൫. മുണ്ഡരാജവഗ്ഗോ
൧-൨. ആദിയസുത്താദിവണ്ണനാ
൪൧-൪൨. പഞ്ചമസ്സ പഠമേ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹീതി വാ ഉട്ഠാനേന ച വീരിയേന ച അധിഗതേഹി. തത്ഥ ഉട്ഠാനന്തി കായികം വീരിയം. വീരിയന്തി ചേതസികന്തി വദന്തി. ഉട്ഠാനന്തി വാ ഭോഗുപ്പാദനേ യുത്തപ്പയുത്തതാ. വീരിയം തജ്ജോ ഉസ്സാഹോ. പീണിതന്തി ധാതം സുതിത്തം. തഥാഭൂതോ പന യസ്മാ ഥൂലസരീരോ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ഥൂലം കരോതീ’’തി വുത്തം. ദുതിയം ഉത്താനമേവ.
ആദിയസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൩. ഇട്ഠസുത്തവണ്ണനാ
൪൩. തതിയേ അപ്പമാദം പസംസന്തീതി ‘‘ഏതാനി ആയുആദീനി പത്ഥയന്തേന അപ്പമാദോ കാതബ്ബോ’’തി അപ്പമാദമേവ പസംസന്തി പണ്ഡിതാ. യസ്മാ വാ പുഞ്ഞകിരിയാസു പണ്ഡിതാ അപ്പമാദം പസംസന്തി, തസ്മാ ആയുആദീനി പത്ഥയന്തേന അപ്പമാദോവ കാതബ്ബോതി അത്ഥോ. പുരിമസ്മിം അത്ഥവികപ്പേ ‘‘പുഞ്ഞകിരിയാസൂ’’തി പദസ്സ ‘‘അപ്പമത്തോ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. യസ്മാ പണ്ഡിതാ അപ്പമാദം പസംസന്തി, യസ്മാ ച പുഞ്ഞകിരിയാസു അപ്പമത്തോ ഉഭോ അത്ഥേ അധിഗതോ ഹോതി, തസ്മാ ആയുആദീനി പത്ഥയന്തേന അപ്പമാദോവ കാതബ്ബോ. ദുതിയസ്മിം അത്ഥവികപ്പേ പണ്ഡിതാ അപ്പമാദം പസംസന്തി. കത്ഥാതി? പുഞ്ഞകിരിയാസു. കസ്മാതി ചേ? യസ്മാ അപ്പമത്തോ ഉഭോ അത്ഥേ അധിഗ്ഗണ്ഹാതി പണ്ഡിതോ, തസ്മാതി അത്ഥോ. അത്ഥപ്പടിലാഭേനാതി ദിട്ഠധമ്മികാദിഹിതപ്പടിലാഭേന.
ഇട്ഠസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൪. മനാപദായീസുത്തവണ്ണനാ
൪൪. ചതുത്ഥേ ഝാനമനേന നിബ്ബത്തം മനോമയന്തി ആഹ ‘‘സുദ്ധാവാസേസു ഏകം ഝാനമനേന നിബ്ബത്തം ദേവകായ’’ന്തി. സതിപി ഹി സബ്ബസത്താനം അഭിസങ്ഖാരമനസാ നിബ്ബത്തഭാവേ ബാഹിരപച്ചയേഹി വിനാ മനസാവ നിബ്ബത്തത്താ ‘‘മനോമയാ’’തി വുച്ചന്തി രൂപാവചരസത്താ. യദി ഏവം കാമഭവേ ഓപപാതികസത്താനമ്പി മനോമയഭാവോ ആപജ്ജതീതി ചേ? ന, തത്ഥ ബാഹിരപച്ചയേഹി നിബ്ബത്തേതബ്ബതാസങ്കായ ഏവ അഭാവതോ ‘‘മനസാവ നിബ്ബത്താ’’തി അവധാരണാസമ്ഭവതോ. നിരുള്ഹോ വായം ലോകേ മനോമയവോഹാരോ രൂപാവചരസത്തേസു. തഥാ ഹി ‘‘അന്നമയോ, പാണമയോ, മനോമയോ, ആനന്ദമയോ, വിഞ്ഞാണമയോ’’തി പഞ്ചധാ അത്താനം വേദവാദിനോപി വദന്തി. ഉച്ഛേദവാദിനോപി വദന്തി ‘‘ദിബ്ബോ രൂപീ മനോമയോ’’തി (ദീ. നി. ൧.൮൭). തീസു വാ കുലസമ്പത്തീസൂതി ബ്രാഹ്മണഖത്തിയവേസ്സസങ്ഖാതേസു സമ്പന്നകുലേസു. ഛസു വാ കാമസഗ്ഗേസൂതി ഛസു കാമാവചരദേവേസു.
മനാപദായീസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൫-൬. പുഞ്ഞാഭിസന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ
൪൫-൪൬. പഞ്ചമേ അസങ്ഖേയ്യോതി ആള്ഹകഗണനായ അസങ്ഖേയ്യോ. യോജനവസേന പനസ്സ സങ്ഖാ അത്ഥി ഹേട്ഠാ മഹാപഥവിയാ ഉപരി ആകാസേന പരിസമന്തതോ ചക്കവാളപബ്ബതേന മജ്ഝേ തത്ഥ തത്ഥ ഠിതകേഹി ദീപപബ്ബതപരിയന്തേഹി പരിച്ഛിന്നത്താ ജാനന്തേന യോജനതോ സങ്ഖാതും സക്കാതി കത്വാ. മഹാസരീരമച്ഛകുമ്ഭീലയക്ഖരക്ഖസമഹാനാഗദാനവാദീനം സവിഞ്ഞാണകാനം ബലവാമുഖപാതാലാദീനം അവിഞ്ഞാണകാനം ഭേരവാരമ്മണാനം വസേന ബഹുഭേരവം. പുഥൂതി ബഹൂ. സവന്തീതി സന്ദമാനാ. ഉപയന്തീതി ഉപഗച്ഛന്തി. ഛട്ഠം ഉത്താനമേവ.
പുഞ്ഞാഭിസന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൭-൮. ധനസുത്താദിവണ്ണനാ
൪൭-൪൮. സത്തമേ സദ്ധാതി മഗ്ഗേനാഗതാ സദ്ധാ. സീലഞ്ച യസ്സ കല്യാണന്തി കല്യാണസീലം നാമ അരിയസാവകസ്സ അരിയകന്തം സീലം വുച്ചതി. തത്ഥ കിഞ്ചാപി അരിയസാവകസ്സ ഏകസീലമ്പി അകന്തം നാമ നത്ഥി, ഇമസ്മിം പനത്ഥേ ഭവന്തരേപി അപ്പഹീനം പഞ്ചസീലം അധിപ്പേതം. അട്ഠമം ഉത്താനമേവ.
ധനസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൯. കോസലസുത്തവണ്ണനാ
൪൯. നവമേ പതിതക്ഖന്ധോതി സമ്മുഖാ കിഞ്ചി ഓലോകേതും അസമത്ഥതായ അധോമുഖോ. നിപ്പടിഭാനോതി സഹധമ്മികം കിഞ്ചി വത്തും അവിസഹനതോ നിപ്പടിഭാനോ പടിഭാനരഹിതോ.
കോസലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
൧൦. നാരദസുത്തവണ്ണനാ
൫൦. ദസമേ അജ്ഝോമുച്ഛിതോതി അധിമത്തായ തണ്ഹാമുച്ഛായ മുച്ഛിതോ, മുച്ഛം മോഹം പമാദം ആപന്നോ. തേനാഹ ‘‘ഗിലിത്വാ…പേ… അതിരേകമുച്ഛായ തണ്ഹായ സമന്നാഗതോ’’തി. മഹച്ചാതി മഹതിയാ. ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന ചേതം വുത്തം. തേനാഹ ‘‘മഹതാ രാജാനുഭാവേനാ’’തി.
നാരദസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
മുണ്ഡരാജവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
പഠമപണ്ണാസകം നിട്ഠിതം.