൪. കാരണപാലീസുത്തവണ്ണനാ

൧൯൪. ചതുത്ഥേ പണ്ഡിതോ മഞ്ഞേതി ഏത്ഥ മഞ്ഞേതി ഇദം ‘‘മഞ്ഞതീ’’തി ഇമിനാ സമാനത്ഥം നിപാതപദം. തസ്സ ഇതി-സദ്ദം ആനേത്വാ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘പണ്ഡിതോതി മഞ്ഞതീ’’തി ആഹ. അനുമതിപുച്ഛാവസേന ചേതം വുത്തം. തേനേവാഹ ‘‘ഉദാഹു നോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞതി ഭവം പിങ്ഗിയാനീ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയ’’ന്തി വുത്തമേവത്ഥം പുന ഗണ്ഹന്തോ ‘‘പണ്ഡിതോ മഞ്ഞേ’’തി ആഹ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ഭവം പിങ്ഗിയാനീ സമണം ഗോതമം പണ്ഡിതോതി മഞ്ഞതി ഉദാഹു നോ’’തി, യഥാ തേ ഖമേയ്യ, തഥാ നം കഥേഹീതി അധിപ്പായോ. അഹം കോ നാമ, മമ അവിസയോ ഏസോതി ദസ്സേതി. കോ ചാതി ഹേതുനിസ്സക്കേ പച്ചത്തവചനന്തി ആഹ ‘‘കുതോ ചാ’’തി. തഥാ ചാഹ ‘‘കേന കാരണേന ജാനിസ്സാമീ’’തി, യേന കാരണേന സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയം ജാനേയ്യം, തം കാരണം മയി നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. ബുദ്ധോയേവ ഭവേയ്യ അബുദ്ധസ്സ സബ്ബഥാ ബുദ്ധഞാണാനുഭാവം ജാനിതും അസക്കുണേയ്യത്താതി. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അപ്പമത്തകം പനേതം, ഭിക്ഖവേ, ഓരമത്തകം സീലമത്തകം, യേന പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ (ദീ. നി. ൧.൭). അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞേവ ധമ്മാ ഗമ്ഭീരാ ദുദ്ദസാ ദുരനുബോധാ…പേ… യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭൂതം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യാ’’തി (ദീ. നി. ൧.൨൮) ച. ഏത്ഥാതി ‘‘സോപി നൂനസ്സ താദിസോ’’തി ഏതസ്മിം പദേ.

പസത്ഥപ്പസത്ഥോതി പസത്ഥേഹി പാസംസേഹി അത്തനോ ഗുണേഹേവ സോ പസത്ഥോ, ന തസ്സ കിത്തിനാ, പസംസാസഭാവേനേവ പാസംസോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘സബ്ബഗുണാന’’ന്തിആദി. മണിരതനന്തി ചക്കവത്തിനോ മണിരതനം.

സദേവകേ പാസംസാനമ്പി പാസംസോതി ദസ്സേതും ‘‘പസത്ഥേഹി വാ’’തി ദുതിയവികപ്പോ ഗഹിതോ. അരണീയതോ അത്ഥോ, സോ ഏവ വസതീതി വസോതി അത്ഥവസോ. തസ്സ തസ്സ പയോഗസ്സ ആനിസംസഭൂതം ഫലന്തി ആഹ ‘‘അത്ഥവസന്തി അത്ഥാനിസംസ’’ന്തി. അത്ഥോ വാ ഫലം തദധീനവുത്തിതായ വസോ ഏതസ്സാതി അത്ഥവസോ, കാരണം.

ഖുദ്ദകമധൂതി ഖുദ്ദകമക്ഖികാഹി കതദണ്ഡകമധു. അനേളകന്തി നിദ്ദോസം അപഗതമക്ഖികണ്ഡകം.

ഉദാഹരീയതി ഉബ്ബേഗപീതിവസേനാതി ഉദാനം, തഥാ വാ ഉദാഹരണം ഉദാനം. തേനാഹ ‘‘ഉദാഹാരം ഉദാഹരീ’’തി. യഥാ പന തം വചനം ഉദാനന്തി വുച്ചതി, തം ദസ്സേതും ‘‘യഥാ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

കാരണപാലീസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.