൧-൨. പഠമചേതോവിമുത്തിഫലസുത്താദിവണ്ണനാ

൭൧-൭൨. തതിയസ്സ പഠമേ അവിജ്ജാപലിഘന്തി ഏത്ഥ അവിജ്ജാതി വട്ടമൂലികാ അവിജ്ജാ, അയം പചുരജനേഹി ഉക്ഖിപിതും അസക്കുണേയ്യഭാവതോ ദുക്ഖിപനട്ഠേന നിബ്ബാനദ്വാരപ്പവേസവിബന്ധനേന ച ‘‘പലിഘോ വിയാതി പലിഘോ’’തി വുച്ചതി. തേനേസ തസ്സാ ഉക്ഖിത്തത്താ ‘‘ഉക്ഖിത്തപലിഘോ’’തി വുത്തോ. പുനബ്ഭവസ്സ കരണസീലോ, പുനബ്ഭവം വാ ഫലം അരഹതീതി പോനോഭവികാ, പുനബ്ഭവദായികാതി അത്ഥോ. ജാതിസംസാരോതി ജായനവസേന ചേവ സംസരണവസേന ച ഏവംലദ്ധനാമാനം പുനബ്ഭവക്ഖന്ധാനം പച്ചയോ കമ്മാഭിസങ്ഖാരോ. ജാതിസംസാരോതി ഹി ഫലൂപചാരേന കാരണം വുത്തം. തഞ്ഹി പുനപ്പുനം ഉപ്പത്തികാരണവസേന പരിക്ഖിപിത്വാ ഠിതത്താ ‘‘പരിഖാ’’തി വുച്ചതി സന്താനസ്സ പരിക്ഖിപനതോ. തേനേസ തസ്സ സംകിണ്ണത്താ വികിണ്ണത്താ സബ്ബസോ ഖിത്തത്താ വിനാസിതത്താ ‘‘സംകിണ്ണപരിഖോ’’തി വുത്തോ.

തണ്ഹാസങ്ഖാതന്തി ഏത്ഥ തണ്ഹാതി വട്ടമൂലികാ തണ്ഹാ. അയഞ്ഹി ഗമ്ഭീരാനുഗതട്ഠേന ‘‘ഏസികാ’’തി വുച്ചതി. ലുഞ്ചിത്വാ ഉദ്ധരിത്വാ. ഓരമ്ഭാഗിയാനീതി ഓരമ്ഭാഗജനകാനി കാമഭവേ ഉപപത്തിപച്ചയാനി കാമരാഗസംയോജനാദീനി. ഏതാനി ഹി കവാടം വിയ നഗരദ്വാരം ചിത്തം പിദഹിത്വാ ഠിതത്താ ‘‘അഗ്ഗളാ’’തി വുച്ചന്തി. തേനേസ തേസം നിഗ്ഗതത്താ ഭിന്നത്താ ‘‘നിരഗ്ഗളോ’’തി വുത്തോതി. അഗ്ഗമഗ്ഗേന പന്നോ അപചിതോ മാനദ്ധജോ ഏതസ്സാതി പന്നദ്ധജോ. പന്നഭാരോതി ഖന്ധഭാരകിലേസഭാരഅഭിസങ്ഖാരഭാരാ ഓരോപിതാ അസ്സാതി പന്നഭാരോ. വിസംയുത്തോതി ചതൂഹി യോഗേഹി സബ്ബകിലേസേഹി ച വിസംയുത്തോ. അസ്മിമാനോതി രൂപേ അസ്മീതി മാനോ, വേദനായ, സഞ്ഞായ, സങ്ഖാരേസു, വിഞ്ഞാണേ അസ്മിമാനോ. ഏത്ഥ ഹി പഞ്ചപി ഖന്ധേ അവിസേസതോ ‘‘അസ്മീ’’തി ഗഹേത്വാ പവത്തമാനോ അസ്മിമാനോതി അധിപ്പേതോ.

നഗരദ്വാരസ്സ പരിസ്സയപടിബാഹനത്ഥഞ്ചേവ സോധനത്ഥഞ്ച ഉഭോസു പസ്സേസു ഏസികാഥമ്ഭേ നിഖണിത്വാ ഠപേതീതി ആഹ ‘‘നഗരദ്വാരേ ഉസ്സാപിതേ ഏസികാഥമ്ഭേ’’തി. പാകാരവിദ്ധംസനേനേവ പരിഖാഭൂമിസമകരണം ഹോതീതി ആഹ ‘‘പാകാരം ഭിന്ദിത്വാ പരിഖം വികിരിത്വാ’’തി. ‘‘ഏവ’’ന്തിആദി ഉപമാസംസന്ദനം. സന്തോ സംവിജ്ജമാനോ കായോ ധമ്മസമൂഹോതി സക്കായോ, ഉപാദാനക്ഖന്ധപഞ്ചകം. ദ്വത്തിംസകമ്മകാരണാ ദുക്ഖക്ഖന്ധേ ആഗതദുക്ഖാനി. അക്ഖിരോഗസീസരോഗാദയോ. അട്ഠനവുതി രോഗാ, രാജഭയാദീനി പഞ്ചവീസതിമഹാഭയാനി. ദുതിയം ഉത്താനമേവ.

പഠമചേതോവിമുത്തിഫലസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.