൯. ഉദായീസുത്തവണ്ണനാ

൨൯. നവമേ ദിട്ഠധമ്മോ വുച്ചതി പച്ചക്ഖോ അത്തഭാവോതി ആഹ ‘‘ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ’’തി. സുഖവിഹാരത്ഥായാതി നിക്കിലേസതായ നിരാമിസേന സുഖേന വിഹാരത്ഥായ. ആലോകസഞ്ഞം മനസി കരോതീതി സൂരിയചന്ദപജ്ജോതമണിഉക്കാവിജ്ജുആദീനം ആലോകോ ദിവാ രത്തിഞ്ച ഉപലദ്ധോ, യഥാലദ്ധവസേനേവ ആലോകം മനസി കരോതി, ചിത്തേ ഠപേതി. തഥാ ച നം മനസി കരോതി, യഥാസ്സ സുഭാവിതാലോകകസിണസ്സ വിയ കസിണാലോകോ യഥിച്ഛകം യാവദിച്ഛകഞ്ച സോ ആലോകോ രത്തിയം ഉപതിട്ഠതി. യേന തത്ഥ ദിവാസഞ്ഞം ഠപേതി, ദിവാരിവ വിഗതഥിനമിദ്ധോ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തി’’ന്തി. ദിവാതി സഞ്ഞം ഠപേതീതി വുത്തനയേന മനസി കത്വാ ദിവാരിവ സഞ്ഞം ഉപ്പാദേതി. യഥാനേന ദിവാ…പേ… തഥേവ തം മനസി കരോതീതി യഥാനേന ദിവാ ഉപലദ്ധോ സൂരിയാലോകോ, ഏവം രത്തിമ്പി ദിവാ ദിട്ഠാകാരേനേവ തം ആലോകം മനസി കരോതി. യഥാ ചനേന രത്തിം…പേ… മനസി കരോതീതി യഥാ രത്തിയം ചന്ദാലോകോ ഉപലദ്ധോ, ഏവം ദിവാപി രത്തിം ദിട്ഠാകാരേനേവ തം ആലോകം മനസി കരോതി, ചിത്തേ ഠപേതി. വിവടേനാതി ഥിനമിദ്ധേന അപിഹിതത്താ വിവടേന. അനോനദ്ധേനാതി അസഞ്ഛാദിതേന. സഹോഭാസകന്തി സഞ്ഞാണോഭാസം. ദിബ്ബചക്ഖുഞാണം രൂപഗതസ്സ ദിബ്ബസ്സ ഇതരസ്സ ച ദസ്സനട്ഠേന ഇധ ഞാണദസ്സനന്തി അധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘ദിബ്ബചക്ഖുസങ്ഖാതസ്സാ’’തിആദി.

ഉദ്ധം ജീവിതപരിയാദാനാതി ജീവിതക്ഖയതോ ഉപരി മരണതോ പരം. സമുഗ്ഗതേനാതി ഉട്ഠിതേന. ധുമാതത്താതി ഉദ്ധം ഉദ്ധം ധുമാതത്താ സൂനത്താ. സേതരത്തേഹി വിപരിഭിന്നം വിമിസ്സിതം നീലം, പുരിമവണ്ണവിപരിണാമഭൂതം വാ നീലം വിനീലം, വിനീലമേവ വിനീലകന്തി ക-കാരേന പദവഡ്ഢനമാഹ അനത്ഥന്തരതോ യഥാ ‘‘പീതകം ലോഹിതക’’ന്തി. പടികൂലത്താതി ജിഗുച്ഛനീയത്താ. കുച്ഛിതം വിനീലം വിനീലകന്തി കുച്ഛനത്ഥോ വാ അയം ക-കാരോതി ദസ്സേതും വുത്തം യഥാ ‘‘പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതീ’’തി (ദീ. നി. ൩.൩൧൬; അ. നി. ൫.൨൧൩). പരിഭിന്നട്ഠാനേഹി കാകധങ്കാദീഹി. വിസ്സന്ദമാനം പുബ്ബന്തി വിസ്സവന്തപുബ്ബം, തഹം തഹം പഗ്ഘരന്തപുബ്ബന്തി അത്ഥോ. തഥാഭാവന്തി വിസ്സന്ദമാനപുബ്ബതം.

സോ ഭിക്ഖൂതി യോ ‘‘പസ്സേയ്യ സരീരം സീവഥികായ ഛഡ്ഡിത’’ന്തി വുത്തോ, സോ ഭിക്ഖു. ഉപസംഹരതി സദിസതം. അയമ്പി ഖോതിആദി ഉപസംഹരണാകാരദസ്സനം. ആയൂതി രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം. അരൂപജീവിതിന്ദ്രിയം പനേത്ഥ വിഞ്ഞാണഗതികമേവ. ഉസ്മാതി കമ്മജതേജോ. ഏവംപൂതികസഭാവോതി ഏവം അതിവിയ പൂതിസഭാവോ ആയുആദിവിഗമേ വിയാതി അധിപ്പായോ. ഏദിസോ ഭവിസ്സതീതി ഏവംഭാവീതി ആഹ ‘‘ഏവമേവം ഉദ്ധുമാതാദിഭേദോ ഭവിസ്സതീ’’തി.

ലുഞ്ചിത്വാ ലുഞ്ചിത്വാതി ഉപ്പാടേത്വാ ഉപ്പാടേത്വാ. സേസാവസേസമംസലോഹിതയുത്തന്തി സബ്ബസോ അക്ഖാദിതത്താ തഹം തഹം സേസേന അപ്പാവസേസേന മംസലോഹിതേന യുത്തം. അഞ്ഞേന ഹത്ഥട്ഠികന്തി അവിസേസേന ഹത്ഥട്ഠികാനം വിപ്പകിണ്ണതാ ജോതിതാതി അനവസേസതോ തേസം വിപ്പകിണ്ണതം ദസ്സേന്തോ ‘‘ചതുസട്ഠിഭേദമ്പീ’’തിആദിമാഹ. തേരോവസ്സികാനീതി തിരോവസ്സഗതാനി. താനി പന സംവച്ഛരം വീതിവത്താനി ഹോന്തീതി ആഹ ‘‘അതിക്കന്തസംവച്ഛരാനീ’’തി. പുരാണതായ ഘനഭാവവിഗമേന വിചുണ്ണതാ ഇധ പൂതിഭാവോ. സോ യഥാ ഹോതി, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘അബ്ഭോകാസേ’’തിആദിമാഹ. അനേകധാതൂനന്തി ചക്ഖുധാതുആദീനം, കാമധാതുആദീനം വാ. സതിയാ ച ഞാണസ്സ ച അത്ഥായാതി ‘‘അഭിക്കന്തേ പടിക്കന്തേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതീ’’തിആദിനാ (ദീ. നി. ൧.൨൧൪; ൨.൩൭൬; മ. നി. ൧.൧൦൯) വുത്തായ സത്തട്ഠാനികായ സതിയാ ചേവ തംസമ്പയുത്തഞാണസ്സ ച അത്ഥായ.

ഉദായീസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.