൩. തണ്ഹാമൂലകസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. തതിയേ (ദീ. നി. ടീ. ൨.൧൦൩) ഏസനതണ്ഹാതി ഭോഗാനം പരിയേസനവസേന പവത്താ തണ്ഹാ. ഏസിതതണ്ഹാതി പരിയിട്ഠേസു ഭോഗേസു ഉപ്പജ്ജമാനതണ്ഹാ. പരിതസ്സനവസേന പരിയേസതി ഏതായാതി പരിയേസനാ, ആസയതോ പയോഗതോ ച പരിയേസനാ തഥാപവത്തോ ചിത്തുപ്പാദോ. തേനാഹ ‘‘തണ്ഹായ സതി ഹോതീ’’തി. രൂപാദിആരമ്മണപ്പടിലാഭോതി സവത്ഥുകാനം രൂപാദിആരമ്മണാനം ഗവേസനവസേന പടിലാഭോ. യം പന അപരിയിട്ഠംയേവ ലബ്ഭതി, തമ്പി അത്ഥതോ പരിയേസനായ ലദ്ധമേവ നാമ തഥാരൂപസ്സ കമ്മസ്സ പുബ്ബേകതത്താ ഏവ ലബ്ഭനതോ. തേനാഹ ‘‘സോ ഹി പരിയേസനായ സതി ഹോതീ’’തി.

സുഖവിനിച്ഛയന്തി സുഖം വിസേസതോ നിച്ഛിനോതീതി സുഖവിനിച്ഛയോ. സുഖം സഭാവതോ സമുദയതോ അത്ഥങ്ഗമതോ ആദീനവതോ നിസ്സരണതോ ച യാഥാവതോ ജാനിത്വാ പവത്തഞാണംവ സുഖവിനിച്ഛയം. ജഞ്ഞാതി ജാനേയ്യ. ‘‘സുഭം സുഖ’’ന്തിആദികം ആരമ്മണേ അഭൂതാകാരം വിവിധം നിന്നഭാവേന ചിനോതി ആരോപേതീതി വിനിച്ഛയോ, അസ്സാദാനുപസ്സനാ തണ്ഹാ. ദിട്ഠിയാപി ഏവമേവ വിനിച്ഛയഭാവോ വേദിതബ്ബോ. ഇമസ്മിം പന സുത്തേ വിതക്കോയേവ ആഗതോതി യോജനാ. ഇമസ്മിം പന സുത്തേതി സക്കപഞ്ഹസുത്തേ (ദീ. നി. ൨.൩൫൮). തത്ഥ ഹി ‘‘ഛന്ദോ ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, വിതക്കനിദാനോ’’തി ആഗതം. ഇധാതി ഇമസ്മിം സുത്തേ. വിതക്കേനേവ വിനിച്ഛിനന്തീതി ഏതേന ‘‘വിനിച്ഛിനതി ഏതേനാതി വിനിച്ഛയോ’’തി വിനിച്ഛയസദ്ദസ്സ കരണസാധനമാഹ. ഏത്തകന്തിആദി വിനിച്ഛയനാകാരദസ്സനം.

ഛന്ദനട്ഠേന ഛന്ദോ, ഏവം രഞ്ജനട്ഠേന രാഗോതി ഛന്ദരാഗോ. സ്വായം അനാസേവനതായ മന്ദോ ഹുത്വാ പവത്തോ ഇധാധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘ദുബ്ബലരാഗസ്സാധിവചന’’ന്തി. അജ്ഝോസാനന്തി തണ്ഹാദിട്ഠിവസേന അഭിനിവേസനം. ‘‘മയ്ഹം ഇദ’’ന്തി ഹി തണ്ഹാഗാഹോ യേഭുയ്യേന അത്തഗ്ഗാഹസന്നിസ്സയോവ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘അഹം മമന്തീ’’തി. ബലവസന്നിട്ഠാനന്തി ച തേസം ഗാഹാനം ഥിരഭാവപ്പത്തിമാഹ. തണ്ഹാദിട്ഠിവസേന പരിഗ്ഗഹകരണന്തി അഹം മമന്തി ബലവസന്നിട്ഠാനവസേന അഭിനിവിട്ഠസ്സ അത്തത്തനിയഗ്ഗാഹവത്ഥുനോ അഞ്ഞാസാധാരണം വിയ കത്വാ പരിഗ്ഗഹേത്വാ ഠാനം, തഥാപവത്തോ ലോഭസഹഗതചിത്തുപ്പാദോ. അത്തനാ പരിഗ്ഗഹിതസ്സ വത്ഥുനോ യസ്സ വസേന പരേഹി സാധാരണഭാവസ്സ അസഹമാനോ ഹോതി പുഗ്ഗലോ, സോ ധമ്മോ അസഹനതാ. ഏവം വചനത്ഥം വദന്തി നിരുത്തിനയേന. സദ്ദലക്ഖണേന പന യസ്സ ധമ്മസ്സ വസേന മച്ഛരിയയോഗതോ പുഗ്ഗലോ മച്ഛരോ, തസ്സ ഭാവോ, കമ്മം വാ മച്ഛരിയം, മച്ഛരോ ധമ്മോ. മച്ഛരിയസ്സ ബലവഭാവതോ ആദരേന രക്ഖണം ആരക്ഖോതി ആഹ ‘‘ദ്വാര…പേ… സുട്ഠു രക്ഖണ’’ന്തി.

അത്തനോ ഫലം കരോതീതി കരണം, യം കിഞ്ചി കാരണം. അധികം കരണന്തി അധികരണം, വിസേസകാരണം. വിസേസകാരണഞ്ച ഭോഗാനം ആരക്ഖദണ്ഡാദാനാദിഅനത്ഥസമ്ഭവസ്സാതി വുത്തം ‘‘ആരക്ഖാധികരണ’’ന്തിആദി. പരനിസേധനത്ഥന്തി മാരണാദിനാ പരേസം വിബാധനത്ഥം. ആദിയന്തി ഏതേനാതി ആദാനം, ദണ്ഡസ്സ ആദാനം ദണ്ഡാദാനം, ദണ്ഡം ആഹരിത്വാ പരവിഹേഠനചിത്തുപ്പാദോ. സത്ഥാദാനേപി ഏസേവ നയോ. ഹത്ഥപരാമാസാദിവസേന കായേന കാതബ്ബോ കലഹോ കായകലഹോ. മമ്മഘട്ടനാദിവസേന വാചായ കാതബ്ബോ കലഹോ വാചാകലഹോ. വിരുജ്ഝനവസേന വിരൂപം ഗണ്ഹാതി ഏതേനാതി വിഗ്ഗഹോ. വിരുദ്ധം വദതി ഏതേനാതി വിവാദോ. ‘‘തുവം തുവ’’ന്തി അഗാരവവചനസഹചരണതോ തുവംതുവം. സബ്ബേപി തേ തഥാപവത്തദോസസഹഗതാ ചിത്തുപ്പാദാ വേദിതബ്ബാ. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘അനേകേ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സമ്ഭവന്തീ’’തി.

തണ്ഹാമൂലകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.