൯. ഉപനിസ്സയപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൯. തേ തയോപി രാസയോതി ഉപനിസ്സയേ തയോ അനേകസങ്ഗാഹകതായ രാസയോതി വദതി. ഏതസ്മിം പന ഉപനിസ്സയനിദ്ദേസേ യേ പുരിമാ യേസം പച്ഛിമാനം അനന്തരൂപനിസ്സയാ ഹോന്തി, തേ തേസം സബ്ബേസം ഏകന്തേനേവ ഹോന്തി, ന കേസഞ്ചി കദാചി, തസ്മാ യേസു പദേസു അനന്തരൂപനിസ്സയോ സങ്ഗഹിതോ, തേസു ‘‘കേസഞ്ചീ’’തി ന സക്കാ വത്തുന്തി ന വുത്തം. യേ പന പുരിമാ യേസം പച്ഛിമാനം ആരമ്മണപകതൂപനിസ്സയാ ഹോന്തി, തേ തേസം ന സബ്ബേസം ഏകന്തേന ഹോന്തി, യേസം ഉപ്പത്തിപടിബാഹികാ പച്ചയാ ബലവന്തോ ഹോന്തി, തേസം ന ഹോന്തി, ഇതരേസം ഹോന്തി. തസ്മാ യേസു പദേസു അനന്തരൂപനിസ്സയോ ന ലബ്ഭതി, തേസു ‘‘കേസഞ്ചീ’’തി വുത്തം. സിദ്ധാനം പച്ചയധമ്മാനം യേഹി പച്ചയുപ്പന്നേഹി അകുസലാദീഹി ഭവിതബ്ബം, തേസം കേസഞ്ചീതി അയഞ്ചേത്ഥ അത്ഥോ, ന പന അവിസേസേന അകുസലാദീസു കേസഞ്ചീതി.

പുരിമാ പുരിമാ കുസലാ…പേ… അബ്യാകതാനം ധമ്മാനന്തി യേസം ഉപനിസ്സയപച്ചയേന ഭവിതബ്ബം, തേസം അബ്യാകതാനം പച്ഛിമാനന്തി ദട്ഠബ്ബം. ന ഹി രൂപാബ്യാകതം ഉപനിസ്സയം ലഭതീതി. കഥം? ആരമ്മണാനന്തരൂപനിസ്സയേ താവ ന ലഭതി അനാരമ്മണത്താ പുബ്ബാപരനിയമേന അപ്പവത്തിതോ ച, പകതൂപനിസ്സയഞ്ച ന ലഭതി അചേതനേന രൂപസന്താനേന പകതസ്സ അഭാവതോ. യഥാ ഹി അരൂപസന്താനേന സദ്ധാദയോ നിപ്ഫാദിതാ ഉതുഭോജനാദയോ ച ഉപസേവിതാ, ന ഏവം രൂപസന്താനേന. യസ്മിഞ്ച ഉതുബീജാദികേ കമ്മാദികേ ച സതി രൂപം പവത്തതി, ന തം തേന പകതം ഹോതി. സചേതനസ്സേവ ഹി ഉപ്പാദനുപത്ഥമ്ഭനുപയോഗാദിവസേന ചേതനം പകപ്പനം പകരണം, രൂപഞ്ച അചേതനന്തി. യഥാ ച നിരീഹകേസു പച്ചയായത്തേസു ധമ്മേസു കേസഞ്ചി സാരമ്മണസഭാവതാ ഹോതി, കേസഞ്ചി ന, ഏവം സപ്പകരണസഭാവതാ നിപ്പകരണസഭാവതാ ച ദട്ഠബ്ബാ. ഉതുബീജാദയോ പന അങ്കുരാദീനം തേസു അസന്തേസു അഭാവതോ ഏവ പച്ചയാ, ന പന ഉപനിസ്സയാദിഭാവതോതി. പുരിമപുരിമാനംയേവ പനേത്ഥ ഉപനിസ്സയപച്ചയഭാവോ ബാഹുല്ലവസേന പാകടവസേന ച വുത്തോ. ‘‘അനാഗതേ ഖന്ധേ പത്ഥയമാനോ ദാനം ദേതീ’’തിആദിവചനതോ (പട്ഠാ. ൨.൧൮.൮) പന അനാഗതാപി ഉപനിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, തേ പുരിമേഹി ആരമ്മണപകതൂപനിസ്സയേഹി തംസമാനലക്ഖണതായ ഇധ സങ്ഗയ്ഹന്തീതി ദട്ഠബ്ബാ.

