൮-൯. പഞ്ചങ്ഗികസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൮-൨൯. അട്ഠമേ കരോ വുച്ചതി പുപ്ഫസമ്ഭവം ‘‘ഗബ്ഭാസയേ കിരീയതീ’’തി കത്വാ. കരതോ ജാതോ കായോ കരജകായോ, തദുപനിസ്സയോ ചതുസന്തതിരൂപസമുദായോ. കാമം നാമകായോപി വിവേകജേന പീതിസുഖേന തഥാലദ്ധൂപകാരോ, ‘‘അഭിസന്ദേതീ’’തിആദിവചനതോ പന രൂപകായോ ഇധ അധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘ഇമം കരജകായ’’ന്തി. അഭിസന്ദേതീതി അഭിസന്ദനം കരോതി. തം പന അഭിസന്ദനം ഝാനമയേന പീതിസുഖേന കരജകായസ്സ തിന്തഭാവാപാദനം സബ്ബത്ഥകമേവ ലൂഖഭാവാപനയനന്തി ആഹ ‘‘തേമേതീ’’തിആദി. തയിദം അഭിസന്ദനം അത്ഥതോ യഥാവുത്തപീതിസുഖസമുട്ഠാനേഹി പണീതരൂപേഹി കായസ്സ പരിപ്ഫരണം ദട്ഠബ്ബം. പരിസന്ദേതീതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. സബ്ബം ഏതസ്സ അത്ഥീതി സബ്ബാവാ, തസ്സ സബ്ബാവതോ. അവയവാവയവിസമ്ബന്ധേ അവയവിനി സാമിവചനന്തി അവയവവിസയോ സബ്ബ-സദ്ദോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘സബ്ബകോട്ഠാസവതോ’’തി. അഫുടം നാമ ന ഹോതി യത്ഥ യത്ഥ കമ്മജരൂപം, തത്ഥ തത്ഥ ചിത്തജരൂപസ്സ അഭിബ്യാപനതോ. തേനാഹ ‘‘ഉപാദിന്നകസന്തതീ’’തിആദി.

ഛേകോതി കുസലോ. തം പനസ്സ കോസല്ലം നഹാനീയചുണ്ണാനം കരണേ പിണ്ഡികരണേ ച സമത്ഥതാവസേന വേദിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘പടിബലോ’’തിആദി. കംസ-സദ്ദോ ‘‘മഹതിയാ കംസപാതിയാ’’തിആദീസു (മ. നി. ൧.൬൧) സുവണ്ണേ ആഗതോ.‘‘കംസോ ഉപഹതോ യഥാ’’തിആദീസു (ധ. പ. ൧൩൪) കിത്തിമലോഹേ. കത്ഥചി പണ്ണത്തിമത്തേ ‘‘ഉപകംസോ നാമ രാജാസി, മഹാകംസസ്സ അത്രജോ’’തിആദി (ജാ. അട്ഠ. ൪.൧൦.൧൬൪ ഘടപണ്ഡിതജാതകവണ്ണനാ). ഇധ പന യത്ഥ കത്ഥചി ലോഹേതി ആഹ ‘‘യേന കേനചി ലോഹേന കതഭാജനേ’’തി. സ്നേഹാനുഗതാതി ഉദകസിനേഹേന അനുപ്പവിസനവസേന ഗതാ ഉപഗതാ. സ്നേഹപരേതാതി ഉദകസിനേഹേന പരിതോ ഗതാ സമന്തതോ ഫുടാ. തതോ ഏവ സന്തരബാഹിരാ ഫുടാ സ്നേഹേന. ഏതേന സബ്ബസോ ഉദകേന തേമിതഭാവമാഹ. ന ച പഗ്ഘരിണീതി ഏതേന തിന്തസ്സപി തസ്സ ഘനഥദ്ധഭാവം വദതി. തേനാഹ ‘‘ന ബിന്ദുബിന്ദൂ’’തിആദി.

താഹി താഹി ഉദകസിരാഹി ഉബ്ഭിജ്ജതീതി ഉബ്ഭിദം, ഉബ്ഭിദം ഉദകം ഏതസ്സാതി ഉബ്ഭിദോദകോ. ഉബ്ഭിന്നഉദകോതി നദീതീരേ ഖതകൂപകോ വിയ ഉബ്ഭിജ്ജനകഉദകോ. ഉഗ്ഗച്ഛനഉദകോതി ധാരാവസേന ഉട്ഠഹനഉദകോ. കസ്മാ പനേത്ഥ ഉബ്ഭിദോദകോവ രഹദോ ഗഹിതോ, ന ഇതരോതി ആഹ ‘‘ഹേട്ഠാ ഉഗ്ഗച്ഛനഉദകഞ്ഹീ’’തിആദി. ധാരാനിപാതബുബ്ബുളകേഹീതി ധാരാനിപാതേഹി ച ഉദകബുബ്ബുളേഹി ച. ‘‘ഫേണപടലേഹി ചാ’’തി വത്തബ്ബം, സന്നിസിന്നമേവ അപരിക്ഖോഭതായ നിച്ചലമേവ, സുപ്പസന്നമേവാതി അധിപ്പായോ. സേസന്തി ‘‘അഭിസന്ദേതീ’’തിആദികം.

