(൨൧) ൧. കിമിലവഗ്ഗോ

൧-൪. കിമിലസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൦൧-൪. പഞ്ചമസ്സ പഠമദുതിയാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ. തതിയേ അധിവാസനം ഖമനം, പരേസം ദുക്കടം ദുരുത്തഞ്ച പടിവിരോധാകരണേന അത്തനോ ഉപരി ആരോപേത്വാ വാസനം അധിവാസനം, തദേവ ഖന്തീതി അധിവാസനക്ഖന്തി. സുഭേ രതോതി സൂരതോ, സുട്ഠു വാ പാപതോ ഓരതോ വിരതോ സോരതോ, തസ്സ ഭാവോ സോരച്ചം. തേനാഹ ‘‘സോരച്ചേനാതി സുചിസീലതായാ’’തി. സാ ഹി സോഭനകമ്മരതതാ, സുട്ഠു വാ പാപതോ ഓരതഭാവോ വിരതതാ. ചതുത്ഥേ നത്ഥി വത്തബ്ബം.

കിമിലസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചേതോഖിലസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൫. പഞ്ചമേ ചേതോഖിലാ നാമ അത്ഥതോ വിചികിച്ഛാ കോധോ ച. തേ പന യസ്മിം സന്താനേ ഉപ്പജ്ജന്തി, തസ്സ ഖരഭാവോ കക്ഖളഭാവോ ഹുത്വാ ഉപതിട്ഠന്തി, പഗേവ അത്തനാ സമ്പയുത്തചിത്തസ്സാതി ആഹ ‘‘ചിത്തസ്സ ഥദ്ധഭാവാ’’തി. യഥാ ലക്ഖണപാരിപൂരിയാ ഗഹിതായ സബ്ബാ സത്ഥു രൂപകായസിരീ ഗഹിതാ ഏവ നാമ ഹോതി ഏവം സബ്ബഞ്ഞുതായ സബ്ബധമ്മകായസിരീ ഗഹിതാ ഏവ നാമ ഹോതീതി തദുഭയവത്ഥുകമേവ കങ്ഖം ദസ്സേന്തോ ‘‘സരീരേ കങ്ഖമാനോ’’തിആദിമാഹ. വിചിനന്തോതി ധമ്മസഭാവം വീമംസന്തോ. കിച്ഛതീതി കിലമതി. വിനിച്ഛേതും ന സക്കോതീതി സന്നിട്ഠാതും ന സക്കോതി. ആതപതി കിലേസേതി ആതപ്പം, സമ്മാവായാമോതി ആഹ ‘‘ആതപ്പായാതി കിലേസസന്താപനവീരിയകരണത്ഥായാ’’തി. പുനപ്പുനം യോഗായാതി ഭാവനം പുനപ്പുനം യുഞ്ജനായ. സതതകിരിയായാതി ഭാവനായ നിരന്തരപ്പയോഗായ.

പടിവേധധമ്മേ കങ്ഖമാനോതി ഏത്ഥ കഥം ലോകുത്തരധമ്മേ കങ്ഖാ പവത്തീതി? ന ആരമ്മണകരണവസേന, അനുസ്സുതാകാരപരിവിതക്കലദ്ധേ പരികപ്പിതരൂപേ കങ്ഖാ പവത്തതീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വിപസ്സനാ…പേ… വദന്തി, തം അത്ഥി നു ഖോ നത്ഥീതി കങ്ഖതീ’’തി. സിക്ഖാതി ചേത്ഥ പുബ്ബഭാഗസിക്ഖാ വേദിതബ്ബാ. കാമഞ്ചേത്ഥ വിസേസുപ്പത്തിയാ മഹാസാവജ്ജതായ ചേവ സംവാസനിമിത്തം ഘടനാഹേതു അഭിണ്ഹുപ്പത്തികതായ ച സബ്രഹ്മചാരീസൂതി കോപസ്സ വിസയോ വിസേസേത്വാ വുത്തോ, അഞ്ഞത്ഥാപി കോപോ ന ചേതോഖിലോതി ന സക്കാ വിഞ്ഞാതുന്തി കേചി. യദി ഏവം വിചികിച്ഛായപി അയം നയോ ആപജ്ജതി, തസ്മാ യഥാരുതവസേന ഗഹേതബ്ബം.

ചേതോഖിലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬-൮. വിനിബന്ധസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൦൬-൮. ഛട്ഠേ പവത്തിതും അപ്പദാനവസേന കുസലചിത്തം വിനിബന്ധന്തീതി ചേതസോവിനിബന്ധാ. തം പന വിനിബന്ധന്താ മുട്ഠിഗ്ഗാഹം ഗണ്ഹന്താ വിയ ഹോന്തീതി ആഹ ‘‘ചിത്തം വിനിബന്ധിത്വാ’’തിആദി. കാമഗിദ്ധോ പുഗ്ഗലോ വത്ഥുകാമേപി കിലേസകാമേപി അസ്സാദേതി അഭിനന്ദതീതി വുത്തം ‘‘വത്ഥുകാമേപി കിലേസകാമേപീ’’തി. അത്തനോ കായേതി അത്തനോ നാമകായേ, അത്തഭാവേ വാ. ബഹിദ്ധാരൂപേതി പരേസം കായേ അനിന്ദ്രിയബദ്ധരൂപേ ച. ഉദരം അവദിഹതി ഉപചിനോതി പൂരേതീതി ഉദരാവദേഹകം. സേയ്യസുഖന്തി സേയ്യായ സയനവസേന ഉപ്പജ്ജനകസുഖം. സമ്പരിവത്തകന്തി സമ്പരിവത്തിത്വാ. പണിധായാതി തണ്ഹാവസേനേവ പണിദഹിത്വാ. ഇതി പഞ്ചവിധോപി ലോഭവിസേസോ ഏവ ‘‘ചേതോവിനിബന്ധോ’’തി വുത്തോതി വേദിതബ്ബോ. സത്തമട്ഠമേസു നത്ഥി വത്തബ്ബം.

വിനിബന്ധസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯-൧൦. ഗീതസ്സരസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൦൯-൨൧൦. നവമേ ആയതകോ നാമ ഗീതസ്സരോ തം തം വത്തം ഭിന്ദിത്വാ അക്ഖരാനി വിനാസേത്വാ പവത്തോതി ആഹ ‘‘ആയതകേനാ’’തിആദി. ധമ്മേഹി സുത്തവത്തം നാമ അത്ഥി, ഗാഥാവത്തം നാമ അത്ഥി, തം വിനാസേത്വാ അതിദീഘം കാതും ന വട്ടതി. ധമ്മഞ്ഹി ഭാസന്തേന ചതുരസ്സേന വത്തേന പരിമണ്ഡലാനി പദബ്യഞ്ജനാനി ദസ്സേതബ്ബാനി. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സരഭഞ്ഞ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൪൯) ച വചനതോ സരേന ധമ്മം ഭണിതും വട്ടതി. സരഭഞ്ഞേ കിര തരങ്ഗവത്തധോതകവത്തഭാഗഗ്ഗഹകവത്താദീനി ദ്വത്തിംസ വത്താനി അത്ഥി. തേസു യം ഇച്ഛതി, തം കാതും ലഭതീതി. ദസമേ നത്ഥി വത്തബ്ബം.

ഗീതസ്സരസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കിമിലവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.