൧൦. നിസ്സാരണീയസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൦. ദസമേ നിസ്സരന്തീതി നിസ്സരണീയാതി വത്തബ്ബേ ദീഘം കത്വാ നിദ്ദേസോ. കത്തരി ഹേസ അനീയ-സദ്ദോ യഥാ ‘‘നിയ്യാനിയാ’’തി. തേനാഹ ‘‘നിസ്സടാ’’തി. കുതോ പന നിസ്സടാ? യഥാസകം പടിപക്ഖതോ. നിജ്ജീവട്ഠേന ധാതുയോതി ആഹ ‘‘അത്തസുഞ്ഞസഭാവാ’’തി. അത്ഥതോ പന ധമ്മധാതുമനോവിഞ്ഞാണധാതുവിസേസോ. താദിസസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിലേസവസേന കാമേസു മനസികാരോ നത്ഥീതി ആഹ ‘‘വീമംസനത്ഥ’’ന്തി, ‘‘നേക്ഖമ്മനിയതം ഇദാനി മേ ചിത്തം, കിം നു ഖോ കാമവിതക്കോപി ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’’തി വീമംസന്തസ്സാതി അത്ഥോ. പക്ഖന്ദനം നാമ അനുപ്പവേസോ. സോ പന തത്ഥ നത്ഥീതി ആഹ ‘‘നപ്പവിസതീ’’തി. പസീദനം നാമ അഭിരുചി. സന്തിട്ഠനം പതിട്ഠാനം. വിമുച്ചനം അധിമുച്ചനന്തി. തം സബ്ബം പടിക്ഖിപന്തോ വദതി ‘‘പസാദം നാപജ്ജതീ’’തിആദി. ഏവംഭൂതം പനസ്സ ചിത്തം തസ്സ കഥം തിട്ഠതീതി ആഹ ‘‘യഥാ’’തിആദി.

തന്തി പഠമജ്ഝാനം. അസ്സാതി ഭിക്ഖുനോ. ചിത്തം പക്ഖന്ദതീതി പരികമ്മചിത്തേന സദ്ധിം ഝാനചിത്തം ഏകത്തവസേന ഏകജ്ഝം കത്വാ വദതി. ഗോചരേ ഗതത്താതി അത്തനോ ആരമ്മണേ ഏവ പവത്തത്താ. അഹാനഭാഗിയത്താതി ഠിതിഭാഗിയത്താ. സുട്ഠു വിമുത്തന്തി വിക്ഖമ്ഭനവിമുത്തിയാ സമ്മദേവ വിമുത്തം. ചിത്തസ്സ ച കായസ്സ ച വിഹനനതോ വിഘാതോ. ദുക്ഖം പരിദഹനതോ പരിളാഹോ. കാമവേദനം ന വേദിയതി അനുപ്പജ്ജനതോ. നിസ്സരന്തി തതോതി നിസ്സരണം. കേ നിസ്സരന്തി? കാമാ. ഏവഞ്ച കാമാനന്തി കത്തുസാമിവചനം സുട്ഠു യുജ്ജതി. യദഗ്ഗേന കാമാ തതോ നിസ്സടാതി വുച്ചന്തി, തദഗ്ഗേന ഝാനമ്പി കാമതോ നിസ്സടന്തി വത്തബ്ബതം ലഭതീതി വുത്തം ‘‘കാമേഹി നിസ്സടത്താ’’തി. ഏവം വിക്ഖമ്ഭനവസേന കാമനിസ്സരണം വത്വാ ഇദാനി സമുച്ഛേദവസേന അച്ചന്തതോ നിസ്സരണം ദസ്സേതും ‘‘യോ പനാ’’തിആദി വുത്തം. സേസപദേസൂതി സേസകോട്ഠാസേസു.

അയം പന വിസേസോതി വിസേസം വദന്തേന തം ഝാനം പാദകം കത്വാതിആദികോ അവിസേസോതി കത്വാ ദുതിയതതിയവാരേസു സബ്ബസോ അനാമട്ഠോ, ചതുത്ഥവാരേ പന അയമ്പി വിസേസോതി ദസ്സേതും ‘‘അച്ചന്തനിസ്സരണഞ്ചേത്ഥ അരഹത്തഫലം യോജേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. യസ്മാ അരൂപജ്ഝാനം പാദകം കത്വാ അഗ്ഗമഗ്ഗം അധിഗന്ത്വാ അരഹത്തേ ഠിതസ്സ ചിത്തം സബ്ബസോ രൂപേഹി നിസ്സടം നാമ ഹോതി. തസ്സ ഹി ഫലസമാപത്തിതോ വുട്ഠായ വീമംസനത്ഥം രൂപാഭിമുഖം ചിത്തം പേസേന്തസ്സ. ഇദമക്ഖാതന്തി സമഥയാനികാനം വസേന ഹേട്ഠാ ചത്താരോ വാരാ ഗഹിതാ. ഇദം പന സുക്ഖവിപസ്സകസ്സ വസേനാതി ആഹ ‘‘സുദ്ധസങ്ഖാരേ’’തിആദി. ‘‘പുന സക്കായോ നത്ഥീ’’തി ഉപ്പന്നന്തി ‘‘ഇദാനി മേ സക്കായപ്പബന്ധോ നത്ഥീ’’തി വീമംസന്തസ്സ ഉപ്പന്നം.

നിസ്സാരണീയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ബ്രാഹ്മണവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചതുത്ഥപണ്ണാസകം നിട്ഠിതം.