൧൦. ഗവേസീസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൦. ദസമേ സുകാരണന്തി ബോധിപരിപാചനസ്സ ഏകന്തികം സുന്ദരം കാരണം. മന്ദഹസിതന്തി ഈസകം ഹസിതം. കഹം കഹന്തി ഹാസസദ്ദസ്സ അനുകരണമേതം. ഹട്ഠപ്പഹട്ഠാകാരമത്തന്തി ഹട്ഠസ്സ പഹട്ഠാകാരമത്തം. യഥാ ഗഹിതസങ്കേതാ ‘‘പഹട്ഠോ ഭഗവാ’’തി സഞ്ജാനന്തി, ഏവം ആകാരനിദസ്സനമത്തം.

ഇദാനി ഇമിനാ പസങ്ഗേന ഹാസസമുട്ഠാനം വിഭാഗതോ ദസ്സേതും ‘‘ഹസിതഞ്ച നാമേത’’ന്തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ അജ്ഝുപേക്ഖനവസേനപി ഹാസോ ന സമ്ഭവതി, പഗേവ ദോമനസ്സവസേനാതി ആഹ ‘‘തേരസഹി സോമനസ്സസഹഗതചിത്തേഹീ’’തി. നനു ച കേചി കോധവസേനപി ഹസന്തീതി? ന, തേ സമ്പിയന്തി കോധവത്ഥും തത്ഥ ‘‘മയം ദാനി യഥാകാമകാരിതം ആപജ്ജിസ്സാമാ’’തി ദുവിഞ്ഞേയ്യന്തരേന സോമനസ്സചിത്തേനേവ ഹാസസ്സ ഉപ്പജ്ജനതോ. തേസൂതി പഞ്ചസു സോമനസ്സസഹഗതകിരിയചിത്തേസു. ബലവാരമ്മണേതി ഉളാരതമേ ആരമ്മണേ യമകപാടിഹാരിയസദിസേ. ദുബ്ബലാരമ്മണേതി അനുളാരആരമ്മണേ.

‘‘ഇമസ്മിം പന ഠാനേ…പേ… ഉപ്പാദേതീ’’തി ഇദം പോരാണട്ഠകഥായം തഥാ ആഗതത്താ വുത്തം, ന സഹേതുകസോമനസ്സസഹഗതചിത്തേഹി ഭഗവതോ സിതം ന ഹോതീതി ദസ്സനത്തം. അഭിധമ്മടീകായം (ധ. സ. മൂലടീ. ൯൬൮) പന ‘‘അതീതംസാദീസു അപ്പടിഹതം ഞാണം വത്വാ ‘ഇമേഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതസ്സ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ സബ്ബം കായകമ്മം ഞാണപുബ്ബങ്ഗമം ഞാണാനുപരിവത്തീ’തിആദിവചനതോ (മഹാനി. ൧൫൬; പടി. മ. ൩.൫) ‘ഭഗവതോ ഇദം ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതീ’തി വുത്തവചനം വിചാരേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ ഇമിനാ ഹസിതുപ്പാദചിത്തേന പവത്തിയമാനമ്പി ഭഗവതോ സിതകരണം പുബ്ബേനിവാസഅനാഗതംസസബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണാനം അനുവത്തകത്താ ഞാണാനുപരിവത്തിയേവാതി ഏവം പന ഞാണാനുപരിവത്തിഭാവേ സതി ന കോചി പാളിഅട്ഠകഥാനം വിരോധോ. തഥാ ഹി അഭിധമ്മട്ഠകഥായം (ധ. സ. അട്ഠ. ൫൬൮) ‘‘തേസം ഞാണാനം ചിണ്ണപരിയന്തേ ഇദം ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതീ’’തി വുത്തം. അവസ്സഞ്ചേതം ഏവം ഇച്ഛിതബ്ബം, അഞ്ഞഥാ ആവജ്ജനചിത്തസ്സപി ഭഗവതോ തഥാരൂപേ കാലേ ന യുജ്ജേയ്യ. തസ്സപി ഹി വിഞ്ഞത്തിസമുട്ഠാപകഭാവസ്സ നിച്ഛിതത്താ. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘ഏവഞ്ച കത്വാ മനോദ്വാരാവജ്ജനസ്സപി വിഞ്ഞത്തിസമുട്ഠാപകത്തം ഉപപന്നം ഹോതീ’’തി (ധ. സ. മൂലടീ. ൧ കായകമ്മദ്വാരകഥാവണ്ണനാ) ന ച വിഞ്ഞത്തിസമുട്ഠാപകത്തേ തംസമുട്ഠാനകായവിഞ്ഞത്തിയാ കായകമ്മാദിഭാവം ആപജ്ജനഭാവോ വിസ്സജ്ജതീതി.

ഹസിതന്തി സിതമേവ സന്ധായ വദതി. തേനാഹ ‘‘ഏവം അപ്പമത്തകമ്പീ’’തി. സമോസരിതാ വിജ്ജുലതാ. സാ ഹി ഇതരവിജ്ജുലതാ വിയ ഖണട്ഠിതിയാ സീഘനിരോധാ ച ന ഹോതി, അപിച ഖോ ദന്ധനിരോധാ, ന ച സബ്ബകാലികാ. ദീധിതി പാവകമഹാമേഘതോ വാ ചാതുദ്ദീപികമഹാമേഘതോ വാ നിച്ഛരതി. തേനാഹ ‘‘ചാതുദ്ദീപികമഹാമേഘമുഖതോ’’തി. അയം കിര താസം രസ്മീനം ധമ്മതാ, യദിദം തിക്ഖത്തും സീസം പദക്ഖിണം കത്വാ ദാഠഗ്ഗേസുയേവ അന്തരധാനം. സേസമേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഗവേസീസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഉപാസകവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.