൩. പരിഞ്ഞാവാരവണ്ണനാ

൪൩൫-൪൮൨. പരിഞ്ഞാവാരേ ലോകിയഅബ്യാകതമിസ്സകാനി ചാതി ദുക്ഖസച്ചപരിയാപന്നേഹി ഏകന്തപരിഞ്ഞേയ്യേഹി ലോകിയഅബ്യാകതേഹി മിസ്സകത്താ താനി ഉപാദായ മനിന്ദ്രിയാദീനം വേദനാക്ഖന്ധാദീനം വിയ പരിഞ്ഞേയ്യതാ ച വുത്താ. യദി പരിഞ്ഞേയ്യമിസ്സകത്താ പരിഞ്ഞേയ്യതാ ഹോതി, കസ്മാ ധമ്മയമകേ ‘‘യോ കുസലം ധമ്മം ഭാവേതി, സോ അബ്യാകതം ധമ്മം പരിജാനാതീ’’തിആദിനാ അബ്യാകതപദേന യോജേത്വാ യമകാനി ന വുത്താനീതി? യഥാ ‘‘കുസലം ഭാവേമി, അകുസലം പജഹാമീ’’തി കുസലാകുസലേസു ഭാവനാപഹാനാഭിനിവേസോ ഹോതി, തഥാ ‘‘വേദനാക്ഖന്ധോ അനിച്ചോ, ധമ്മായതനം അനിച്ച’’ന്തിആദിനാ ഖന്ധാദീസു പരിജാനാഭിനിവേസോ ഹോതി, തത്ഥ വേദനാക്ഖന്ധാദയോ ‘‘അനിച്ച’’ന്തിആദിനാ പരിജാനിതബ്ബാ, തേ ച വേദനാക്ഖന്ധാദിഭാവം ഗഹേത്വാ പരിജാനിതബ്ബാ, ന അബ്യാകതഭാവന്തി.

കസ്മാ പനേത്ഥ ദുക്ഖസച്ചഭാജനീയേ ആഗതസ്സ ദോമനസ്സസ്സ പഹാതബ്ബതാവ വുത്താ, ന പരിഞ്ഞേയ്യതാ, നനു ദുക്ഖസച്ചപരിയാപന്നാ വേദനാക്ഖന്ധാദയോ കുസലാകുസലഭാവേന അഗ്ഗഹിതാ കുസലാകുസലാപി പരിഞ്ഞേയ്യാതി? സച്ചം, യഥാ പന വേദനാക്ഖന്ധാദിഭാവോ ഭാവേതബ്ബപഹാതബ്ബഭാവേഹി വിനാപി ഹോതി, ന ഏവം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഭാവോ പഹാതബ്ബഭാവേന വിനാ ഹോതീതി ഇമം വിസേസം ദസ്സേതും ദോമനസ്സിന്ദ്രിയസ്സ പഹാതബ്ബതാവ ഇധ വുത്താ, ന പരിഞ്ഞേയ്യഭാവസ്സ അഭാവതോതി ദട്ഠബ്ബോ. അകുസലം ഏകന്തതോ പഹാതബ്ബമേവാതി ഏതേന പഹാതബ്ബമേവ, ന അപ്പഹാതബ്ബന്തി അപ്പഹാതബ്ബമേവ നിവാരേതി, ന പരിഞ്ഞേയ്യഭാവന്തി ദട്ഠബ്ബം. അഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവേതബ്ബനിട്ഠം, ന പന സച്ഛികാതബ്ബനിട്ഠന്തി ഭാവേതബ്ബഭാവോ ഏവ തസ്സ ഗഹിതോതി. ‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ’’തിആദി ‘‘ചക്ഖുന്ദ്രിയം ന പരിജാനാതീ’’തിആദികസ്സ പരതോ ലിഖിതബ്ബം ഉപ്പടിപാടിയാ ലിഖിതന്തി ദട്ഠബ്ബം. ചക്ഖുന്ദ്രിയമൂലകഞ്ഹി അതിക്കമിത്വാ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയമൂലകേ ഇദം വുത്തം ‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന പജഹന്തി നോ ച അഞ്ഞിന്ദ്രിയം ന ഭാവേന്തീ’’തി (യമ. ൩.ഇന്ദ്രിയയമക.൪൪൦).

