൪. ദാനവഗ്ഗോ

൧-൪. പഠമദാനസുത്താദിവണ്ണനാ

൩൧-൩൪. ചതുത്ഥസ്സ പഠമേ ആസജ്ജാതി യസ്സ ദേതി, തസ്സ ആഗമനഹേതു തേന സമാഗമനിമിത്തം. ഭയാതി ഭയഹേതു. നനു ഭയം നാമ ലദ്ധകാമതാരാഗാദയോ വിയ ചേതനായ അവിസുദ്ധികരം, തം കസ്മാ ഇധ ഗഹിതന്തി? നയിദം താദിസം വോഹാരഭയാദിം സന്ധായ വുത്തന്തി ദസ്സേതും ‘‘അയം അദായകോ അകാരകോ’’തിആദി വുത്തം. അദാസി മേതി യം പുബ്ബേ കതം ഉപകാരം ചിന്തേത്വാ ദീയതി, തം സന്ധായ വുത്തം. ദസ്സതി മേതി പച്ചുപകാരാസീസായ യം ദീയതി, തം സന്ധായ വദതി. സാഹു ദാനന്തി ദാനം നാമേതം പണ്ഡിതപഞ്ഞത്തന്തി സാധുസമാചാരേ ഠത്വാ ദേതി. അലങ്കാരത്ഥന്തി ഉപസോഭനത്ഥം. ദാനഞ്ഹി ദത്വാ തം പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ പാമോജ്ജപീതിസോമനസ്സാദയോ ഉപ്പജ്ജന്തി, ലോഭദോസഇസ്സാമച്ഛേരാദയോപി വിദൂരീ ഭവന്തി. ഇദാനി ദാനം അനുകൂലധമ്മപരിബ്രൂഹനേന പച്ചനീകധമ്മവിദൂരീകരണേന ച ഭാവനാചിത്തസ്സ ഉപസോഭനായ ച പരിക്ഖാരായ ച ഹോതീതി ‘‘അലങ്കാരത്ഥഞ്ചേവ പരിക്ഖാരത്ഥഞ്ച ദേതീ’’തി വുത്തം. തേനാഹ ‘‘ദാനഞ്ഹി ചിത്തം മുദും കരോതീ’’തിആദി. മുദുചിത്തോ ഹോതി ലദ്ധാ ദായകേ ‘‘ഇമിനാ മയ്ഹം സങ്ഗഹോ കതോ’’തി, ദാതാപി ലദ്ധരി. തേന വുത്തം ‘‘ഉഭിന്നമ്പി ചിത്തം മുദും കരോതീ’’തി.

അദന്തദമനന്തി അദന്താ അനസ്സവാപിസ്സ ദാനേന ദന്താ അസ്സവാ ഹോന്തി, വസേ വത്തന്തി. അദാനം ദന്തദൂസകന്തി അദാനം പുബ്ബേ ദന്താനം അസ്സവാനമ്പി വിഘാതുപ്പാദനേന ചിത്തം ദൂസേതി. ഉന്നമന്തി ദായകാ പിയംവദാ ച പരേസം ഗരുചിത്തീകാരട്ഠാനതായ. നമന്തിപടിഗ്ഗാഹകാ ദാനേന പിയവാചായ ച ലദ്ധസങ്ഗഹാസങ്ഗാഹകാനം.

ചിത്താലങ്കാരദാനമേവ ഉത്തമം അനുപക്കിലിട്ഠതായ സുപരിസുദ്ധതായ ഗുണവിസേസപച്ചയതായ ച. ദുതിയാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

പഠമദാനസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ദാനൂപപത്തിസുത്തവണ്ണനാ

