഭാവപടിവേധോപി വിപാകകിരിയഭാവപടിവേധവിനിമുത്തോ നത്ഥീതി നിപ്പരിയായാ തത്ഥ അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ ഏകന്തികഅത്ഥവിസയത്താ. കിഞ്ചി പന ഞാണം അപ്പടിഭാനഭൂതം നത്ഥി ഞേയ്യപ്പകാസനതോതി സബ്ബസ്മിമ്പി ഞാണേ നിപ്പരിയായാ പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ ഭവിതും അരഹതി. നിപ്പരിയായപടിസമ്ഭിദാസു പഞ്ഹപുച്ഛകസ്സ പവത്തിയം ദ്വേപി പാളിയോ ന വിരുജ്ഝന്തി.

സദ്ദാരമ്മണത്താ ബഹിദ്ധാരമ്മണാതി ഏത്ഥ പരസ്സ അഭിലാപസദ്ദാരമ്മണത്താതി ഭവിതബ്ബം. ന ഹി സദ്ദാരമ്മണതാ ബഹിദ്ധാരമ്മണതായ കാരണം സദ്ദസ്സ അജ്ഝത്തസ്സ ച സബ്ഭാവാതി. അനുവത്തമാനോ ച സോ ഏവ സദ്ദോതി വിസേസനം ന കതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

പഞ്ഹപുച്ഛകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പടിസമ്ഭിദാവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.