൬. വിവാദമൂലസുത്തവണ്ണനാ

൩൬. ഛട്ഠേ കോധനോതി കുജ്ഝനസീലോ. യസ്മാ സോ അപ്പഹീനകോധതായ അധിഗതകോധോ നാമ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘കോധേന സമന്നാഗതോ’’തി ആഹ. ഉപനാഹോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി ഉപനാഹീ, ഉപനയ്ഹനസീലോതി വാ ഉപനാഹീ. വിവാദോ നാമ ഉപ്പജ്ജമാനോ യേഭുയ്യേന പഠമം ദ്വിന്നം വസേന ഉപ്പജ്ജതീതി വുത്തം ‘‘ദ്വിന്നം ഭിക്ഖൂനം വിവാദോ’’തി. സോ പന യഥാ ബഹൂനം അനത്ഥാവഹോ ഹോതി, തം നിദസ്സനമുഖേന നിദസ്സേന്തോ ‘‘കഥ’’ന്തിആദിമാഹ. അബ്ഭന്തരപരിസായാതി പരിസബ്ഭന്തരേ.

ഗുണമക്ഖനായ പവത്തോപി അത്തനോ കാരകം ഗൂഥേന പഹരന്തിം ഗൂഥോ വിയ പഠമതരം മക്ഖേതീതി മക്ഖോ, സോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി മക്ഖീ. പളാസതീതി പളാസോ, പരസ്സ ഗുണേ ഡംസിത്വാ വിയ അപനേതീതി അത്ഥോ. സോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി പളാസീ. പളാസീ പുഗ്ഗലോ ഹി ദുതിയസ്സ ധുരം ന ദേതി, സമം ഹരിത്വാ അതിവദതി. തേനാഹ ‘‘യുഗഗ്ഗാഹലക്ഖണേന പളാസേന സമന്നാഗതോ’’തി. ഇസ്സതീതി ഇസ്സുകീ. മച്ഛരായതീതി മച്ഛരം, തം ഏതസ്സ അത്ഥീതി മച്ഛരീ. സഠയതി ന സമ്മാ ഭാസതീതി സഠോ അഞ്ഞഥാ സന്തം അത്താനം അഞ്ഞഥാ പവേദനതോ. മായാ ഏതസ്സ അത്ഥീ മായാവീ. മിച്ഛാ പാപികാ വിഞ്ഞുഗരഹിതാ ഏതസ്സ ദിട്ഠീതി മിച്ഛാദിട്ഠി, കമ്മപഥപരിയാപന്നായ ‘‘നത്ഥി ദിന്ന’’ന്തിആദിവത്ഥുകായ മിച്ഛത്തപരിയാപന്നായ അനിയ്യാനികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘നത്ഥികവാദീ’’തിആദി.

സം അത്തനോ ദിട്ഠിം, സയം വാ അത്തനാ യഥാഗഹിതം പരാമസതി, സഭാവം അതിക്കമിത്വാ പരതോ ആമസതീതി സന്ദിട്ഠീപരാമാസീ. ആധാനം ദള്ഹം ഗണ്ഹാതീതി ആധാനഗ്ഗാഹീ, ദള്ഹഗ്ഗാഹീ, ‘‘ഇദമേവ സച്ച’’ന്തി ഥിരഗ്ഗാഹീതി അത്ഥോ. യുത്തം കാരണം ദിസ്വാവ ലദ്ധിം പടിനിസ്സജ്ജതീതി പടിനിസ്സഗ്ഗീ, ദുക്ഖേന കിച്ഛേന കസിരേന ബഹുമ്പി കാരണം ദസ്സേത്വാ ന സക്കാ പടിനിസ്സഗ്ഗം കാതുന്തി ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. യോ അത്തനോ ഉപ്പന്നദിട്ഠിം ‘‘ഇദമേവ സച്ച’’ന്തി ദള്ഹം ഗണ്ഹിത്വാ അപി ബുദ്ധാദീഹി കാരണം ദസ്സേത്വാ വുച്ചമാനോ ന പടിനിസ്സജ്ജതി. തസ്സേതം അധിവചനം. താദിസോ ഹി പുഗ്ഗലോ യം യദേവ ധമ്മം വാ അധമ്മം വാ സുണാതി, തം സബ്ബം ‘‘ഏവം അമ്ഹാകം ആചരിയേഹി കഥിതം, ഏവം അമ്ഹേഹി സുത’’ന്തി കുമ്മോവ അങ്ഗാനി സകേ കപാലേ അന്തോയേവ സമോദഹതി. യഥാ ഹി കച്ഛപോ അത്തനോ ഹത്ഥപാദാദികേ അങ്ഗേ കേനചി ഘടിതേ സബ്ബാനി അങ്ഗാനി അത്തനോ കപാലേയേവ സമോദഹതി, ന ബഹി നീഹരതി, ഏവമയമ്പി ‘‘ന സുന്ദരോ തവ ഗാഹോ, ഛഡ്ഡേഹി ന’’ന്തി വുത്തോ തം ന വിസ്സജ്ജതി, അന്തോയേവ അത്തനോ ഹദയേ ഏവ ഠപേത്വാ വിചരതി, കുമ്ഭീലഗ്ഗാഹം ഗണ്ഹാതി. യഥാ സുസുമാരാ ഗഹിതം ന പടിനിസ്സജ്ജന്തി, ഏവം ഗണ്ഹാതി.

വിവാദമൂലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.