൧൩. തേരസമനയോ അസങ്ഗഹിതേനസമ്പയുത്തവിപ്പയുത്തപദവണ്ണനാ

൪൪൮. തേരസമനയവണ്ണനായം യേഹി തീഹിപി സങ്ഗഹേഹി അസങ്ഗഹിതം വിഞ്ഞാണമേവ ഹോതി, തേ പാളിയം ‘‘രൂപഞ്ച ധമ്മായതന’’ന്തിആദിഉദ്ദാനഗാഥായ ദസ്സിതാ ബാവീസ ധമ്മാ ‘‘രൂപക്ഖന്ധേന സദിസപഞ്ഹാ ധമ്മാ’’തി വുത്താ. യേഹി പന തീഹിപി സങ്ഗഹേഹി അസങ്ഗഹിതാനി അരൂപഭവേന വിയ ഓളാരികായതനാനേവ ഹോന്തി, തേ വുത്താവസേസാ സബ്ബേ ഇധ ഉദ്ധടാ ‘‘അരൂപഭവേന സദിസാ’’തി വുത്താ. സേസാതി സേസാ പഞ്ചമനയേ ആഗതാ വേദനാക്ഖന്ധാദയോ സതിപി അസങ്ഗാഹകത്തേ ഇധ വിസ്സജ്ജനം ന രുഹന്തീതി ന ഉദ്ധടാ. യേ പന അസങ്ഗാഹകാ ഏവ ന ഹോന്തി ദുക്ഖസച്ചാദിധമ്മാ, തേസു വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. യഥാ പന വേദനാക്ഖന്ധാദയോ ന രുഹന്തി, തം ദസ്സേതും ‘‘വേദനാക്ഖന്ധേന ഹീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ തേസഞ്ച സമ്പയോഗോ നാമ നത്ഥീതി രൂപാരൂപധമ്മാനം അസമ്പയോഗേഹി വോമിസ്സതായ സമ്പയോഗോ നത്ഥീതി അത്ഥോ.

യദി പന തേ കദാചി അസബ്ബവിഞ്ഞാണധാതുസമ്പയുത്താ അരൂപധമ്മാ രൂപധമ്മാ ച സിയും, ന തേസം വിപ്പയോഗോ നത്ഥീതി ‘‘വിപ്പയോഗോ ച നത്ഥീ’’തി ന വുത്തം, ന വേദനാക്ഖന്ധേന അസങ്ഗഹിതാനം വിപ്പയോഗസ്സ അത്ഥിതായാതി വേദിതബ്ബം. ഉഭയാഭാവതോ ഹി വേദനാക്ഖന്ധാദയോ ഇധ ന രുഹന്തീതി. ഏവം പനേത്ഥ സിയാ ‘‘വേദനാക്ഖന്ധേന ഹി ഖന്ധാദിവസേന അനാരമ്മണമിസ്സകാ സത്തവിഞ്ഞാണധാതുധമ്മാ അസങ്ഗഹിതാ ഹോന്തി, തേസഞ്ച സമ്പയോഗോ വിപ്പയോഗോ ച നത്ഥീ’’തി. അനാരമ്മണസഹിതാനഞ്ഹി സബ്ബവിഞ്ഞാണധാതൂനം സബ്ബവിഞ്ഞാണധാതുസമ്പയുത്താനം തദുഭയധമ്മാനഞ്ച വേദനാക്ഖന്ധാദിവിഞ്ഞാണക്ഖന്ധാദിചക്ഖായതനാദീഹി തീഹിപി സങ്ഗഹേഹി അസങ്ഗഹിതാനം സമ്പയോഗവിപ്പയോഗാഭാവോ അരുഹണേ കാരണം. ജാതിവിപ്പയോഗഭൂമികാലസന്താനവിപ്പയോഗതോ ചതുബ്ബിധോ വിപ്പയോഗോ. തത്ഥ ജാതിവിപ്പയോഗോ ‘‘കുസലാ ധമ്മാ, അകുസലാ ധമ്മാ’’തിആദി, ഭൂമിവിപ്പയോഗോ ‘‘കാമാവചരാ, രൂപാവചരാ’’തിആദി, കാലവിപ്പയോഗോ ‘‘അതീതാ ധമ്മാ, അനാഗതാ ധമ്മാ’’തിആദി, സന്താനവിപ്പയോഗോ ‘‘അജ്ഝത്താ ധമ്മാ, ബഹിദ്ധാ ധമ്മാ’’തിആദി. ഏവം വിപ്പയോഗോ ചതുധാ വേദിതബ്ബോ.

തേരസമനയഅസങ്ഗഹിതേനസമ്പയുത്തവിപ്പയുത്തപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.