൩൫. പഞ്ചമേ ദാനപച്ചയാതി ദാനകാരണാ, ദാനമയപുഞ്ഞസ്സ കതത്താ ഉപചിതത്താതി അത്ഥോ. ഉപപത്തിയോതി മനുസ്സേസു ദേവേസു ച നിബ്ബത്തിയോ. ഠപേതീതി ഏകവാരമേവ അനുപ്പജ്ജിത്വാ യഥാ ഉപരി തേനേവാകാരേന പവത്തതി, ഏവം ഠപേതി. തദേവ ചസ്സ അധിട്ഠാനന്തി ആഹ ‘‘തസ്സേവ വേവചന’’ന്തി. വഡ്ഢേതീതി ബ്രൂഹേതി ന ഹാപേതി. വിമുത്തന്തി അധിമുത്തം, നിന്നം പോണം പബ്ഭാരന്തി അത്ഥോ. വിമുത്തന്തി വാ വിസ്സട്ഠം. നിപ്പരിയായതോ ഉത്തരി നാമ പണീതം മജ്ഝേപി ഹീനമജ്ഝിമവിഭാഗസ്സ ലബ്ഭനതോതി വുത്തം ‘‘ഉത്തരി അഭാവിതന്തി തതോ ഉപരിമഗ്ഗഫലത്ഥായ അഭാവിത’’ന്തി. സംവത്തതി തഥാപണിഹിതം ദാനമയം ചിത്തം. യം പന പാളിയം ‘‘തഞ്ച ഖോ’’തിആദി വുത്തം, തം തത്രുപപത്തിയാ വിബന്ധകരദുസ്സീല്യാഭാവദസ്സനപരം ദട്ഠബ്ബം, ന ദാനമയസ്സ പുഞ്ഞസ്സ കേവലസ്സ തംസംവത്തനതാദസ്സനപരന്തി ദട്ഠബ്ബം. സമുച്ഛിന്നരാഗസ്സാതി സമുച്ഛിന്നകാമരാഗസ്സ. തസ്സ ഹി സിയാ ബ്രഹ്മലോകേ ഉപപത്തി, ന സമുച്ഛിന്നഭവരാഗസ്സ. വീതരാഗഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ കാമേസു വീതരാഗതാ അധിപ്പേതാ, യായ ബ്രഹ്മലോകൂപപത്തി സിയാ. തേനാഹ ‘‘ദാനമത്തേനേവാ’’തിആദി. യദി ഏവം ദാനം തത്ഥ കിമത്ഥിയന്തി ആഹ ‘‘ദാനം പനാ’’തിആദി. ദാനേന മുദുചിത്തോതി ബദ്ധാഘാതേ വേരിപുഗ്ഗലേപി അത്തനോ ദാനസമ്പടിച്ഛനേന മുദുഭൂതചിത്തോ.

ദാനൂപപത്തിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥുസുത്തവണ്ണനാ

൩൬. ഛട്ഠേ പുജ്ജഭവഫലം നിബ്ബത്തേന്തി, അത്തനോ സന്താനം പുനന്തീതി വാ പുഞ്ഞാനി ച താനി ഹേതുപച്ചയേഹി കത്തബ്ബതോ കിരിയാ ചാതി പുഞ്ഞകിരിയാ, തായേവ ച തേസം തേസം പിയമനാപതാദിആനിസംസാനം വത്ഥുഭാവതോ പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥൂനി.

അനുച്ഛിന്നഭവമൂലസ്സ അനുഗ്ഗഹവസേന, പൂജാവസേന വാ അത്തനോ ദേയ്യധമ്മസ്സ പരസ്സ പരിച്ചാഗചേതനാ ദീയതി ഏതേനാതി ദാനം, ദാനമേവ ദാനമയം. പദപൂരണമത്തം മയ-സദ്ദോ. ചീവരാദീസു ചതൂസു പച്ചയേസു (ദീ. നി. അട്ഠ. ൩.൩൦൫), അന്നാദീസു വാ ദസസു ദാനവത്ഥൂസു, രൂപാദീസു വാ ഛസു ആരമ്മണേസു തം തം ദേന്തസ്സ തേസം ഉപ്പാദനതോ പട്ഠായ പുബ്ബഭാഗേ പരിച്ചാഗകാലേ പച്ഛാ സോമനസ്സചിത്തേന അനുസ്സരണേ ചാതി തീസു കാലേസു പവത്തചേതനാ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു നാമ.

