൨. അബ്ഭന്തരമാതികാവണ്ണനാ

൨. ‘‘പഞ്ചക്ഖന്ധാ’’തിആദീഹി രൂപക്ഖന്ധാദിപദാനി ദസ്സിതാനി, പടിച്ചസമുപ്പാദവചനേന ച യേസു ദ്വാദസസു അങ്ഗേസു പച്ചേകം പടിച്ചസമുപ്പാദസദ്ദോ വത്തതി, തദത്ഥാനി ദ്വാദസ പദാനി ദസ്സിതാനീതി തേസം തഥാദസ്സിതാനം സരൂപേനേവ ദസ്സിതാനം ഫസ്സാദീനഞ്ച പദാനം വസേന ആഹ ‘‘പഞ്ചവീസാധികേന പദസതേനാ’’തി. തത്ഥ കമ്മുപപത്തികാമഭവാദീനം ഇധ വിഭത്താനം ഭാവനഭവനഭാവേന ഭവേ വിയ സോകാദീനം ജരാമരണസ്സ വിയ അനിട്ഠത്താ തന്നിദാനദുക്ഖഭാവേന ച ജരാമരണേ അന്തോഗധതായ പടിച്ചസമുപ്പാദസ്സ ദ്വാദസപദതാ ദട്ഠബ്ബാ. ഏത്ഥ ച പാളിയം ഭിന്ദിത്വാ അവിസ്സജ്ജിതാനമ്പി സതിപട്ഠാനാദീനം ഭിന്ദിത്വാ ഗഹണം കരോന്തോ തേസം ഭിന്ദിത്വാപി വിസ്സജ്ജിതബ്ബതം ദസ്സേതീതി വേദിതബ്ബം.

നയമാതികാദികാ ലക്ഖണമാതികന്താ മാതികാ പകരണന്തരാസാധാരണതായ ധാതുകഥായ മാതികാ നാമ, തസ്സാ അബ്ഭന്തരേ വുത്തോ വിഭജിതബ്ബാനം ഉദ്ദേസോ അബ്ഭന്തരമാതികാ നാമാതി ഇമമത്ഥം പകാസേന്തോ ‘‘അയഞ്ഹീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഏവം അവത്വാതി യഥാ ‘‘സബ്ബാപി…പേ… മാതികാ’’തി അയം ധാതുകഥാമാതികതോ ബഹിദ്ധാ വുത്താ, ഏവം അവത്വാതി അത്ഥോ. ധാതുകഥായ അബ്ഭന്തരേയേവാതി ച ധാതുകഥാമാതികായ അബ്ഭന്തരേയേവാതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. തദാവേണികമാതികാഅബ്ഭന്തരേ ഹി ഠപിതാ തസ്സായേവ അബ്ഭന്തരേ ഠപിതാതി വുത്താ. അഥ വാ ഏവം അവത്വാതി യഥാ ‘‘സബ്ബാപി…പേ… മാതികാ’’തി ഏതേന വചനേന ധാതുകഥാതോ ബഹിഭൂതാ കുസലാദിഅരണന്താ മാതികാ പകരണന്തരഗതാ വുത്താ, ഏവം അവത്വാതി അത്ഥോ. ധാതുകഥായ അബ്ഭന്തരേയേവാതി ച ഇമസ്സ പകരണസ്സ അബ്ഭന്തരേ ഏവ സരൂപതോ ദസ്സേത്വാ ഠപിതത്താതി അത്ഥോ. സബ്ബസ്സ അഭിധമ്മസ്സ മാതികായ അസങ്ഗഹിതത്താ വികിണ്ണഭാവേന പകിണ്ണകതാ വേദിതബ്ബാ.