ഉപ്പലാനീതി ഉപ്പലഗച്ഛാനി. സേതരത്തനീലേസൂതി ഉപ്പലേസു, സേതുപ്പലരത്തുപ്പലനീലുപ്പലേസൂതി അത്ഥോ. യം കിഞ്ചി ഉപ്പലം ഉപ്പലമേവ സാമഞ്ഞഗ്ഗഹണതോ. സതപത്തന്തി ഏത്ഥ സത-സദ്ദോ ബഹുപരിയായോ ‘‘സതഗ്ഘീ’’തിആദീസു വിയ. തേന അനേകസതപത്തസ്സപി സങ്ഗഹോ സിദ്ധോ ഹോതി. ലോകേ പന രത്തം പദുമം, സേതം പുണ്ഡരീകന്തി വുച്ചതി. യാവ അഗ്ഗാ യാവ ച മൂലാ ഉദകേന അഭിസന്ദനാദിസമ്ഭവദസ്സനത്ഥം ഉദകാനുഗ്ഗതഗ്ഗഹണം. ഇധ ഉപ്പലാദീനി വിയ കരജകായോ, ഉദകം വിയ തതിയജ്ഝാനസുഖം.

യസ്മാ പരിസുദ്ധേന ചേതസാതി ചതുത്ഥജ്ഝാനചിത്തമാഹ, തഞ്ച രാഗാദിഉപക്കിലേസമലാപഗമതോ നിരുപക്കിലേസം നിമ്മലം, തസ്മാ ആഹ ‘‘നിരുപക്കിലേസട്ഠേന പരിസുദ്ധ’’ന്തി. യസ്മാ പന പാരിസുദ്ധിയാ ഏവ പച്ചയവിസേസേന പവത്തിവിസേസോ പരിയോദാതതാ സുധന്തസുവണ്ണസ്സ നിഘംസനേന പഭസ്സരതാ വിയ, തസ്മാ ആഹ ‘‘പഭസ്സരട്ഠേന പരിയോദാതം വേദിതബ്ബ’’ന്തി. ഇദന്തി ഓദാതവചനം. ഉതുഫരണത്ഥന്തി ഉതുനോ ഫരണദസ്സനത്ഥം. ഉതുഫരണം ന ഹോതി സേസന്തി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘തങ്ഖണ …പേ… ബലവം ഹോതീ’’തി. വത്ഥം വിയ കരജകായോതി യോഗിനോ കരജകായോ വത്ഥം വിയ ദട്ഠബ്ബോ ഉതുഫരണസദിസേന ചതുത്ഥജ്ഝാനസുഖേന ഫരിതബ്ബത്താ. പുരിസസ്സ സരീരം വിയ ചതുത്ഥജ്ഝാനം ദട്ഠബ്ബം ഉതുഫരണട്ഠാനിയസ്സ സുഖസ്സ നിസ്സയഭാവതോ. തേനാഹ ‘‘തസ്മാ’’തിആദി. തത്ഥ ച ‘‘പരിസുദ്ധേന ചേതസാ’’തി ചേതോഗഹണേന ഝാനസുഖം വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. തേനാഹ ‘‘ഉതുഫരണം വിയ ചതുത്ഥജ്ഝാനസുഖ’’ന്തി. നനു ച ചതുത്ഥജ്ഝാനേ സുഖമേവ നത്ഥീതി? സച്ചം നത്ഥി, സാതലക്ഖണസന്തസഭാവത്താ പനേത്ഥ ഉപേക്ഖാ ‘‘സുഖ’’ന്തി അധിപ്പേതാ. തേന വുത്തം സമ്മോഹവിനോദനിയം (വിഭ. അട്ഠ. ൨൩൨) ‘‘ഉപേക്ഖാ പന സന്തത്താ, സുഖമിച്ചേവ ഭാസിതാ’’തി.

തസ്സ തസ്സ സമാധിസ്സ സരൂപദസ്സനസ്സ പച്ചയത്താ പച്ചവേക്ഖണഞാണം പച്ചവേക്ഖണനിമിത്തം. സമഭരിതോതി സമപുണ്ണോ.

മണ്ഡഭൂമീതി പപാവണ്ണഭൂമി. യത്ഥ സലിലസിഞ്ചനേന വിനാവ സസ്സാനി ഠിതാനി സമ്പജ്ജന്തി. യുഗേ യോജേതബ്ബാനി യോഗ്ഗാനി, തേസം ആചരിയോ യോഗ്ഗാചരിയോ. തേസം സിക്ഖാപനതോ ഹത്ഥിആദയോപി ‘‘യോഗ്ഗാ’’തി വുച്ചന്തീതി ആഹ പാളിയം ‘‘അസ്സദമ്മസാരഥീ’’തി. യേന യേനാതി ചതൂസു മഗ്ഗേസു യേന യേന മഗ്ഗേന. യം യം ഗതിന്തി ജവസമജവാദിഭേദാസു ഗതീസു യം യം ഗതിം. നവമേ നത്ഥി വത്തബ്ബം.

പഞ്ചങ്ഗികസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.