പുഗ്ഗലോപി സേനാസനമ്പീതി പുഗ്ഗലസേനാസനഗ്ഗഹണവസേന ഉപനിസ്സയഭാവം ഭജന്തേ ധമ്മേ ദസ്സേതി, പി-സദ്ദേന ചീവരാരഞ്ഞരുക്ഖപബ്ബതാദിഗ്ഗഹണവസേന ഉപനിസ്സയഭാവം ഭജന്തേ സബ്ബേ സങ്ഗണ്ഹാതി. ‘‘അബ്യാകതോ ധമ്മോ അബ്യാകതസ്സ ധമ്മസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ’’തിആദീസു ഹി ‘‘സേനാസനം കായികസ്സ സുഖസ്സാ’’തിആദിവചനേന സേനാസനഗ്ഗഹണേന ഉപനിസ്സയഭാവം ഭജന്താവ ധമ്മാ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തേന പുഗ്ഗലാദീസുപി അയം നയോ ദസ്സിതോ ഹോതീതി. പച്ചുപ്പന്നാപി ആരമ്മണപകതൂപനിസ്സയാ പച്ചുപ്പന്നതായ സേനാസനസമാനലക്ഖണത്താ ഏത്ഥേവ സങ്ഗഹിതാതി ദട്ഠബ്ബാ. വക്ഖതി ഹി ‘‘പച്ചുപ്പന്നം ഉതും ഭോജനം സേനാസനം ഉപനിസ്സായ ഝാനം ഉപ്പാദേതീ’’തിആദിനാ സേനാസനസ്സ പച്ചുപ്പന്നഭാവം വിയ പച്ചുപ്പന്നാനം ഉതുആദീനം പകതൂപനിസ്സയഭാവം, ‘‘പച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖും…പേ… വത്ഥും പച്ചുപ്പന്നേ ഖന്ധേ ഗരും കത്വാ അസ്സാദേതീ’’തിആദിനാ (പട്ഠാ. ൨.൧൮.൪) ചക്ഖാദീനം ആരമ്മണൂപനിസ്സയഭാവഞ്ചാതി. പച്ചുപ്പന്നാനമ്പി ച താദിസാനം പുബ്ബേ പകതത്താ പകതൂപനിസ്സയതാ ദട്ഠബ്ബാ.

കസിണാരമ്മണാദീനി ആരമ്മണമേവ ഹോന്തി, ന ഉപനിസ്സയോതി ഇമിനാ അധിപ്പായേന ‘‘ഏകച്ചായാ’’തി ആഹ.

അരൂപാവചരകുസലമ്പി യസ്മിം കസിണാദിമ്ഹി ഝാനം അനുപ്പാദിതം, തസ്മിം അനുപ്പന്നഝാനുപ്പാദനേ സബ്ബസ്സ ച ഉപ്പന്നഝാനസ്സ സമാപജ്ജനേ ഇദ്ധിവിധാദീനം അഭിഞ്ഞാനഞ്ച ഉപനിസ്സയോതി ഇമമത്ഥം സന്ധായാഹ ‘‘തേഭൂമകകുസലോ ചതുഭൂമകസ്സപി കുസലസ്സാ’’തി. വുത്തമ്പി ചേതം ‘‘അരൂപാവചരം സദ്ധം ഉപനിസ്സായ രൂപാവചരം ഝാനം വിപസ്സനം മഗ്ഗം അഭിഞ്ഞം സമാപത്തിം ഉപ്പാദേതീ’’തി (പട്ഠാ. ൪.൧൩.൨൮൫). കാമാവചരകുസലം രൂപാവചരാരൂപാവചരവിപാകാനമ്പി തദുപ്പാദകകുസലാനം ഉപനിസ്സയഭാവവസേന, പടിസന്ധിനിയാമകസ്സ ചുതിതോ പുരിമജവനസ്സ ച വസേന ഉപനിസ്സയോ, രൂപാവചരകുസലം അരൂപാവചരവിപാകസ്സ, അരൂപാവചരകുസലഞ്ച രൂപാവചരവിപാകസ്സ തദുപ്പാദകകുസലൂപനിസ്സയഭാവേനാതി ഏവം പച്ചേകം തേഭൂമകകുസലാനം ചതുഭൂമകവിപാകസ്സ തേഭൂമകകിരിയസ്സ ച യഥായോഗം പച്ചയഭാവോ വേദിതബ്ബോ. പാളിയമ്പി ഹി പകതൂപനിസ്സയോ നയദസ്സനമത്തേനേവ പഞ്ഹാവാരേസു വിസ്സജ്ജിതോതി.