നിച്ചസീലഉപോസഥസീലാദിവസേന പഞ്ച അട്ഠ ദസ വാ സീലാനി സമാദിയന്തസ്സ ‘‘സീലപൂരണത്ഥം പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി വിഹാരം ഗച്ഛന്തസ്സ പബ്ബജന്തസ്സ, മനോരഥം മത്ഥകം പാപേത്വാ ‘‘പബ്ബജിതോ വതമ്ഹി സാധു സുട്ഠൂ’’തി ആവജ്ജേന്തസ്സ, സദ്ധായ പാതിമോക്ഖം പരിപൂരേന്തസ്സ, പഞ്ഞായ ചീവരാദികേ പച്ചയേ പച്ചവേക്ഖന്തസ്സ, സതിയാ ആപാഥഗതേസു രൂപാദീസു ചക്ഖുദ്വാരാദീനി സംവരന്തസ്സ, വീരിയേന ആജീവം സോധേന്തസ്സ ച പവത്തചേതനാ സീലതി, സീലേതീതി വാ സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു നാമ.

പടിസമ്ഭിദായം (പടി. മ. ൧.൪൮) വുത്തേന വിപസ്സനാമഗ്ഗേന ചക്ഖും അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ അനത്തതോ വിപസ്സന്തസ്സ, സോതം…പേ… ഘാനം…പേ… ജിവ്ഹം…പേ… കായം…പേ… രൂപേ…പേ… ധമ്മേ…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം…പേ… ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം …പേ… മനോസമ്ഫസ്സം…പേ… ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം വേദനം…പേ… മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം…പേ… ജരാമരണം അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ അനത്തതോ വിപസ്സന്തസ്സ യാ ചേതനാ, യാ ച പഥവീകസിണാദീസു സബ്ബാസു അട്ഠത്തിംസായ ആരമ്മണേസു പവത്താ ഝാനചേതനാ, യാ ച അനവജ്ജേസു കമ്മായതനസിപ്പായതനവിജ്ജാട്ഠാനേസു പരിചയമനസികാരാദിവസേന പവത്താ ചേതനാ, സബ്ബാ സാ ഭാവേതി ഏതായാതി ഭാവനാമയം വുത്തനയേന പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു ചാതി ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു.

ഏകമേകഞ്ചേത്ഥ യഥാരഹം പുബ്ബഭാഗതോ പട്ഠായ കരോന്തസ്സ കായകമ്മം ഹോതി. തദത്ഥം വാചം നിച്ഛാരേന്തസ്സ വചീകമ്മം. കായങ്ഗം വാചങ്ഗഞ്ച അചോപേത്വാ മനസാ ചിന്തയന്തസ്സ മനോകമ്മം. അന്നാദീനി ദേന്തസ്സ ചാപി ‘‘അന്നദാനാദീനി ദേമീ’’തി വാ, ദാനപാരമിം ആവജ്ജേത്വാ വാ ദാനകാലേ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു ഹോതി. യഥാ ഹി കേവലം ‘‘അന്നദാനാദീനി ദേമീ’’തി ദാനകാലേ ദാനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു ഹോതി, ഏവം ‘‘ഇദം ദാനമയം സമ്മാസമ്ബോധിയാ പച്ചയോ ഹോതൂ’’തി ദാനപാരമിം ആവജ്ജേത്വാ ദാനകാലേപി ദാനസീസേനേവ പവത്തിതത്താ. വത്തസീസേ ഠത്വാ ദദന്തോ ‘‘ഏതം ദാനം നാമ മയ്ഹം കുലവംസഹേതു പവേണിചാരിത്ത’’ന്തി ചാരിത്തസീസേന വാ ദേന്തോ ചാരിത്തസീലത്താ സീലമയം. ഖയതോ വയതോ സമ്മസനം പട്ഠപേത്വാ ദദതോ ഭാവനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു ഹോതി. യഥാ ഹി ദേയ്യധമ്മപരിച്ചാഗവസേന വത്തമാനാപി ദാനചേതനാ വത്തസീസേ ഠത്വാ ദദതോ സീലമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥു ഹോതി പുബ്ബാഭിസങ്ഖാരസ്സ അപരഭാഗേ ചേതനായ ച തഥാപവത്തത്താ.

പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭-൮. സപ്പുരിസദാനസുത്താദിവണ്ണനാ

൩൭-൩൮. സത്തമേ വിചേയ്യ ദേതീതി ഏത്ഥ ദ്വേ വിചിനനാനി ദക്ഖിണേയ്യവിചിനനം, ദക്ഖിണാവിചിനനഞ്ച. തേസു വിപന്നസീലേ ഇതോ ബഹിദ്ധാ പഞ്ചനവുതി പാസണ്ഡഭേദേ ച ദക്ഖിണേയ്യേ പഹായ സീലാദിഗുണസമ്പന്നാനം സാസനേ പബ്ബജിതാനം ദാനം ദക്ഖിണേയ്യവിചിനനം നാമ. ലാമകലാമകേ പച്ചയേ അപനേത്വാ പണീതപണീതേ വിചിനിത്വാ തേസം ദാനം ദക്ഖിണാവിചിനനം നാമ. തേനാഹ ‘‘ഇമസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലം ഭവിസ്സതീ’’തിആദി. അട്ഠമേ നത്ഥി വത്തബ്ബം.

സപ്പുരിസദാനസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯-൧൦. അഭിസന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ

൩൯-൪൦. നവമേ പുഞ്ഞാഭിസന്ദാതി പുഞ്ഞനദിയോ. കുസലാഭിസന്ദാതി കുസലാനം പവാഹാ. സുഖസ്സാഹാരാതി സുഖപച്ചയാ. അഗ്ഗാനീതി ഞാതത്താ അഗ്ഗഞ്ഞാനി. ചിരരത്തം ഞാതത്താ രത്തഞ്ഞാനി. അരിയാനം സാധൂനം വംസാനീതി ഞാതത്താ വംസഞ്ഞാനി. പോരാണാനം ആദിപുരിസാനം ഏതാനീതി പോരാണാനി. സബ്ബസോ കേനചിപി പകാരേന സാധൂഹി ന കിണ്ണാനി ന ഖിത്താനി ഛഡ്ഡിതാനീതി അസംകിണ്ണാനി. അയഞ്ച നയോ നേസം യഥാ അതീതേ, ഏവം ഏതരഹി അനാഗതേ ചാതി ആഹ ‘‘അസംകിണ്ണപുബ്ബാനി ന സംകിയന്തി ന സംകിയിസ്സന്തീ’’തി. തതോ ഏവ അപ്പടികുട്ഠാനി. ന ഹി കദാചി വിഞ്ഞൂ സമണബ്രാഹ്മണാ ഹിംസാദിപാപധമ്മം അനുജാനന്തി. അപരിമാണാനം സത്താനം അഭയം ദേതീതി സബ്ബേസു ഭൂതേസു നിഹിതദണ്ഡത്താ സകലസ്സപി സത്തകായസ്സ ഭയാഭാവം ദേതി. അവേരന്തി വേരാഭാവം. അബ്യാബജ്ഝന്തി നിദ്ദുക്ഖതം. ഏവമേത്ഥ സങ്ഖേപതോ പാളിവണ്ണനാ വേദിതബ്ബാ. ദസമേ നത്ഥി വത്തബ്ബം.

അഭിസന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദാനവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.