(൧൭) ൨. ആഘാതവഗ്ഗോ

൧-൫. പഠമആഘാതപടിവിനയസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൬൧-൧൬൫. ദുതിയസ്സ പഠമേ നത്ഥി വത്തബ്ബം. ദുതിയേ ആഘാതോ പടിവിനയതി ഏത്ഥ, ഏതേഹീതി വാ ആഘാതപടിവിനയാ. തേനാഹ ‘‘ആഘാതോ ഏതേഹി പടിവിനേതബ്ബോ’’തിആദി.

നന്തകന്തി അനന്തകം, അന്തവിരഹിതം വത്ഥഖണ്ഡം. യദി ഹി തസ്സ അന്തോ ഭവേയ്യ, ‘‘പിലോതികാ’’തി സങ്ഖം ന ഗച്ഛേയ്യ.

സേവാലേനാതി ബീജകണ്ണികകേസരാദിഭേദേന സേവാലേന. ഉദകപപ്പടകേനാതി നീലമണ്ഡൂകപിട്ഠിവണ്ണേന ഉദകപിട്ഠിം ഛാദേത്വാ നിബ്ബത്തേന ഉദകപിട്ഠികേന. ഘമ്മേന അനുഗതോതി ഘമ്മേന ഫുട്ഠോ അഭിഭൂതോ. ചിത്തുപ്പാദന്തി പടിഘസമ്പയുത്തചിത്തുപ്പാദം.

വിസഭാഗവേദനുപ്പത്തിയാ കകചേനേവ ഇരിയാപഥപവത്തിനിവാരണേന ഛിന്ദന്തോ ആബാധതി പീളേതീതി ആബാധോ, സോ അസ്സ അത്ഥീതി ആബാധികോ. തംസമുട്ഠാനേന ദുക്ഖിതോ സഞ്ജാതദുക്ഖോ. ബാള്ഹഗിലാനോതി അധിമത്തഗിലാനോ. ഗാമന്തനായകസ്സാതി ഗാമന്തസമ്പാപകസ്സ.

പസന്നഭാവേന ഉദകസ്സ അച്ഛഭാവോ വേദിതബ്ബോതി ആഹ ‘‘അച്ഛോദകാതി പസന്നോദകാ’’തി. സാദുരസതായ സാതതാതി ആഹ ‘‘മധുരോദകാ’’തി. തനുകമേവ സലിലം വിസേസതോ സീതലം, ന ബഹലാതി ആഹ ‘‘തനുസീതസലിലാ’’തി. സേതകാതി നിക്കദ്ദമാ. സചിക്ഖല്ലാദിവസേന ഹി ഉദകസ്സ വിവണ്ണതാ. സഭാവതോ പന തം സേതവണ്ണമേവ. തതിയാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

പഠമആഘാതപടിവിനയസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. നിരോധസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൬. ഛട്ഠേ അമരിസനത്ഥേതി അസഹനത്ഥേ. അനാഗതവചനം കതന്തി അനാഗതസദ്ദപ്പയോഗോ കതോ, അത്ഥോ പന വത്തമാനകാലികോവ. അക്ഖരചിന്തകാ (പാണിനി. ൩.൩.൧൪൫-൧൪൬) ഹി ഈദിസേസു ഠാനേസു അനോകപ്പനാമരിസനത്ഥവസേന അത്ഥിസദ്ദേ ഉപപദേ വത്തമാനകാലേപി അനാഗതവചനം കരോന്തി.

നിരോധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭-൯. ചോദനാസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൬൭-൯. സത്തമേ വത്ഥുസന്ദസ്സനാതി യസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ആപത്തി, തസ്സ സരൂപതോ ദസ്സനം. ആപത്തിസന്ദസ്സനാതി യം ആപത്തിം സോ ആപന്നോ, തസ്സാ ദസ്സനം. സംവാസപ്പടിക്ഖേപോതി ഉപോസഥപ്പവാരണാദിസംവാസസ്സ പടിക്ഖിപനം അകരണം. സാമീചിപ്പടിക്ഖേപോതി അഭിവാദനാദിസാമീചികിരിയായ അകരണം. ചോദയമാനേനാതി ചോദേന്തേന. ചുദിതകസ്സ കാലോതി ചുദിതകസ്സ ചോദേതബ്ബകാലോ. പുഗ്ഗലന്തി ചോദേതബ്ബപുഗ്ഗലം. ഉപപരിക്ഖിത്വാതി ‘‘അയം ചുദിതകലക്ഖണേ തിട്ഠതി, ന തിട്ഠതീ’’തി വീമംസിത്വാ. അയസം ആരോപേതീതി ‘‘ഇമേ മം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്താ അയസം ബ്യസനം ഉപ്പാദേന്തീ’’തി ഭിക്ഖൂനം അയസം ഉപ്പാദേതി. അട്ഠമനവമാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

ചോദനാസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ഭദ്ദജിസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൦. ദസമേ അഭിഭവിത്വാ ഠിതോ ഇമേ സത്തേതി അധിപ്പായോ. യസ്മാ പന സോ ‘‘പാസംസഭാവേന ഉത്തമഭാവേന ച തേ സത്തേ അഭിഭവിത്വാ ഠിതോ’’തി അത്താനം മഞ്ഞതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ജേട്ഠകോ’’തി. അഞ്ഞദത്ഥു ദസോതി ദസ്സനേ അന്തരായാഭാവവചനേന ഞേയ്യവിസേസപരിഗ്ഗാഹികഭാവേന ച അനാവരണദസ്സാവിതം പടിജാനാതീതി ആഹ ‘‘സബ്ബം പസ്സതീതി അധിപ്പായോ’’തി.

ഭദ്ദജിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആഘാതവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.