ഏത്ഥ ച പുഥുജ്ജനോ, അട്ഠ ച അരിയാതി നവ പുഗ്ഗലാ. തേസു പുഥുജ്ജനോ ഭബ്ബാഭബ്ബവസേന ദുവിധോ, സോ ‘‘പുഥുജ്ജനോ’’തി ആഗതട്ഠാനേസു ‘‘ഛ പുഗ്ഗലാ ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച ന പരിജാനിത്ഥ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച ന പജഹിത്ഥാ’’തിആദീസു ച അഭിന്ദിത്വാ ഗഹിതോ. ‘‘യേ പുഥുജ്ജനാ മഗ്ഗം പടിലഭിസ്സന്തീ’’തി (യമ. ൧.സച്ചയമക.൪൯, ൫൧-൫൨) ആഗതട്ഠാനേസു ‘‘പഞ്ച പുഗ്ഗലാ ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച പരിജാനിസ്സന്തി ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച പജഹിസ്സന്തീ’’തിആദീസു (യമ. ൩.ഇന്ദ്രിയയമക.൪൫൧) ച ഭബ്ബോ ഏവ ഭിന്ദിത്വാ ഗഹിതോ. ‘‘യേ ച പുഥുജ്ജനാ മഗ്ഗം ന പടിലഭിസ്സന്തീ’’തി (യമ. ൧.സച്ചയമക.൫൧) ആഗതട്ഠാനേസു ‘‘തയോ പുഗ്ഗലാ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച നപ്പജഹിസ്സന്തി ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച ന പരിജാനിസ്സന്തീ’’തിആദീസു (യമ. ൩.ഇന്ദ്രിയയമക.൪൫൫) ച അഭബ്ബോ ഏവ. അഗ്ഗഫലസമങ്ഗീ ച പഠമഫലസമങ്ഗീ അരഹാ ചാതി ദുവിധോ. സോപി ‘‘അരഹാ’’തി ആഗതട്ഠാനേസു ‘‘തയോ പുഗ്ഗലാ അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയഞ്ച ഭാവിത്ഥ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയഞ്ച പജഹിത്ഥാ’’തിആദീസു (യമ. ൩.ഇന്ദ്രിയയമക.൪൪൪) ച അഭിന്ദിത്വാ ഗഹിതോ. ‘‘യോ അഗ്ഗഫലം സച്ഛികരോതീ’’തി (യമ. ൩.ഇന്ദ്രിയയമക.൪൪൬) ആഗതട്ഠാനേസു ‘‘തയോ പുഗ്ഗലാ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം പജഹിത്ഥ, നോ ച അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം സച്ഛികരിത്ഥാ’’തിആദീസു (യമ. ൩.ഇന്ദ്രിയയമക.൪൪൪) ച പഠമഫലസമങ്ഗീ ച ഭിന്ദിത്വാ ഗഹിതോ. ‘‘യോ അഗ്ഗഫലം സച്ഛാകാസീ’’തി (യമ. ൩.ഇന്ദ്രിയയമക.൪൪൩, ൪൪൬) ആഗതട്ഠാനേസു ഇതരോവാതി ഏവം പുഗ്ഗലഭേദം ഞത്വാ തത്ഥ തത്ഥ സന്നിട്ഠാനേന ഗഹിതപുഗ്ഗലേ നിദ്ധാരേത്വാ വിസ്സജ്ജനം യോജേതബ്ബന്തി.

പരിഞ്ഞാവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇന്ദ്രിയയമകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

യമകപകരണ-മൂലടീകാ സമത്താ.