ഇമിനാ പന നയേനാതി ലോകുത്തരനിബ്ബത്തനം ഉപനിസ്സായ സിനേഹുപ്പാദനലേസേനാതി അത്ഥോ. ലോകുത്തരാ പന ധമ്മാ അകുസലാനം ന കേനചി പച്ചയേന പച്ചയോ ഹോന്തീതി ന ഇദം സാരതോ ദട്ഠബ്ബന്തി അധിപ്പായോ. കാമാവചരാദിതിഹേതുകഭവങ്ഗം കായികസുഖാദി ച രൂപാവചരാദികുസലാനം ഉപനിസ്സയോ, അരൂപാവചരവിപാകോ രൂപാവചരകുസലസ്സ തം പത്ഥേത്വാ തന്നിബ്ബത്തകകുസലുപ്പാദനത്ഥം ഉപ്പാദിയമാനസ്സ, രൂപാവചരകിരിയസ്സ ച പുബ്ബേ നിവുട്ഠാദീസു അരൂപാവചരവിപാകജാനനത്ഥം ഝാനാഭിഞ്ഞായോ ഉപ്പാദേന്തസ്സ അരഹതോ, ചതുഭൂമകവിപാകാനം പന തദുപ്പാദകകുസലൂപനിസ്സയഭാവവസേന സോ സോ വിപാകോ ഉപനിസ്സയോ. തേനാഹ ‘‘തഥാ തേഭൂമകവിപാകോ’’തി. യദിപി അരഹത്തഫലത്തം ഝാനവിപസ്സനാ ഉപ്പാദേതി അനാഗാമീ, ന പന തേന തം കദാചി ദിട്ഠപുബ്ബം പുഥുജ്ജനാദീഹി സോതാപത്തിഫലാദീനി വിയ, തസ്മാ താനി വിയ തേസം ഝാനാദീനം ഇമസ്സ ച അഗ്ഗഫലം ന ഝാനാദീനം ഉപനിസ്സയോ. ഉപലദ്ധപുബ്ബസദിസമേവ ഹി അനാഗതമ്പി ഉപനിസ്സയോതി. തേനാഹ ‘‘ഉപരിട്ഠിമം കുസലസ്സപീ’’തി.

കിരിയഅത്ഥപടിസമ്ഭിദാദിമ്പി പത്ഥേത്വാ ദാനാദികുസലം കരോന്തസ്സ തേഭൂമകകിരിയാപി ചതുഭൂമകസ്സപി കുസലസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ. യോനിസോമനസികാരേ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി, തം ഉപനിസ്സായ രാഗാദിഉപ്പാദനേ അകുസലസ്സ, കുസലാകുസലൂപനിസ്സയഭാവമുഖേന ചതുഭൂമകവിപാകസ്സ. ഏവം കിരിയസ്സപി യോജേതബ്ബം. തേനാഹ ‘‘കിരിയസങ്ഖാതോപി പകതൂപനിസ്സയോ ചതുഭൂമകാനം കുസലാദിഖന്ധാനം ഹോതിയേവാ’’തി. നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മേസു പന ഉതുഭോജനസേനാസനാനമേവ തിണ്ണം രാസീനം പകതൂപനിസ്സയഭാവദസ്സനം നയദസ്സനമേവാതി. ഇമസ്മിം പട്ഠാനമഹാപകരണേ ആഗതനയേനാതി ഇദം ‘‘കുസലം ധമ്മം പടിച്ച അബ്യാകതോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി ന ഉപനിസ്സയപച്ചയാ, കുസലേ ഖന്ധേ പടിച്ച ചിത്തസമുട്ഠാനം രൂപ’’ന്തി (പട്ഠാ. ൧.൧.൯൧) ഏവമാദികം ഉപനിസ്സയപടിക്ഖേപം, അനുലോമേ ച അനാഗമനം സന്ധായ വുത്തം. സുത്തന്തികപരിയായേനാതി ‘‘വിഞ്ഞാണൂപനിസം നാമരൂപം, നാമരൂപനിസം സളായതന’’ന്തിആദികേന (സം. നി. ൨.൨൩),

‘‘യഥാപി പബ്ബതോ സേലോ, അരഞ്ഞസ്മിം ബ്രഹാവനേ;

തം രുക്ഖാ ഉപനിസ്സായ, വഡ്ഢന്തേ തേ വനപ്പതീ’’തി (അ. നി. ൩.൪൯). –

ആദികേന ച.

ഉപനിസ്സയപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.